Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De kerk te mild voor daders? 'Ik zie eerder het tegendeel'

Religie en Filosofie

Wolter Huttinga

Biechthokje in een katholieke kerk. © Frank Castelein
THEOLOGISCH ELFTAL

Het lijkt er soms op dat de kerk meer bezig is met de vergeving van daders dan met de opvang van slachtoffers van seksueel misbruik.

Opnieuw klinken er ten hemel schreiende misbruikverhalen uit de rooms-katholieke kerk, nu uit de Verenigde Staten waar een soort 'old boys network'k van priesters en bisschoppen elkaar jarenlang de hand boven het hoofd hield. Namens de kerk gaat paus Franciscus diep door het stof en klinkt er een nog luidere roep om daders te straffen en maatregelen om doofpotaffaires te voorkomen. Het is schrijnend: daders kwamen jarenlang met hun misdaden weg en slachtoffers bleven in de kou staan. Ligt hier behalve een sociologisch ook een theologisch probleem? In de kerk draait het immers om vergeving van zondaren. 'Vergeven, dat is Gods beroep', smaalde de filosoof Voltaire. Is de kerk er, als plek van genade voor zondige mensen, niet te veel voor de daders en te weinig voor de slachtoffers?

Lees verder na de advertentie

"Nee", vindt Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch. "De zorg voor slachtoffers komt nu gelukkig voorop. Maar dat betekent niet dat de kerk er niet ook gewoon is voor daders. Dat hoort wezenlijk bij de christelijke boodschap. Neem koning David, neem de apostel Petrus - twee grote bijbelse figuren. David liet echter een man ombrengen om diens vrouw in te kunnen pikken en het was Petrus die Jezus verloochende. Het waren mannen die overduidelijk een duistere kant hadden en net als wij leefden van Gods vergeving."

In de kerk in Nederland was er nooit een 'old boys netwerk'

Gerard de Korte

Ook Bas van der Graaf, begeleider van pioniersplekken in de Protestantse Kerk, heeft niet het beeld van de kerk dat zij daders de hand boven het hoofd houdt en slachtoffers in de kou laat staan. "Integendeel, zou ik eerder zeggen. Zodra er sprake is van grensoverschrijdend gedrag van een voorganger komt er een achtbaan van processen op gang waarbij die persoon binnen de kortste keren buiten spel staat. Dat betekent vaak schorsing en ontheffing uit het ambt. Dat gaat soms zelfs zo hard, dat ik me wel eens afvraag of de mogelijkheid van verzoening en terugkeer nog wel serieus genomen wordt. Voor alle duidelijkheid: we hebben het hier over seksuele grensoverschrijdingen in pastorale relaties tussen volwassenen."

Maar moet de kerk, gezien de ernst van de misbruikverhalen, zich niet achter z'n oren krabben als het gaat om het hele systeem van daderschap, vergeving en het toedekken van fouten?

De Korte: "Vergeving is niet een goedkoop artikel dat de kerk te pas en te onpas uitdeelt. Bij de biecht hanteert de kerk van oudsher een drieslag van innerlijk berouw, mondeling belijden en werken van genoegdoening. Als je een misdaad hebt gepleegd word je toch echt eerst naar de politie verwezen en bepaalt de rechter de straf. Pas als je je berouw in daden omzet kan er vergeving plaatsvinden.

"Maar zeker, ook in Nederland hebben kerkleiders, geconfronteerd met misbruikzaken, in de eerste plaats de merknaam van de kerk willen beschermen in plaats van recht te willen doen aan de slachtoffers. Er is echter in Nederland nooit een old boys network geweest dat een systeem van misbruik in stand hield. Hier is de katholieke kerk veel meer een gefragmenteerde gemeenschap van zelfstandige bisdommen en congregaties die allemaal maar een klein stukje van de waarheid hebben geweten.

Niet terecht dat de kerk te boek staat als onbetrouwbaar en hypocriet

Bas van der Graaf

"Zeker sinds het verschijnen van het rapport-Deetman uit 2011, dat uitgebreid het misbruik binnen de kerk in Nederland besprak, is er een praktijk die recht doet aan slachtoffers. Meldingen die in een klacht zijn omgezet worden zorgvuldig behandeld, je kunt psychologische hulp krijgen en financiële compensatie. Als er een melding van misbruik is en de verdachte heeft geen goed weerwoord, dan wordt de zaak onmiddellijk aan justitie overgedragen. Dus nee, ik kan wat betreft de kerk vandaag de dag niet spreken van een systeem waarin de dader wordt beschermd en het slachtoffer in de kou staat. Ook heb ik zelf niet de indruk dat er nu nog een beerput van misbruikverhalen open zou kunnen gaan in Nederland."

Van der Graaf: "Ik denk dat het niet terecht is dat de kerk in de publieke opinie te boek staat als een onbetrouwbaar en hypocriet instituut. Kerkelijke protocollen bij misbruik zijn heel zorgvuldig in het recht doen aan allerlei slachtoffers van machtsmisbruik. Er is bescherming voor de slachtoffers en er gelden zeer hoge normen voor kerkelijk werkers en predikanten.

"Tegelijk zijn die protocollen er niet op gericht om daders kapot te maken. Ze zijn gericht op herstel en, indien mogelijk, terugkeer van de dader in de gemeenschap. Dus ja, in een situatie waar daders en slachtoffers zijn, zal de kerk de weg van verzoening moeten openhouden. Dat is in ons Nederlands strafrecht in principe niet anders. Je krijgt straf, maar dan volgt er een weg van reïntegratie, herstel en nieuwe opname in de maatschappij.

"Dat geldt ook voor seksuele zondaars en pedofielen. Maar dat is geen gemakkelijk weg. Ook het slachtoffer moet kunnen zeggen: Ik geloof dat jij je werk weer kan doen."

De Korte: "De maatschappij heeft nu de neiging volksgerichten te ontketenen tegen bijvoorbeeld ex-gedetineerde pedofielen die weer ergens moeten wonen. Een nieuwe start lijkt vrijwel onmogelijk. Als christen ben je echter geroepen om ook zo iemand niet als een melaatse te behandelen. Als je je straf hebt uitgezeten heb je vanuit een christelijk perspectief recht op mededogen. Dat staat in onze cultuur onder druk. Wij gunnen misdadigers geen nieuwe start en geven ons al gauw over aan ongebreidelde wraakgevoelens."

Van der Graaf: "Ik zie de kerk er zelf overigens ook mee worstelen om mensen nog een nieuwe kans te gunnen. Een predikant kan over de schreef gaan, oprecht spijt betuigen en er alles aan doen om het vertrouwen van anderen weer waar te maken. Maar opnieuw aan de bak komen blijkt vaak heel lastig, terwijl de kans op herhaling net zo groot is als bij ieder ander.

"Gemeentes en kerkenraden zijn terughoudend en bang om hun vingers te branden aan zo iemand. Dus de kerk te mild voor daders? Ik zie eerder het tegendeel."

In het Theologisch elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Lees hier eerdere afleveringen.

Deel dit artikel

In de kerk in Nederland was er nooit een 'old boys netwerk'

Gerard de Korte

Niet terecht dat de kerk te boek staat als onbetrouwbaar en hypocriet

Bas van der Graaf