Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De kritiek op Kaag is gemakzuchtige taal van stuurlui aan wal

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

© Maartje Geels
Column

Behalve lof, kreeg Sigrid Kaag ook felle kritiek op haar Abel Herzberglezing. Er viel ook wel iets aan op te merken, maar waarom toch steeds dat achterdochtige cynisme van critici over onze volksvertegenwoordigers? 

Als puber had ik een soort haat-liefdeverhouding met de kerk. Wat bracht mensen er ­eigenlijk toe om vrijwillig een uur lang stil te zitten, te luisteren en te zingen – dit alles rond teksten die mijlenver van de werkelijkheid afstonden. Waarom? Zo nu en dan voerde ik weerbarstige gesprekken met mijn vader, die toch maar weer elke week vanaf de kansel zijn verhaal stond te houden. Zonder papier voor zijn neus, straight from the heart, dat dan weer wel. Maar toch. Elke zondag weer diezelfde gang, terwijl je ook gewoon lekker in je bed had kunnen blijven liggen. Waarom? Toen ik het hem een keer vroeg, zei hij: “Om even met elkaar op de dijk te staan.”

Lees verder na de advertentie

Aan deze woorden moest ik denken toen ik de Abel Herzberglezing van Sigrid Kaag las. Ze uit hierin haar zorgen over de populistische aanval op de democratische rechtsstaat en de Europese Unie: “Wat niet meer op waarde kan worden geschat, kan verloren gaan.” Kaag roept daarom op om de stilte in de samenleving en de politiek te doorbreken waarin “de dissonant van stigmatisering, uitsluiting en vervolging manifest wordt”. Die stilte vraagt volgens haar om een weerwoord, om krachtige tegenspraak.

Met het vaste recept van wantrouwen, hoon en woede staan dezelfde personen steeds voor in de rij om hun snoeiharde oordeel te vellen

Kaag was met haar lezing, zo beleefde ik het, even op de dijk gaan staan. Haar meeslepende betoog kon denk ik ook daarom op veel lof rekenen in en buiten de media. 

Gesloten bubbel

Felle kritiek was er ook. Bijvoorbeeld over het feit dat ze in haar lezing met geen woord rept over de ontwrichting door de radicale islam en over de verwoestende effecten van globalisering. Vanuit haar gesloten bubbel zou ze goochelen met platitudes, de standpunten van haar tegenstanders ridiculiseren en geen oog hebben voor de reële maatschappelijke problemen, die aan het opkomende populisme ten grondslag liggen. Hoogleraar financiële geografie Ewald Engelen schreef een column met als kop ‘In de stilte van Kaag echoot de holle lach van Rutte’, waarin hij Kaags lezing volledig neersabelt. Op Twitter vatte hij zijn kritiek als volgt samen: ‘Het is een keurig aangeharkt neoliberalisme waar zij een lofzang op houdt, de nachtzijde laat ze ­onbenoemd – dat is geen toeval, dat is een retorische strategie.’

Retorische strategie? Hoe kan hij dit zo snel en ­makkelijk concluderen?

Er valt zeker wel wat op Kaags lezing aan te merken. Het opkomende populisme vraagt niet alleen om een weerwoord, maar ook om een kritische reflectie op de functioneringsvoorwaarden van de democratische rechtsstaat, om maar wat te noemen. Maar waarom toch steeds dat achterdochtige cynisme waarmee critici hun ongenoegen jegens onze vertegenwoordigers uiten? Met het vaste recept van wantrouwen, hoon en woede staan dezelfde personen steeds weer voor in de rij om hun snoeiharde oordeel te vellen.

Gemakzuchtig

De meerwaarde van onze democratie is dat deze, ­gelukkig, ruimte biedt voor gepolariseerde opvattingen, voor scherpe kritiek op het politieke bestuur en voor doorlopend debat. Kom er maar eens om in landen als Rusland of Turkije. Wat zou het mooi zijn als die kritiek ook eens gebracht zou kunnen worden zonder die achterdochtige ondertoon, vanuit een bredere visie op onze samenleving – een dijkperspectief. Zouden juist die snerende tonen aan rechtse én linkse flanken niet meer kapotmaken dan het veronderstelde neoliberalisme van Kaag?

Het is gemakzuchtige taal van stuurlui aan wal. Misschien ook wel een dijk, maar dan toch een ­andere dan mijn vader bedoelde.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees hier haar eerdere columns.

Lees ook: 

De democratie wordt met haar eigen belofte geconfronteerd en ontbeert antwoorden

Is de democratie die wij kennen bestand­­ tegen wat Sigrid Kaag in haar Herzberglezing omschreef als het tribale identiteitsdenken? De vraag beheerst het debat sinds de afgelopen kwarteeuw en is sterk bepalend voor de politieke dynamiek in onze dagen.

Minister Kaag en het neoliberalisme

De Abel Herzberglezing van Sigrid Kaag was het gesprek van de dag. Een kundig ­minister voor buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking, die veel tijd heeft doorgebracht in internationale organisaties en de wereld kent, sprak zich uit over de sfeer in Nederland.

Deel dit artikel

Met het vaste recept van wantrouwen, hoon en woede staan dezelfde personen steeds voor in de rij om hun snoeiharde oordeel te vellen