Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De mens in zijn mengeling van duisternis en schoonheid, zijn verhaal verdient herwaardering

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

© Maartje Geels
Column

Er is dringend behoefte aan een verhaal van saamhorigheid, vindt George Monbiot. Hij maakt zich ernstig zorgen over de staat van samenleving en democratie waarin egoïsme, geldzucht en een schrijnend gebrek aan moraal de boventoon voeren. Ik krijg het daar, eerlijk gezegd, benauwd van.

De grote boosdoener is het neoliberalisme, meent de schrijver en activist, dat niet alleen de samenleving maar ook onze geestelijke gesteldheid ontwricht: "Het gemeenschappelijke doel is ingestort, en daarmee ook ons gevoel van eigenwaarde."

Lees verder na de advertentie

Monbiot weet waarover hij spreekt, hij heeft de verschraling en versplintering van de eens zo vanzelfsprekende verbondenheid van mens, wereld en natuur aan den lijve ondervonden. Terwijl hij, voor het oog van de draaiende camera, met liefdevolle, geduldige precisie de kale bomen in zijn tuin snoeide, vertelde hij zondag in 'Tegenlicht' met passie en gloed over het nieuwe verhaal dat hem voor ogen staat. 

Een verhaal waarin we moeten leren hoe we een andere samenleving opbouwen die niet uitgaat van competitie en zucht naar gewin maar die geworteld is in gemeenschapsgevoel. Dit nieuwe verhaal noemt hij - niet geheel verrassend - het verhaal van de saamhorigheid.

Is de werkelijke, tijdloze kracht van een goed verhaal niet juist dat het perspectief altijd begint en uitkomt bij het individu?

Onverhulde grimmigheid

Ik krijg het er eerlijk gezegd wat benauwd van. Misschien komt het door die typische mix van idealisme en cynisme, die weliswaar niet aan het begeesterde gezicht en de liefdevolle handgebaren van Monbiot af te lezen is, maar die zich dan toch plotseling, in heel zijn onverhulde grimmigheid, weerspiegelt in zijn overtuiging dat het 'de grote opdracht is te ontsnappen uit een cultuur die ons naar de ondergang leidt'.

Een nieuw verhaal van saamhorigheid, ik kan er niet zoveel mee. Wel geloof ik in de kracht van verhalen. Goede literatuur laat ons blikken in de diepste ervaringen van een mens, in zijn innerlijke kant, zijn waarden, angsten en verlangens, zijn momenten van tragische verlorenheid en onvermoede grootsheid. 

En dit is misschien wel waar ik bij Monbiots visioen nog het meeste tegenaan loop. Hij legt het heil van zijn verhaal in een alles funderende gemeenschappelijkheid, maar is de werkelijke, tijdloze kracht van een goed verhaal niet juist dat het perspectief altijd begint en uitkomt bij het individu?

Duisternis en schoonheid

In plaats van een nieuw verhaal van saamhorigheid zou ik liever pleiten voor een herwaardering van verhalen die de mens in heel zijn weerbarstige mengeling van duisternis en schoonheid laten zien. Verhalen die aan de rafelranden van het bestaan raken, aan primaire, ongeveinsde en niet-gemanipuleerde gevoelens die zich niet laten vangen in schitterend geconstrueerde denkbeelden en idealen. Ik geloof in verhalen die rakelings langs het onzegbare scheren, die mijn egoïsme en onverschilligheid aanraken en openbreken met... wat niet van deze wereld is. Verborgen en toch openbaar.

Want dit zijn de verhalen die mij voor mijzelf aanwezig laten zijn. Die mij ervoor behoeden dat ik gedachteloos ten prooi val aan de dimensie van het algemene en massale waarin ik ophoud mijn inzichten, keuzes en waarden voor mijzelf te formuleren. Van deze verhalen kan ik nooit genoeg krijgen, omdat ze mij niet van de wereld afzijdig houden maar juist geheel en al op die wereld - met al zijn wonderlijke en afschuwelijke facetten - betrokken laten zijn. 

Kortom: door deze verhalen besef ik pas hoezeer ik met anderen verbonden ben. Een nieuw verhaal van saamhorigheid is hier, hoe mooi en goedbedoeld ook, niet toe in staat.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees hier haar eerder columns.

Deel dit artikel

Is de werkelijke, tijdloze kracht van een goed verhaal niet juist dat het perspectief altijd begint en uitkomt bij het individu?