Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Bijbel, het christelijk geloof, ze leiden tot van alles, maar niet tot betere of slechtere mensen

Religie en Filosofie

Bert Keizer

© Trouw
COLUMN

'All power corrupts', zei Lord Acton, 'and absolute power corrupts absolutely.' Wat we losjes vertalen als: alle macht geeft rottigheid en absolute macht geeft absoluut rottigheid. En als we even doorgaan met vertalen dan zegt Acton: ongecontroleerde macht is altijd een bron van ellende.

Helaas is deze vaststelling relevant in vele situaties: voetbalclubs, godsdienstclubs, scoutingclubs enzovoorts. Het gaat vooral om groepen die bijeen zijn zonder winstoogmerk. Dat wil zeggen dat ook de managersklasse in non-profitorganisaties binnen deze discussie past. Managers in het onderwijs, in ziekenhuizen en verpleeghuizen oefenen macht uit. Het verschil met een supermarktketen is dat de manager er daar uitvliegt als er niet verdiend wordt. Dat is het mooie van het winstoogmerk: de wal keert het schip.

Lees verder na de advertentie

Maar in non-profitorganisaties bestaat deze wal niet. Ik heb dan ook meerdere managers een spoor van vernieling zien trekken in vele mensenlevens en hele organisaties financieel in de soep zien draaien zonder dat er ook maar een hint van een sanctie in de lucht hing. 

Vooral het desastreuze fuseren, dat altijd leidt tot een hoger salaris voor de managers en een verneukt werkklimaat voor de werkers, gaat nog altijd ongestraft verder, terwijl bedrijfskundigen er reeds lang uit zijn dat het niks oplevert.

Al die vieze priesters en die sadistische nonnen komen vast en zeker in de hel terecht, maar de meesten van ons hopen toch op een kleine afrekening voor de dood

In de hel

Het gaat om een vorm van ongecontroleerde macht, want er bestaat geen tuchtrecht voor managers in non-profitorganisaties. Ze hebben niet eens een beroepscode of een vastgestelde norm voor hun handelen en ze zijn alleen te stoppen door toezichthouders die vrijwel nooit toezicht houden. Want dat is een veel lastigere taak dan ze dachten toen ze ervoor gevraagd werden.

De katholieke kerk is de non-profitclub die op dit moment volop in de belangstelling staat. Het is al vele jaren bekend dat het daar niet goed gaat op het gebied van machtsuitoefening. U zult zeggen: maar de wal keert ook hier het schip, want al die vieze priesters en die sadistische nonnen (de Krengen van Barmhartigheid, zo beschreef een mevrouw mij de Zusters van Liefde onder wier bewind zij opgroeide) die komen allemaal vast en zeker in de hel terecht.

Dat kan op zich een goede regeling zijn, maar de meesten van ons zouden toch wensen dat er al voor de dood een kleine afrekening plaatsvindt. Gewoon naar de wereldlijke rechter is het idee, en wat de Eeuwige Rechter er straks mee doet, dat moet Hij dan maar zien, maar wij vinden dat niet zo interessant.

Platonische ontsnappingsroute

Er is wel een sanctie die de kerk diep zou treffen: het wegblijven van de gelovigen. En het grappige of gekmakende is dat dat niet gebeurt. Een homoseksuele vriend van mij, wiens erotiek door de kerk nog altijd terzijde wordt geschoven, blijft devoot katholiek. In deze krant adviseerde Stijn Fens ons afgelopen zaterdag nog om toe te treden tot een club die mijn buurman lacherig beschrijft als het meest bestendige en wijdvertakte pedofielennetwerk van de afgelopen 150 jaar. Ze hebben volgens hem zelfs een patroonheilige voor deze neiging: de Heilige Antonius van Padua, je ziet hem in elke kerk met een kindje op zijn arm.

Maar Stijn is niet gek en hij draait in geen enkel opzicht om de viezigheid heen. Integendeel, hij schrijft er flink over en hij durft er zo flink over te schrijven omdat hij zijn blik op iets richt dat dit alles ontstijgt. Het is de platonische ontsnappingsroute, die ook steevast door Antoine Bodar wordt gebruikt: het idee dat boven al deze miezerigheid de heilige, goddelijke, eeuwigdurende kerk zweeft, een onaantastbaar instituut dat niet bezoedeld kan worden door een priester of een non. 

Clubvorming

Marxisten deden dit ook met hun heilsleer als je over de Goelag begon. Ik vind dat onbegrijpelijk. Laten we toch onder ogen zien dat de Bijbel als heiligend bedoelde tekst niet heiligt.

Maar hij verloedert ook niet. De Bijbel, het christelijk geloof, de dogmatiek, de katholieke kerk, de synodes, de oecumene, de concilies, de theologie - 'de hele santekraam' in Reve's woorden -, leidt tot van alles, maar niet tot betere of slechtere mensen. Twintig eeuwen godsdienstgeschiedenis vormen een verpletterend bewijs. Wat de Bijbel, spijtig genoeg, wel veroorzaakte was clubvorming. Jezus had dat wel voorzien toen hij sprak: "Waar er zich meer dan één in mijn naam verenigen, daar word Ik opnieuw gekruisigd."

Apocrief hoor.

Bert Keizer is filosoof en arts bij de Levenseindekliniek. Voor Trouw schrijft hij wekelijks een column over zorg, filosofie, en de raakvlakken daartussen. U leest ze hier.

Deel dit artikel

Al die vieze priesters en die sadistische nonnen komen vast en zeker in de hel terecht, maar de meesten van ons hopen toch op een kleine afrekening voor de dood