Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Britten blijven in sprookjes geloven

Religie en Filosofie

Ger Groot

© Trouw

Met hangen en wurgen hebben de regeringsleiders van de 27+1 EU-landen de schijn weten hoog te houden van een ordelijke brexit. Ik heb er weinig fiducie in. 

Mocht Theresa May het Lagerhuis achter zich krijgen, dan is ze het grootste politieke genie van haar generatie. Die kans is klein – tenzij druk uit de bevolking de afgevaardigden alsnog tot andere gedachten brengt. Ook die kans is klein, zoals deze krant afgelopen zaterdag constateerde. “De brexitstemmers zijn bereid wat moeilijke tijden te slikken”, aldus Tim de Wit vanuit de Londense randgemeente Romford, “zolang hun lange-termijndroom maar levend blijft. Terug naar een tijd waarin alles beter was.”

Lees verder na de advertentie

Dat zou weleens héél ver terug kunnen zijn, naar een periode waarin het verleden een sprookjesverhaal wordt. Bijna niemand lijkt zich nog te realiseren hoe het Verenigd Koninkrijk er vóór de toetreding tot de (toen nog) EEG aan toe was. De industrie stortte van ellende in elkaar, het wegennet vroeg om zware schokbrekers, de arbeidsverhoudingen waren (net als alle andere verhoudingen) 19de-eeuws, de economie al bijna die van een derdewereldland.

Engelse specialiteit

Engeland had de oorlog gewonnen, maar de vrede verloren doordat het aan de vernietigings- en vernieuwingsschok van de tweede wereld ontkomen was. ­Industrieel bleef alles traditioneel: sowieso een Engelse specialiteit. In het begin van de jaren zeventig was het een Land van Ooit geworden – alleen nog drijvend op de trots in zijn eentje de vijand op het continent te hebben weerstaan. Ook dat was een mythe. Engeland had het nooit kunnen redden zonder de Amerikanen, Canadezen, Russen – en Polen. Aan dat laatste wordt het Verenigd Koninkrijk liever niet herinnerd. Wie wil weten hoe in de Tweede Wereldoorlog de Duitse Enigma-code werd ontcijferd, krijgt in de film ‘The Imitation Game’ nauwelijks een idee van het Poolse aandeel daarin.

In plaatsen als Romford fungeren Polen nu als angstvisioen om het brexit-kamp aan zijn meerderheid te helpen. Ook in het charme-offensief dat Theresa May heeft ingezet om de Britse bevolking achter haar brexitdeal te krijgen, spelen zij naamloos de hoofdrol. ‘Ending free movement once and for all’, zo luidt de eerste troef die zij inzet op haar Twitter-filmpje ‘The Brexit Deal explained in 60 seconds’. Waarbij alle Romfordianen automatisch geacht worden te denken: dus geen Polen (en andere Oost-Europeanen) meer.

Waarschijnlijk dénken zij dat ook – en vergeten hoe het mes aan twee kanten snijdt. Ook hun eigen free movement in de EU-landen eindigt once and for all. Misschien hebben zij daar geen behoefte aan: eenmaal terug in de tijd ‘waarin alles beter was’ weet de Engelsman dat zijn home weer zijn castle is. Maar vreemd blijft het: een land dat zichzelf altijd als het meest vrije land in Europa beschouwde tevreden te horen verkondigen dat het met diezelfde vrijheid korte metten maakt. Natuurlijk, ook dát verleden is een mythe. In het Engelse Land van Ooit bestond die door iedereen gedeelde vrijheid er, naar een woord van Marx, voornamelijk in dat arm én rijk gelijkelijk konden besluiten onder de brug te slapen.

Met de brexit offert Engeland zijn ideaal van vrijheid op

Brittannië heeft altijd iets van een sprookjesland gehad, waarvan het verleden zich mistig verloor in dromen van koning Arthur of Bonnie Prince Charlie. Dat was charmant, zolang de nuchterheid er niet onder leed. Die is het op één na grootste slachtoffer van brexit geworden, samen met een bevolking die dromend een toekomst tegemoet gaat die achter hen ligt. Het grootste slachtoffer zijn de Polen, en allen in hun situatie.

Ger Groot doceerde filosofie aan de universiteiten van Rotterdam en Nijmegen. Voor Trouw bekijkt hij de actualiteit door een filosofische bril. Lees meer columns op trouw.nl/gergroot.

Alles over de brexit lees u in het dossier.

Deel dit artikel

Met de brexit offert Engeland zijn ideaal van vrijheid op