Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De kruistochten van Chris Willems

religie en filosofie

Stijn Fens

© Werry Crone

Deze zomer brengt Trouw heilige plekken in beeld: bijzondere plekken die veel betekenen in de geloofsovertuiging of levensbeschouwing van mensen. Aflevering 1: de wegkruisen in Limburg.

Met enige regelmaat maakt Chris Willems uit Voerendaal op zondag met zijn vrouw een ritje met de auto. Dan gaan ze koffie drinken op een terras met uitzicht op het Limburgse heuvelland. Maar helemaal onbezorgd zijn deze uitstapjes niet. Willems gebruikt ze om de dertig wegkruisen, die hij in beheer heeft, aan een inspectie te onderwerpen. In de auto heeft hij standaard een kartonnen doos met een veger en een kwast, zodat vuiligheid meteen kan worden verwijderd. "Er worden ook veel kruisen vernield. Op zaterdag is het meestal prijs. De jeugd gaat dan uit en kruisen zijn dan vaak het slachtoffer van hun baldadigheid. Omwonenden melden dan aan mij dat er een kruis beschadigd is."

Lees verder na de advertentie

Achter in zijn tuin heeft Willems altijd wel een paar kruisen staan die moeten worden opgeknapt. Willems verkoopt ze dan vervolgens door. "Maar ik hoef er niet aan te verdienen. Het is gewoon fijn om te doen."

In Limburg staan honderden kapellen en wegkruisen. Die kruisen vind je overal: in de berm, gewoon midden in het weiland of vastgemaakt aan een huis. Willems: "In Noord-Brabant zie ik ze ook wel en in de Achterhoek kom je er een paar tegen, maar het is toch vooral iets Limburgs. Zo'n kruis is oorspronkelijk bedoeld om bij te bidden. Als iemand ziek is of bij een overlijden. Of in tijd van oorlog. Als een boer er vroeger langs reed, deed hij zijn pet of hoed af en zei hij : 'Geloofd zij Jezus Christus, Amen'."

Zo'n kruis is oorspronkelijk bedoeld om bij te bidden. Als iemand ziek is of bij overlijden. Of in tijd van oorlog

Fanatieke vrijwilligers

De kruisen worden door honderden vrijwilligers onderhouden. De vrijwilligers zijn verenigd in de Stichting Kruisen en Kapellen in Limburg. Eén keer per kwartaal komen de meest fanatieke leden bij elkaar. Willems maakte kennis met de wegkruisen toen hij eind jaren zeventig als geluidstechnicus door Zuid-Limburg reisde. "Dan kwam ik in een dorp en zag zo'n mooi kruis staan. Als ik dan een paar jaar later terugkwam, was het er niet meer. Toen ben ik die kruisen gaan fotograferen. Zodat ze niet verloren gingen." In dertig jaar tijd ontstond een database waarin alle Limburgse kruisen te vinden zijn. "In totaal heb je het dan over zo'n twintigduizend foto's", vertelt Willems trots. "Die kruisen en kapellen passen bij Limburg. En wij Limburgers moeten ze in ere houden."

Met de auto rijden we langs een aantal favoriete wegkruisen van Chris Willems, de kartonnen doos met schoonmaakspullen achterin. De reis begint in het dorp Eys, gemeente Gulpen-Wittem. Daar staat op de plek waar de Karstraat en de Kruisberg (bekend van de voorjaarswielerwedstrijd Amstel Goldrace) bij elkaar komen een groot kruis, waarop 'Eert den Schepper' geschreven staat. Daarnaast een verdwaald markeringspaaltje van wat de 'rode' wandeling moet zijn en daarnaast weer een steen. Met een veger verwijdert Willems liefdevol wat vuil dat op het kruis zit. "Op die steen stond eerst een gietijzeren kruis. Dat is vernield en daarvoor in de plaats is een smeedijzeren exemplaar gekomen dat nu naast de steen staat. Hier is in 1860 de boerenknecht Arnold Bouillon door de bliksem getroffen. Hij was op slag dood. Al vrij snel is hier een kruis neergezet ter zijner gedachtenis. Mooi toch?"

© Werry Crone

Maria bedanken

Naast het kruis is een bankje neergezet en een prullenbak. Twee wielrenners houden halt. Ze weten even niet hoe ze verder moeten op hun tocht. Na een paar minuten rijden ze door. "Zo'n kruis doet wat met een plek. Heilig vind ik een groot woord, maar er gebeurt wel wat. Zelf ben ik vorig jaar heel ernstig ziek geweest. Als ik dit goed zou overleven, zou ik Maria gaan bedanken in Lourdes. Dit jaar ben ik gegaan. Dat katholieke zit nu eenmaal in mij. Als ik bij zo'n kruis sta op een van mijn inspectierondes, bid ik weleens een Weesgegroetje. Gewoon uit dankbaarheid."

De kruisdichtheid is op sommige plekken in Zuid-Limburg erg hoog. Voor het Arnold Janssenklooster in Wahlwiller, staan er - vlak bij elkaar - zelfs twee. Een ervan is het gedachteniskruis voor Angèle Pleyers. Op het naamplaatje staan haar naam, haar geboorte- en sterfdatum en 'Rust in Vrede'. Daaronder staan twee engeltjes afgebeeld. Willems kent het verhaal van Angèle: "Ze kwam uit Mechelen en was op weg naar school. Een vrachtwagen beladen met melkbussen kwam haar tegemoet en daar is ze onder gekomen. Ze was nog maar twintig jaar oud. Dit is een klein kinderkruis. Voor een jong iemand ga je geen groot kruis neerzetten. De vrachtwagenfirma die de melkbussen vervoerde zorgt voor het onderhoud." Willems is nauwelijks te verstaan. Nog altijd razen hier de vrachtwagens langs Angèle. "We moeten verder. Ik wil nog zoveel laten zien", zegt hij.

In de auto heeft hij een doos met veger en kwast, zodat vuiligheid meteen kan worden verwijderd

En dus rijden we door. We passeren een zogenoemd 'moordkruis' dat de plek markeert waar in 1653 Maecke Koeckarts werd vermoord. Een paar kilometer verderop, tussen Partij en Mechelen, staat het gedachteniskruis voor Henkie Hendriks wiens vrachtwagen door Engelse piloten werd aangezien voor een Duits legervoertuig. En in Epen bezoeken we het kruis dat werd opgericht voor Walter Engering die in december 1980 met zijn slee tegen een betonnen drinkbak gleed en op slag dood was.

Zo verandert een op het eerste gezicht anoniem landschap in een aaneenschakeling van gewijde plekken. Een keten van verhalen. Een soort van meditatieve route. "De betekenis van die kruisen verandert natuurlijk", zegt Willems. " Ze zijn cultureel erfgoed geworden. Alhoewel er nog zeker mensen zijn die een gebedje bij zo'n kruis prevelen. Natuurlijk denk ik weleens na hoe het na mijn dood verder moet met de kruisen die ik in beheer heb. Ik ben al 74. Mijn kinderen zie ik dit niet doen. Het archief gaat in ieder geval naar de Stichting in Roermond. Ik vertrouw erop dat iemand mijn werk voortzet."

Tekst loopt door onder de afbeelding

Bij het kruis dat Willems zelf heeft gewild voor Jan Blezer. © Werry Crone

Het meest bijzondere kruis heeft Willems voor het laatst bewaard. Het hangt aan een boom op de schilderachtige weg tussen Mechelen en Epen. Een eenvoudig houten kruis tegen een groene achterwand. "Ik ben hier op 23 januari 1963 met mijn bromfiets tegen een andere bromfiets op gebotst", vertelt Willems. "Ik kwam aan de ene kant van de straat terecht, mijn tegenligger - hij heette Jan Blezer - aan de andere kant. Die nacht vroor het zeventien graden. Jan had slechts een dun jasje aan, ik een lange leren jas. Ik heb de kou goed kunnen verdragen, maar hij is dezelfde nacht nog gestorven. Drie dagen ben ik buiten westen geweest. Nooit ben ik te weten gekomen wat er precies is gebeurd. Dat knaagt nog altijd aan me. In 1990 heb ik contact opgenomen met de familie van Jan. Of ik een kruis mocht neerzetten ter herinnering aan hem. Dat mocht. Nadat het een keer vernield was, heb ik het hoog aan de boom opgehangen. Mijn dochter woont in Epen en altijd als ik hier langs kom, denk ik aan Jan. Zo'n jong leven. Hij was nog maar achttien jaar oud."

Even schiet Chris Willems vol, maar al snel herpakt hij zich. "Het moet geverfd worden, zie ik nu."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Zo'n kruis is oorspronkelijk bedoeld om bij te bidden. Als iemand ziek is of bij overlijden. Of in tijd van oorlog

In de auto heeft hij een doos met veger en kwast, zodat vuiligheid meteen kan worden verwijderd

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.