Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De katholieke kerk heeft al veel gedaan om nieuw misbruik te voorkomen

Religie en Filosofie

Stijn Fens en Bas Roetman

© ANP XTRA

Het misbruik in de katholieke kerk vond meestal lang geleden plaats. Worden priesters nu beter opgeleid? En welke invloed hebben de misbruikschandalen op het geloof van katholieken?

Waar blijven de maatregelen? De vraag is inmiddels talloze malen op paus Franciscus afgevuurd. Wat gaat hij doen tegen het seksueel misbruik in zijn kerk? Dat doet vermoeden dat er ondanks talloze schokkende misbruikverhalen nog niets is gebeurd.

Lees verder na de advertentie

Maar dat klopt maar ten dele. Tegen de cultuur van de doofpot en wegkijkende bisschoppen moet nog veel gedaan worden. Maar tegen de praktijk van het seksueel misbruik is wel degelijk actie ondernomen, zegt de kerk zelf, en met succes. In de pijnlijke cijfers uit het rapport van de hoofdaanklager in de Amerikaanse staat Pennsylvania – driehonderd daders, minstens duizend slachtoffers – viel op dat het grootste deel van het misbruik door geestelijken veertig jaar of nog langer geleden had plaatsgevonden. Het aantal recente gevallen is schaars.

Tegen de praktijk van het misbruik is actie ondernomen, zegt de kerk zelf, en met succes

Gedragscode

Het verhaal van de aanpak van misbruik door de katholieke kerk begint in de Verenigde Staten. Daar komen ook de eerste schandalen naar buiten, in de jaren tachtig en negentig van de vorige eeuw. In 2002 nemen de Amerikaanse bisschoppen een document aan met maatregelen om het misbruik aan te pakken. Het krijgt, na enige aarzeling, ook de steun van het Vaticaan. In het ‘Dallas Charter’ (genoemd naar de stad waar het werd aangenomen) wordt onder meer bepaald dat priesters die de fout ingaan op non-actief moeten worden gesteld en dat de kerk moet meewerken met justitie. Er komt ook een strenge gedragscode voor priesters over de omgang met kinderen. Zo mag een priester nooit meer alleen zijn met een kind.

De schandalen leiden tot veranderingen in de opleiding van priesters, in de Verenigde Staten en daar buiten, ook in Nederland. “Nadat de schandalen in het begin van 2010 ook in Nederland zijn uitgebroken, zijn wij gaan kijken wat wij in het programma kunnen doen om te zorgen dat de kans zo klein mogelijk wordt dat mensen zulke verschrikkelijke dingen doen”, zegt rector Lambert Hendriks van het Grootseminarie Rolduc, waar de priesters voor het bisdom Roermond worden opgeleid. “Zo hebben we een intensieve studieweek over het celibaat aan ons studieprogramma toegevoegd.” Niet dat we denken dat het celibaat aan misbruik ten grondslag ligt, voegt hij eraan toe. “Maar wel omdat de beleving van seksualiteit en affectiviteit een rol speelt bij al die schandalen.”

Het moge duidelijk zijn dat het niet verstandig is om een meisje van acht in haar eentje catechese te geven

Rector Lambert Hendriks van het Grootseminarie Rolduc

Voorwaarden aan studenten

Ook is er meer aandacht voor de selectie van nieuwe kandidaten voor het priesterschap. Al was die volgens Hendriks altijd al streng. “Daar hamert het Vaticaan ook zelf op. In 2016 publiceerde Rome een nieuw basisdocument voor alle priesteropleidingen in de hele wereld. Daarin worden, in het licht van de misbruikschandalen, strenge voorwaarden gesteld aan priesterstudenten. Ook als het om hun psychologische gesteldheid gaat.”

Zelf praat Hendriks twee of drie keer met iemand die zich wil aanmelden. “Daarna krijgt hij nog een assessment. Maar dan weet je nog niet alles. Pas als iemand in opleiding is, kun je zien of iemand echt geschikt is voor het priesterschap – soms pas na een aantal jaren.”

Sinds 2013 hanteert de Nederlandse katholieke kerk een gedragscode voor iedereen die in het pastoraat werkt. Die is onlangs aangescherpt. Hierin wordt tot in detail omschreven hoe grensoverschrijdend gedrag moet worden vermeden. Hendriks neemt de gedragscode persoonlijk met elke student door. “Het staat er niet met zoveel woorden in, maar het moge duidelijk zijn dat het niet verstandig is om een meisje van acht in haar eentje catechese te geven.”

 De kerk lijkt zich dus meer bewust van risicofactoren voor misbruik. “Er moet nog veel gebeuren”, zegt Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis aan Tilburg University. “Maar ik heb het idee dat de selectie bij seminaries tegenwoordig strenger is. De afgelopen week heeft laten zien dat er, als het gaat om het structureel aanpakken van bisschoppen die misbruikzaken in de doofpot hebben willen stoppen, nog heel veel moet gebeuren.”

Impact op gelovigen

Wat doen rooms-katholieke gelovigen nog in een kerk die geteisterd wordt door schandalen? Trouw peilde de stemming in de Sint-Jan van ’s -Hertogenbosch.

Ella Bolt © Merlin Daleman

Ik verdiep me er niet zo in, het is te verschrikkelijk

Ella Bolt (52): “Ik ben katholiek opgevoed, maar ik ga niet vaak meer naar de kerk. Als het niet zo goed met me gaat, kom ik nog altijd graag in de Sint-Jan, om een kaarsje op te steken. Op dit moment is mijn leven één grote storm, dus vandaag heb ik dat ook gedaan. Het kaarsje biedt me troost en een klein beetje hoop.

Het misbruikschandaal verandert niet de manier waarop ik de kathedraal binnenstap, maar het zit wel in mijn hoofd. Ik denk dat er nog veel meer is gebeurd dan wij ooit zullen weten. Ik bescherm mezelf een beetje: ik wil me er niet te veel in verdiepen, omdat het te verschrikkelijk is.

De paus zou veel meer kunnen doen om het misbruik tegen te gaan. Als hij nu geen straffen gaat uitdelen, keurt hij het misbruik min of meer goed. Hij moet nu echt wat gaan ondernemen.”

Jos Coldenhoff © Merlin Daleman

Wat de priester doet, beïnvloedt mijn geloof niet

Jos Coldenhoff (75): “Op mijn vijftiende zei ik het katholieke geloof vaarwel, maar rond mijn vijftigste ben ik weer gaan geloven. Altijd als ik langs de Sint-Jan fietste, trok iets me naar binnen. Nu ga ik bijna elke dag naar de kathedraal.

Ik wil het misbruik zeker niet goedpraten, maar ik moet de eerste persoon nog ontmoeten die geen fouten maakt. Misbruikschandalen gebeuren gewoon overal waar sommige mensen hoger zijn geplaatst dan anderen, waar machtsverhoudingen zijn. Ook in zwembaden en bij voetbalverenigingen.

Binnen de kerk moeten er strengere straffen komen, maar nog belangrijker is het dat de cultuur van onderaf verandert, bottom-up. Anders zal het blijven gebeuren.

Ondertussen blijf ik naar de kerk gaan, want het geloof is iets van mezelf. Wat de priester doet en denkt heeft daar uiteindelijk geen invloed op.”

Andrea Dsouza © Merlin Daleman

Wat de paus zegt, is niet het woord van God

Andrea Dsouza (39): “Ik ga één keer per week naar de kerk, het geeft me rust en sturing. Het misbruikschandaal verandert niets aan de manier waarop ik geloof, want het gaat om mezelf en mijn persoonlijke relatie met God. Priesters, bis-schoppen en de paus zijn niet heel belangrijk voor mij. De paus is er om ons te leiden, maar ook hij is een mens. Ik hoor aan wat hij zegt, maar het is niet het woord van God.

De richtlijnen die religie biedt zijn heel belangrijk, maar het is te ver doorgeschoten. De regels zijn te heilig geworden. Het celibaat speelt volgens mij een grote rol, dat moet eens een keer afgeschaft worden. Het is niet meer van deze tijd. Ik hoop echt dat de paus daar wat aan gaat doen, maar dat gaat veel tijd kosten. Hij is immers ook onderdeel van het systeem.”

De paus is een sympathieke man, maar hij beschermt zichzelf en de kerk te veel

Johannes van Beurden

Johannes van Beurden © Merlin Daleman

Het is tijd voor een grote schoonmaak

Johannes van Beurden (76): “Als broeder bij het Apostolaat van Troost help ik mensen bij het dragen van hun verdriet. Ik heb mijn gelofte afgelegd nadat ik zelf zo’n periode van verdriet had doorgemaakt.

In de gezondheidszorg, de zwakzinnigenzorg, in gevangenissen, overal is misbruik. Maar daar worden de daders op straat gezet en wordt er aangifte gedaan. Dat zou ook in de kerk moeten gebeuren. Er moet actie komen, en niet zo’n beetje ook. Het is tijd voor een grote schoonmaak: alles onderzoeken, alle dossiers in alle pastorieën nakijken, want er zit nog veel meer.

De paus is een sympathieke man, maar hij beschermt zichzelf en de kerk te veel. Hij zou moeten zeggen: wat goed dat we nu op deze weg zijn, we gaan er nog harder aan werken. Maar dat heeft hij niet gedaan. Toch heb ik er vertrouwen in dat hij uiteindelijk alles tot de bodem gaat uitzoeken. Hij gaat er voor, dat weet ik zeker.”

Lees ook: Paus praat over schuld, maar voor de slachtoffers van seksueel misbruik gebeurt er weinig

Paus Franciscus ging in Ierland diep door het stof: hij sprak over schuld en schaamte. Zijn tegenstanders vinden dat hij op moet stappen.

Paus, nu is het tijd voor daden

Woorden van afschuw, spijt en berouw over de daden van rooms-katholieke priesters zijn er nu genoeg geweest, vindt Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis en geschiedenis van de theologie aan Tilburg University.

Deel dit artikel

Tegen de praktijk van het misbruik is actie ondernomen, zegt de kerk zelf, en met succes

Het moge duidelijk zijn dat het niet verstandig is om een meisje van acht in haar eentje catechese te geven

Rector Lambert Hendriks van het Grootseminarie Rolduc

De paus is een sympathieke man, maar hij beschermt zichzelf en de kerk te veel

Johannes van Beurden