Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De theologiestudent van nu is streng in de leer

Religie en Filosofie

Maaike van Houten

© Kwennie Cheng

Studenten theologie zijn gemiddeld genomen orthodoxer dan vorige generaties. Ze hebben een stevig, vastomlijnd geloof, vaak in combinatie met behoudende opvattingen over vrouwen en homoseksualiteit.

Onderzoek met cijfers is er niet. Maar de laatste vijf à tien jaar ziet Joke van Saane, hoogleraar godsdienstpsychologie aan de Vrije Universiteit onder haar circa 350 studenten een veel striktere geloofsovertuiging dan voorheen. Ze twijfelen minder, ze zien God als persoon en geloven dat Jezus letterlijk is opgestaan uit de dood.

Lees verder na de advertentie

Ook hebben de theologiestudenten - van wie een deel dominee wordt - vaak conservatievere ideeën over vrouwen en homoseksuelen. Ze hebben, zegt Van Saane, soms moeite met de vrouw in het ambt en met het zegenen van homoseksuele relaties in de kerk, wat in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) beide mogelijk is, maar niet wordt voorgeschreven. "De discussies daarover blijven gevoerd worden", constateert de hoogleraar.

Naar schatting heeft ongeveer de helft van de studenten een orthodoxe le­vens­over­tui­ging

In die PKN wordt de orthodoxie geschat op circa 20 procent. Van Saane, die ook vicedecaan is aan de theologische faculteit, schat dat ongeveer de helft van haar studenten een orthodoxe geloofsovertuiging heeft. "En in sommige jaargangen is het meer dan 60 procent."

Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau uit 2014 bleek eenzelfde beeld onder jonge kerkgangers tussen de 17 en 30 jaar. Ongeveer 50 procent noemde zichzelf zeer gelovig. Twintig jaar ervoor was dat 20 procent.

Nieuwe stoerheid

Mechteld Jansen, rector aan de Protestantse Theologische Universiteit, bevestigt de tendens onder haar studenten naar een stevig geloof. "Wij benoemen dit als nieuwe stoerheid ", zegt de rector. "Maar ik ben benauwd om het te labellen als ouderwets. Het is meer: ik wil stevig praten over God en niet meteen omvallen bij het minste zuchtje tegenwind uit kerk of samenleving."

Jansen waarschuwt ook dat orthodoxie niet altijd verbonden is aan conservatisme. "Soms gaat het gepaard met behoudende opvattingen over vrouwen en homoseksuelen, maar vanuit de orthodoxie kunnen hele progressieve ideeën ontstaan." Als voorbeeld noemt ze een student die promoveerde op een diep-christelijk onderwerp en tegelijkertijd uit liefde voor het milieu vlees én zuivel laat staan.

Onze generatie wil niet in vragen over het geloof blijven steken. Wij willen weleens antwoorden

Yorick Breemes, masterstudent theologie

Masterstudent Yorick Breemes, die dominee hoopt te worden, combineert zijn voorkeur voor heavy metal met een overtuigd geloof in 'God: Vader, Zoon en Heilige Geest'. "Onze generatie wil niet in vragen over het geloof blijven steken. Wij willen weleens antwoorden", zegt hij. "Of het nou orthodox is of liberaal, zeg wat je vindt."

Hokjesdenken

Persoonlijk heeft hij geen bezwaar tegen vrouwelijke predikanten, maar hij zou wel in een gemeente kunnen werken die vrouwen weigert op de kansel. Moeilijker vindt hij de vraag naar het homohuwelijk. "God is liefde, maar het zegenen van een homoseksuele relatie vind ik op dit moment vanuit mijn verstaan van de Bijbel lastig. Ik kom uit op 50 procent voor en 50 tegen. Dan doe ik het niet. Maar het is iets waar ik mee bezig moet blijven."

Marie Hansen-Couturier zit in het laatste jaar van de PThU. Ze is getrouwd met een vrouw, hun huwelijk is gezegend in de kerk. "Een van mijn mede-studenten zei: ik ben blij voor jou, maar voor mij is dit geen huwelijk. Dat is wel pijnlijk, je zit in dezelfde kerk."

Ook zij wil liever niet in hokjes denken, ze vertelt dat ze mooie gesprekken heeft met behoudende studenten. Maar ze constateert wel dat ze een van de weinige studenten is uit een vrijzinnig nest. "Het is hier conservatiever dan ik had gedacht", zegt ze. "Ik had verwacht dat de discussie over vrouwen en het homohuwelijk allang voorbij was. Maar die kom ik in de studie toch weer tegen, daar zijn we dus nog niet klaar mee."

De PThU stelt op dat gebied geen voorwaarden aan studenten; zij mogen denken wat ze willen, als ze aan de studie beginnen en ook tijdens de academische opleiding. Maar de PThU zelf staat achter een gelijkwaardige positie van vrouwen en homoseksuelen, bij de opleiding en in de kerk. "Daar valt niet aan te tornen", zegt de rector. Dat betekent ook dat ze er in het huidige, orthodoxere klimaat extra op let dat iedereen zich veilig voelt. "Dat is wel een zorgpunt. Ook als theoloog mag je er zijn zoals je in elkaar bent gezet. Als er in discussies over gendervraagstukken grenzen worden overschreden, dan treden we op."

Lef en vrijmoedigheid

Ongeveer de helft van de circa 1650 dominees binnen de Protestantse Kerk in Nederland gaat de komende tien jaar met pensioen. Als de nieuwe generatie theologen orthodoxer is dan voorheen, kan de overgrote meerderheid van lichtere PKN-gemeentes dan nog wel een geschikte dominee vinden?

"Zij hoeven niet bang te zijn dat ze geen dominee meer kunnen vinden die bij hen past", zegt Gerrit van Meijeren, predikant voor het beroepingswerk in de Protestantse Kerk in Nederland.

Hij verzorgt eens per jaar een speeddate tussen sollicitanten en vacante gemeentes. "Het valt me op dat de aanstaande dominees met meer lef en vrijmoedigheid over het geloof spreken. Dat sluit aan bij het verlangen in de breedte van de kerk de kern van het geloof door te geven. Het gaat gelijk op."

Van Meijeren verwacht ook geen problemen voor gemeentes die nadrukkelijk op zoek zijn naar een predikant die bereid is homoseksuele verbintenissen te zegenen. "Een aantal mensen zal dat niet willen doen, maar op ethische thema's zie ik ook onder orthodoxere aanstaande predikanten ruimte."

Om dominee te worden in een PKN-gemeente, is de predikantenopleiding aan de Protestantse Theologische Universiteit vereist. Van de circa tweehonderd studenten aan de PThU wordt ongeveer 60 procent meteen na de studie predikant in een gemeente.

Lees ook: Claartje Kruijff is de nieuwe Theoloog des Vaderlands

Elk jaar wordt tijdens de Nacht van de Theologie een nieuwe Theoloog des Vaderlands gekozen. Claartje Kruijff (45) is dat sinds september en deelde haar ambities met Trouw.

Deel dit artikel

Naar schatting heeft ongeveer de helft van de studenten een orthodoxe le­vens­over­tui­ging

Onze generatie wil niet in vragen over het geloof blijven steken. Wij willen weleens antwoorden

Yorick Breemes, masterstudent theologie