Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De levende kerststal: Maria, Jozef, de herder en de drie wijzen vertellen hun verhaal

Religie en Filosofie

Stijn Fens

© Jörgen Caris

Een echte timmerman, een echte herder en een jonge vrouw in verwachting. Drie wijzen uit landen waar de kerk het moeilijk heeft. Onze religie en filosofie-redactie heeft ze allemaal verzameld rond de kribbe. Iedereen met hun eigen kerstverhaal.

MARIA. Marieke Romijn (31) is internist in opleiding en zwanger
‘Het kind is ontzettend welkom’

Lees verder na de advertentie
Marieke Romijn is Maria © Jörgen Caris

“Wat ik mooi aan het Kerstfeest vind is dat het elk jaar weer een moment is van terugkijken en tegelijkertijd het begin van iets nieuws. Kerstmis betekent voor mij vooral gezelligheid. Een mooie gelegenheid om stil te staan bij wat je hebt en daar dankbaar voor te zijn. Op kerstavond dineren we met z’n allen bij de familie van mijn man. Op Eerste Kerstdag ga ik bij mijn ouders naar de protestantse kerk, voor mij de enige keer in het jaar dat ik in de kerkbanken zit. Een mooi moment van rust en bezinning.

Als arts hou ik van het contact met de mensen. Ik vind het fijn dat ik iets voor hen kan betekenen. Wat ik ook belangrijk vind: samen met patiënten tot een plan komen en bekijken hoe we bepaalde doelen het beste kunnen bereiken.

Van Jozef weet ik dat hij zich geschikt heeft in zijn lot, ook al kreeg zijn vrouw een kind dat niet van hem was

Jozef Koeken

Van Maria weet ik dat ze getrouwd was met Jozef en dat een engel haar kwam zeggen dat ze een bijzonder kind zou krijgen. Wat ik mooi vind is dat ze gelijk aanvaardde dat God dit voor haar in gedachten had. Of ik op Maria lijk? Dat weet ik niet. Ik ben niet per se heel gedienstig of zo. Ik ben wel heel erg bereid om iets voor een ander te betekenen en zal mijzelf niet altijd voorop stellen.

Voor Maria was het haar eerste kind, wij verwachten ons tweede kind. Of het een jongen of een meisje wordt weten we niet, maar het is echt ontzettend welkom.”

JOZEF. Jozef Koeken (39) is timmerman en aannemer

‘Niet de vader, maar hij schikte zich in zijn lot’

Jozef Koeken is Jozef © Jörgen Caris

“Toen ik veertien jaar geleden begon met mijn aannemersbedrijf, heb ik lang nagedacht over de naam. Tot ik op ‘Jozefs Timmerwerken’ kwam. In het logo heb ik toen ook een afbeelding van de heilige Jozef opgenomen. Het is natuurlijk een knipoog, maar het werkt wel. Ik maak geregeld mee dat mensen naast mijn bus komen rijden om eens goed naar de naam te kijken. Soms zwaaien ze. Ik heb nog gedacht om ook mijn slogan ‘Al meer dan 2000 jaar een begrip!’ erbij te zetten, maar dan breng ik misschien de verkeersveiligheid in gevaar.

Ik vind dat ik een mooi vak heb. Als ik bij mensen kom, gebeurt er iets. Ik laat een huis altijd mooier en beter achter. Mijn vrouw zit op kantoor. Ik wil niet zeggen dat daar niets gebeurt, maar je ziet niet altijd het resultaat. Bij mij wel.

Ja hoor, de boom staat bij ons al lang. Met een stalletje erbij. Van Jozef weet ik dat hij zich geschikt heeft in zijn lot, ook al kreeg zijn vrouw een kind dat niet van hem was. Hij is rustig en zorgzaam. Dat ben ik ook volgens mijn vrouw.

Officieel heet ik Josephus Johannes Gerardus Maria Koeken. Ik ben katholiek opgevoed en heb alles doorlopen: eerste communie, vormsel, ik ben zelfs misdienaar geweest. We hebben onze kinderen nog laten dopen, maar zijn niet meer zo katholiek. Je kunt volgens mij ook goed doen zonder naar de kerk te gaan.

We gingen altijd nog wel naar de nachtmis. Mijn vader zong in het koor. Als dat ‘Stille Nacht’ aanhief, begon bij mij het kerstgevoel te tintelen. Maar mijn vader zingt niet meer, dus blijven we thuis en creëren we het kerstgevoel nu met elkaar.”

HERDER. Jan Crets (62) is herder van beroep 

‘In die tijd waren ze steeds onderweg’

Jan Crets is de herder © Jörgen Caris

“Ik werk al heel wat jaren met schapen. Vroeger bij een baas, maar elf jaar geleden ben ik voor mijzelf begonnen. Samen met mijn vrouw heb ik een begrazingsbedrijf. Wij verhuren onszelf, een kudde schapen en een paar honden, aan instanties als Staatsbosbeheer om te zorgen dat een natuurgebied wordt begraasd, voornamelijk op de Utrechtse Heuvelrug. Zo blijft een gebied in een goede conditie.

Er is een opleiding tot herder, maar je leert het toch het beste in de praktijk. Wat je vooral moet kunnen is een kudde goed ‘lezen’. In de gaten hebben of de dieren wel goed in hun vel zitten. Verder moet je met honden kunnen omgaan, dat is van levensbelang. Of je tegen eenzaamheid moet kunnen? Dat valt wel mee hoor, het is in onze natuurgebieden drukker dan ooit.

We bidden speciaal voor Asia Bibi, de christelijke vrouw uit Pakistan die is vrijgesproken, maar nog altijd haar land niet uit kan

Nasreen Javed

Iedereen vindt herders prachtig. Je bent cultureel erfgoed. Jammer dat die waardering niet in geld wordt uitgedrukt. De meeste herders in Nederland leven net boven het minimum.

Nee, ik heb nooit bij nacht in het veld gelegen. Ik zit weleens tot heel laat in de stal, als een ooi moet lammeren. Borreltje erbij en dan maar wachten tot het begint. Die herders in de tijd van Jezus waren continu onderweg om die kudde in leven te houden zodat ze voldoende melk en wol zouden geven. Ze moesten dus wel ‘s nachts in het veld liggen.

Met Kerstmis heb ik niet zo veel. Ik heb respect voor mensen die het op een religieuze manier vieren, maar voor mij zijn het gewoon twee vrije dagen. Dat hoop ik althans.”

WIJZE 1. Nasreen Javed (49) werkt in de thuiszorg
 ‘De wijzen knielden voor het kind’

Nasreem Javed is een van de drie wijzen © Jörgen Caris

“Jezus was een vluchteling. Na zijn geboorte is hij samen met Jozef en Maria gevlucht naar Egypte uit angst voor koning Herodes. Wij hebben ook uit ons vaderland moeten vertrekken. Mijn man heeft een boek geschreven over een christelijke minister in ons land die is vermoord door de Taliban. Daarna waren we ons leven niet meer zeker en zijn we uit Pakistan gevlucht.

We wonen sinds 2014 in Nederland. Dit is ons vierde Kerstfeest hier. Ik vind het mooi om te zien hoe grootschalig hier het Kerstfeest gevierd wordt, al merk ik wel dat het steeds minder mensen om de geboorte van Jezus gaat. Voor ons is dat wel heel belangrijk. God heeft zijn liefde voor ons getoond door zijn zoon te schenken aan de wereld.

Wij gaan op kerstavond naar de kerk. Op Eerste Kerstdag zitten we er weer. Die dag is verder voor ons gezin. We eten samen. De tafel zal vol staan met Pakistaanse gerechten, zoals Baryani, een rijstgerecht met kip. Maar we zoeken ook mensen op die alleen zijn of het minder goed hebben dan wij.

Dit Kerstfeest bidden we speciaal voor Asia Bibi, de christelijke vrouw uit Pakistan die is vrijgesproken van blasfemie, maar nog altijd niet het land uit kan. Zij kan niet naar de kerk en heeft een heel ander Kerstfeest dan wij.

Over wie de drie wijzen nu precies waren, heb ik nooit zo nagedacht

Maria Farag

Ik weet dat er drie wijzen op bezoek kwamen bij Jezus en dat ze goud, wierook en mirre meenamen. Het waren dan wel koningen, maar ze gingen op de knieën voor Christus. Ze maakten zich klein voor een kind. Die nederigheid past ons allemaal.”

WIJZE 2. Chris Zaghtiti (51) is applicatiebeheerder in de IT

‘Bij de stal opgenomen in Gods liefde’

Chris Zaghtiti is een van de drie wijzen © Jörgen Caris

“Ik woon twintig jaar in Nederland, maar Syrië is nooit uit mijn gedachten. Mijn medechristenen hebben het daar heel moeilijk gehad de afgelopen jaren. Veel mensen zijn gevlucht, maar nu komen langzaamaan de families weer terug. Ook in Damascus waar ik vandaan kom. Net als de Heilige Familie kunnen ze na hun vlucht naar Egypte weer naar huis. Hun positie lijkt dus op die Jozef, Maria en Jezus. In andere gebieden van Syrië waar IS of andere moslims-terreurgroepen het voor het zeggen is de situatie voor christenen nog wel zwaar.

Op kerstavond ben ik thuis met mijn vrouw en kinderen. We eten samen, wisselen cadeaus uit en bidden met elkaar. Kerstmis is voor ons een heilig feest. Begrijp me goed: ik heb niets tegen de gezelligheid van Kerst en ook niet tegen de Kerstman. Hij is vaak bij ons op bezoek geweest om presentjes uit te delen. De kinderen werden er blij van! Dat is voor mij de andere, tweede vreugde van Kerstmis.

Ik behoor tot de Grieks-orthodoxe kerk van Antiochië. Op Eerste Kerstdag gaan we naar de Antiocheense kerk in Amersfoort. Dat is vertrouwd, daar kom ik mijn vrienden tegen. Maar door het jaar heen ga ik ook naar allerlei andere kerken. God is liefde en Hij staat boven alle verdeeldheid.

Van de drie wijzen weet ik dat zij koningen en waren en uit het Oosten kwamen, misschien wel uit het huidige Iran. Maar wie het ook waren en hoe ze ook heetten, eenmaal bij de stal worden ook zij opgenomen in Gods liefde die mens geworden is in een klein kind.”

WIJZE 3. Maria Farag (37) is schrijver en consultant 

 ‘Ze gaven cadeaus, vol van vertrouwen’

Maria Farag is een van de drie wijzen © Jörgen Caris

“Mijn ouders zijn allebei in de jaren zeventig vanuit Egypte naar Nederland gekomen. Mijn vader hield van reizen en mijn moeder kwam naar dit land omdat mijn grootvader dacht dat ze hier betere kansen zou krijgen. In mijn boek vertel ik over de geschiedenis van mijn moeders familie. Het geloof is daarbij een van de thema’s.

Wij zijn Koptische christenen. Onze kerk is een van de oudste die er is. De stichting gaat volgens de overlevering terug tot de evangelist Marcus.

Mijn familie en ik vieren het Kerstfeest twee keer. Kerstmis valt bij de Kopten op 7 januari. De avond ervoor bezoeken we een feestelijke viering. De viering is in het Nederlands, maar verder exact hetzelfde als in Egypte en kan wel drie uur duren.

De dag erna breng ik door bij mijn moeder. Vanavond vieren we het ook en dan echt klassiek. Zeg maar ‘op z’n Nederlands’. Er staat een kerstboom in de kamer, familie komt langs en we eten samen. Ook geven we elkaar cadeaus.

We zijn een vervolgde kerk. Er zijn al verschillende aanslagen op Koptische kerken in Egypte gepleegd. Ik hoop niet dat we nog een nare aanslag als kerstcadeau krijgen.

Over wie de drie wijzen nu precies waren, heb ik nooit zo nagedacht. Wat me wel opvalt: eigenlijk wisten die wijzen niet wat ze konden verwachten. Uiteindelijk komen ze bij een kind in een stal uit. Het feit dat ze cadeaus gaven, laat zien dat ze op een bepaalde manier toch vol vertrouwen waren.”

© Heiligebeelden Museum

Hoe is de kerststal eigenlijk ontstaan?

De kerken worden leger, maar de kerststal blijft onverminderd populair. Bijna iedereen kent zelfs nog de basisopstelling van de kerstgroep. ‘Mensen zijn op zoek naar geborgenheid en een stuk nostalgie.’

Het beroemdste verhaal uit de wereldgeschiedenis leverde ook het bekendste beeld op: een stal, twee gelukkige ouders wel of niet gebogen over een kind dat in doeken gewikkeld in een kribbe ligt. Op de achtergrond staan een os en een ezel, op de voorgrond een of meerdere herders en van de zijkant komen drie wijzen aangelopen. Zelfs de grootse atheïsten kennen de basisopstelling van de kerstgroep. Kerkverlating, secularisering en onverschilligheid ten spijt: de kerststal is niet kapot te krijgen.

Dat merkt ook Peter Diemer, voorzitter van de Stichting tot behoud van erfgoed rond Kerst in Nederland. Met enige trots meldt hij dat er op dit moment in ons land maar liefst 46 kerststaltentoonstellingen zijn. “Misschien is de liefde voor de kerststal ook wel een soort verzet tegen vercommercialisering van het kerstfeest.”

Het kerstverhaal van Lucas is het bekendst en zal vanavond weer in duizenden kerken over de hele wereld met luide stem worden verkondigd

Van de evangelisten vertellen alleen Lucas en Matteüs over de geboorte van de Messias. Lucas vertelt over de volkstelling, Jozef en Maria die op weg gingen, over engelen, herders en de herberg waar geen plaats is. Matteüs verhaalt over de drie wijzen. Het kerstverhaal van Lucas is het bekendst en zal vanavond weer in duizenden kerken over de hele wereld met luide stem worden verkondigd.

De eerste voorstellingen van het kerstverhaal vinden we vanaf de tweede eeuw in de catacomben van Rome. Voor de Jozef, Maria en kind zoals wij die nu kennen, moeten we wachten op de Byzantijnse iconen die vanaf de negende eeuw in omloop raken.

Wanneer de traditie is ontstaan om kerststalletjes te maken is niet precies bekend. Vast staat wel dat Franciscus van Assisi daar een belangrijke rol in heeft gespeeld. De heilige uit het dal van Spoleto bracht in 1223 een bezoek aan paus Honorius III in Rome en vroeg hem of hij een kerststal mocht maken. Hij kreeg toestemming.

Op kerstavond van datzelfde jaar was Franciscus in Greccio, gelegen op een rotsachtige helling van een berg in de buurt van Rieti, zo’n anderhalf uur rijden boven Rome. Daar groepeerde hij een levende os en een levende ezel (die bij Lukas en Matteüs ontbreken, maar wel bij de profeet Jesaja genoemd worden) rond de Heilige Familie.

Vanaf 1600 staan er kerststallen in kerken en een eeuw later dringen ze de huizen van de gegoede, katholieke burgerij binnen

Diemer: “Franciscus wilde de arme bevolking die niet kon lezen en schrijven het kerstverhaal vertellen. Beter vertellen dan het laten zien is eigenlijk niet mogelijk. Het beeld is bij de kerststal bijna nog sterker dan het woord.” En dat we niet weten of de wijzen wel met zijn drieën waren en we niet weten hoe ze heetten en waar ze vandaan kwamen, maakt dan eigenlijk niet uit.

Vanaf 1600 staan er kerststallen in kerken en een eeuw later dringen ze de huizen van de gegoede, katholieke burgerij binnen. Protestanten hebben heel lang niet zoveel gehad met het ‘stalletje’. Nog steeds zal je de Heilige Familie bij hen niet snel naast de kerstboom aantreffen.

Peter Diemer - zelf protestant - verbaast zich over de nog altijd grote populariteit van de kerststal, levend of niet. Menige kerstmarkt legt er eer in doodgewone burgers ‘bijbelse’ kleding aan te meten en op te stellen rond een kerstkind. “Daar gaan duizenden mensen heen en die zoeken iets. Een stuk nostalgie, een stuk geborgenheid, een verhaal dat ze pakt. Laten we wel zijn: het blijft natuurlijk een geweldig verhaal.”

Peter Diemer stelde een klankbeeld samen over hoe de kerststal in Nederland terechtkwam. Het is te zien op de kerstgroepententoonstelling in het Heiligenbeelden Museum in Kranenburg bij Vorden.

Meer informatie op heiligenbeeldenmuseum.nl

© Heiligebeelden Museum

Lees ook:

Wat klopt er van de traditionele kerststal?

Een kerststal is rond deze tijd van het jaar in veel huizen en kerken te vinden. Op allerlei manieren wordt de geboorte van Jezus uitgebeeld, tot levende kerststallen aan toe. Maar wat is er waar van het verhaal en wie waren er nu echt bij?

Deel dit artikel

Van Jozef weet ik dat hij zich geschikt heeft in zijn lot, ook al kreeg zijn vrouw een kind dat niet van hem was

Jozef Koeken

We bidden speciaal voor Asia Bibi, de christelijke vrouw uit Pakistan die is vrijgesproken, maar nog altijd haar land niet uit kan

Nasreen Javed

Over wie de drie wijzen nu precies waren, heb ik nooit zo nagedacht

Maria Farag

Het kerstverhaal van Lucas is het bekendst en zal vanavond weer in duizenden kerken over de hele wereld met luide stem worden verkondigd

Vanaf 1600 staan er kerststallen in kerken en een eeuw later dringen ze de huizen van de gegoede, katholieke burgerij binnen