Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Staat van God laat zien dat religie niet aan het verdwijnen is. Integendeel

Home

Nico de Fijter

Het thema van de avond in de Stadsschouwburg © Website De Staat van God

Dat er op een dinsdagavond in wat je het hart van cultureel Amsterdam zou kunnen noemen - de Stadsschouwburg - enkele honderden mensen bijeen komen om zich te laten bijpraten over religie: dat zouden een jaar of tien geleden waarschijnlijk maar weinigen voor mogelijk hebben gehouden. Vanavond gebeurde het, en dat zegt iets over de veranderende rol van religie in de samenleving.

Religieuze instituten zijn aan het vervagen, de ontkerkelijking zet in een razend tempo door. Maar dat betekent niet – de breed gedeelde opvatting ten spijt – dat religie aan het verdwijnen is. Integendeel, zien de organisatoren van de Staat van God – de naam die de avond in de Stadsschouwburg meekreeg. Religie is juist overal. Maar het manifesteert zich op velerlei en vaak niet-institutionele wijze. 

Lees verder na de advertentie

Wie wil begrijpen hoe die religie eruit ziet, en iets wil begrijpen van mensen die zich religieus noemen, die dient zich erin te verdiepen, vonden de organisatoren. “Ik spreek met allerlei mensen over religie”, zei een van hen, Johannes van den Akker, een tijdje terug in deze krant. “En dan merk ik vaak dat mensen zeer weinig van religie weten en bijna allemaal denken ze dat religie een aflopende zaak is. Maar religie is overal. Als je dat niet ziet, hoe kun je het dan ooit beter begrijpen en duiden?”

Bovendien, voegde hij daar aan toe: áls het over religie gaat, gaat het niet zelden louter over de problematische uitingen ervan, of de dreiging van geweld die in de ogen van velen als vanzelf met de komst van gelovigen van elders meereist. Dat gaat voorbij, zegt Van den Akker, aan wat religie in de meeste gevallen voor mensen kan betekenen. “Weg van de clichés en de vooroordelen en in plaats daarvan juist meer achtergrond bij wat mensen bezieling geeft.”

Jong publiek

En daarom ging het vanavond in de Stadsschouwburg – gevuld met een jong publiek, overigens – maar in zeer beperkte mate over de problematische kanten van religie. Wel verscheen er in een hoog tempo de ene na de andere gerenommeerde religiewetenschapper, godsdienstsocioloog of islamonderzoeker op het podium die elk in korte minicolleges hun belangrijkste inzichten deelden.

Zoals religiewetenschapper Birgit Meyer die onderzoek doet naar de functie van het lichaam bij religie (“Veel gelovigen verlangen naar spirituele ervaringen die het lichaam overstijgen. Terwijl het lichaam desalniettemin in hun religiositeit een onontbeerlijke rol speelt”). Of socioloog Radboud Engbersen die onderzoek deed naar de maatschappelijke rol van religieuze organisaties en ontdekte dat die rol door migrantenkerken zeer actief wordt ingevuld, maar dat de ontkerkelijking onder vijftigers en zestigers in de ambtenarij ervoor zorgt dat daar bij veel lokale overheden iets van een blinde vlek over bestaat. En historica Matthea Westerduin die uiteenzette dat de huidige omgang met het begrip ‘joods-christelijk’ grote delen van onze eigen geschiedenis in de schaduw zet.

Detector

Maar ook hoogleraar cognitiefilosofie Marc Slors die uitlegde waarom mensen überhaupt religieus zijn. “Een neurowetenschapper zal komen met een verhaal over het brein, over onze evolutionaire achtergrond en hoe het komt dat ons brein ons bijna automatisch tot religieuze wezens maakt.” En hij wees op een andere verklaring die gaat over de bij de mens overactieve intentiedetector. “Die detector maakt bijvoorbeeld dat je overal gezichten in ziet, in de voorkant van een auto bijvoorbeeld. Maar die detector draagt er dan ook bij dat we bijna van nature gaan geloven in geesten en bovennatuurlijke krachten.” 

De hoogleraar – Marc Slors geheten – ziet vaak twee aannames als het over religie gaat: ten eerste denken we vaak dat religie iets individueels is en ten tweede denken we veelal dat religie gaat over een stel kennisclaims. “Dat klopt niet”, zei Slors. “Als je aan gelovigen vraagt: waarom geloof je eigenlijk, dan krijg je natuurlijk nooit die neurologische antwoorden. Wél dat religie waardevol is, dat het zin geeft aan je leven. Religie gaat ook over gedrag, over rituelen, over moraal en omgangsvormen. Religie is een gedeelde denkgewoonte. Die gedeelde ideeën zorgen voor groepsvorming, voor samenwerking, voor onderling vertrouwen tussen mensen, en dat stelt ons in staat om rollen te verdelen. Dat geeft ons evolutionair gezien een enorme voorsprong op andere soorten. De collectieve denkgewoonte gaat over hoe je je moet gedragen en je tot de ander verhouden.”

Al dat soort kennis, zeggen de organisatoren van De Staat van God, moeten vooroordelen over religie wegnemen en rechtdoen aan de misschien zelfs groeiende rol van religie in de samenleving. Van den Akker: “We hopen dat we het een jaarlijks terugkerend evenement zal worden.”

Deel dit artikel