Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De existentiële problemen van jonge mensen los je niet op met een psychische screening

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

Welmoed Vlieger © Maartje Geels
Column

Nederlandse studenten gaan gebukt onder ernstige angst- en depressieklachten. Dat vraagt niet om een 'actieplan', maar om bezinning, vindt filosoof Welmoed Vlieger.

'Wie duizend jaar lang aan het leven zou vragen: waarom leef je? Die zou, als het kon antwoorden, niets anders te horen krijgen dan: "Ik leef omdat ik leef". Dat komt doordat het leven vanuit zijn eigen bestaansgrond leeft en opwelt uit zichzelf; daarom leeft het zonder waarom in het zichzelf levende leven.' Toen ik in 2010 mijn filosofiestudie afrondde met een scriptie over Meister Eckhart, had vrijwel niemand in mijn omgeving van deze denker gehoord: "Uhm, Meister wie?"

Lees verder na de advertentie

De belangstelling voor de middeleeuwse mysticus is inmiddels flink toegenomen en natuurlijk heeft de vertaling van zijn preken en traktaten door C.O. Jellema daarin een rol gespeeld. Maar het is vooral Eckharts vurige pleidooi voor een leven 'zonder waarom' - een leven waarin calculatie en controledrang plaatsmaken voor een meer open, ontvankelijke levenshouding - dat bij veel mensen een snaar raakt.

De onderliggende problematiek die de onderzoekers signaleren bij studenten blijft geheel buiten beeld

Vrijdag gaf ik een lezing over dit thema in Noordwijk, waar een vrouw in het publiek mij vroeg hoe zo'n onbevangen levenswijze mogelijk is, als je voortdurend gebukt gaat onder de angst voor het oordeel van anderen over jou en je prestaties. Een dag later las ik over het onderzoek van Windesheim, onlangs onder ruim drieduizend studenten van de hogeschool. Ze werden gevraagd naar studieklimaat, gezondheid en studiesucces. De resultaten zijn schrikbarend: een kwart van de studenten kampt met burn-outklachten, een op de zeven heeft last van ernstige angst- en depressieklachten. Ook zelfmoordgedachten komen regelmatig voor.

Angst en stress

Dit zijn dus mensen, individuen, die niet meer weten wat het is om te leven 'omdat ze leven', maar gebukt gaan onder een aaneenschakeling van angst, stress en getob. Jonge mensen die nu via de kranten vernemen dat een 'actieplan' een 'generatie van zombies' moet gaan voorkomen. Nog los van de treurigmakende woordkeuze: wat houdt dat actieplan precies in?

Het doel is, aldus onderzoeker Jolien Dopmeijer, om het onderwerp bespreekbaar te maken en te voorkomen dat studenten te lang met hun problemen rondlopen. Een jaarlijkse psychische screening van de studenten is een van de opties. Docenten dienen zich bewuster te worden van het studentenwelzijn. De onderliggende problematiek die de onderzoekers signaleren - meteen de juiste studiekeuze moeten maken, snel moeten afstuderen, geldzorgen en de druk van sociale media waar je vooral leuk en geslaagd moet overkomen - lijkt vrijwel geheel buiten de radius van het actieplan te vallen.

Weer een dag later las ik in deze krant een prachtig interview met schrijfster Yvonne Zonderop, waarin zij onder meer de aandacht vestigt op het spirituele en morele vacuüm waar jonge generaties mee kampen: 'Je ziet hen worstelen met het gebrek aan ankers, het gebrek aan grenzen; ze moeten alles maar zelf uitzoeken. Ze zijn vrij van alles, maar iets anders is waartóe ze vrij zijn - er is geen basis.'

Zolang de onderliggende factoren worden genegeerd en de existentiële leegte waar vooral jonge mensen mee worstelen slechts eenzijdig, op psychologisch niveau, wordt benaderd, vraag ik mij af of het 'actieplan' de studenten ook maar een millimeter vooruit kan helpen.

Onze tijd vraagt niet om een zoveelste actieplan, maar om een verandering van paradigma, die het bestaan zelf weer als uitgangspunt neemt. Leven zonder waarom, noemt Eckhart dat.

Lees ook: studenten gaan aan prestatiedruk onderdoor

De helft van de studenten kampt met angst en depressie, een op de vijf zou actief nadenken over suïcide. De uitkomsten van het eerste grote onderzoek naar hun psychische gezondheid stemmen tot bezorgdheid.

Lees ook: Yvonne Zonderop over de verrassende comeback van religie

Nederland heeft wat al te radicaal afgerekend met het christendom, vindt de 'niet-belijdende' Yvonne Zonderop. 'Ik zie religie als een bron van rijkdom.'

Deel dit artikel

De onderliggende problematiek die de onderzoekers signaleren bij studenten blijft geheel buiten beeld