Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De grenzeloosheid van de immense ruimte als metafoor voor het geloof, met dank aan Paulus

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

© Trouw
Column

De foto toont niet meer dan een rood-gele kring met een donkere kern tegen een al even donkere achtergrond. Maar het is een wereldwijde sensatie. 

Hoogleraar astrodeeltjesfysica Heino Falcke is de drijvende kracht achter het beeld van het zwarte gat dat twee weken terug werd gepresenteerd en velen sindsdien in zijn greep houdt. Falcke is niet alleen astronoom, maar ook een gelovig christen en juist deze combinatie fascineert mij. Hoe verbindt hij deze beide dimensies met elkaar?

Lees verder na de advertentie

In een interview in Der Spiegel vond ik een antwoord. Tussen geloof en wetenschap bestaan volgens Falcke meer parallellen dan we denken. Beiden zoeken naar de grond van alles, met dit verschil dat de fysica de vraag naar God achterwege laat. Falcke doet dat niet. Hij gelooft dat er meer is, dat de mens niet slechts uit een verzameling natuurwetten bestaat. “We hebben geest, gevoel en een ziel.” Diezelfde intuïtie volgt hij ook vaak in de wetenschap.

Elke korrel kennis extra levert nieuwe raadselen en, als het goed is, extra bescheidenheid op

Verwonderlijk is het niet, dat hij gelooft dat er meer is. ‘De oneindige ruimten verschrikken mij’, schreef Pascal ooit. De oneindigheid blijkt nog onbevattelijker te zijn dan Pascal kon vermoeden. Wie zich ervoor openstelt, kan zich alleen verwonderen en zich nietig voelen. Hoeveel weten we nog niet? Elke korrel kennis extra levert nieuwe raadselen en, als het goed is, extra bescheidenheid op. Ik moest - in deze tijd van Pasen, van lijden en opstanding - denken aan wat Goethe ooit schreef. Ik permitteer me een langer citaat: ‘Dus lieve broer, dank ik God voor niets minder dan de zekerheid van mijn geloof: want daarmee kan ik sterven, dat ik geen geluk bezit, en op geen zaligheid kan hopen, als die mij door de eeuwige liefde van God is meegedeeld, die zich mengde in de ellendigheid van de wereld, zodat die ellende met haar heerlijk gemaakt wordt.

‘En zo hou ik van Jezus Christus, en zo geloof ik in hem, en dank ik God dat ik in hem geloof, want het is waarachtig niet mijn schuld dat ik in hem geloof. Er was een tijd dat ik Saulus was, godlof ben ik Paulus geworden (...) Men ervaart het een ogenblik en dat ogenblik is bepalend voor het hele leven (...). Ik ben niet indifferent, maar mag ik niet tolerant zijn? Met hoeveel miljoenen mijlen verrekent de astronoom zich? Wie de grenzen wil bepalen van de liefde van God, verrekent zich oneindig veel meer. Weet ik hoe talrijk zijn wegen zijn?’

Goethe kende de zwarte gaten niet. De astronomen van toen evenmin. Ze hadden geen idee van de hoeveelheden sterrenstelsels en misschien universa. De ruimte blijkt veel weidser dan de verrekeningen waarover Goethe spreekt. Inderdaad, wie zal de grenzen bepalen van God en zijn liefde. De opstanding en verschijning van Christus waren dé evenementen in het leven van Paulus. Een grenzeloze liefde sprak daaruit.

‘Waar de zonde overvloedig is geworden, daar is de genade nog veel overvloediger’, schrijft diezelfde Paulus aan de Romeinen. De Franse filosoof Alain Badiou ziet daarin de kern van het universalisme dat grenzen tussen mensen uitwist, dat bevrijdt van eigendunk, van identiteitspolitieke tegenstellingen en vrijmaakt tot geloof, hoop, volharding en daarmee liefde.

Het is terecht dat Falcke en Goethe de grenzeloosheid van de immense ruimte als metafoor nemen voor hun geloof. Paulus zei het hun voor.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Hier leest u haar eerdere columns.

Lees ook: 

Dit is het verhaal achter de foto van het zwarte gat

Acht PhD-studenten van de Radboud Universiteit werkten mee aan de foto van ‘het meest extreme object van het heelal’. Ze gaven een kijkje achter de schermen.

Deel dit artikel

Elke korrel kennis extra levert nieuwe raadselen en, als het goed is, extra bescheidenheid op