Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De ander vraagt om eerbied, zodat hij kan oplichten

Religie en Filosofie

Welmoed Vlieger

© Maartje Geels
Column

De vakantie is de periode bij uitstek om boeken te lezen waar je anders niet zo snel aan toekomt. Persoonlijk lees ik het liefste biografieën. De levensloop van mensen is vaak zo fascinerend en onvoorspelbaar.

Neem de biografie van Joseph Frank over Dostojevski. Wat een onwaarschijnlijk bewogen leven had die man. Het is nauwelijks in één leven te proppen. De beschermde opvoeding thuis, de rauwe werkelijkheid van een militaire scholing, politiek activisme via genootschappen die tegen radicalisme aanschuren omdat het lijfeigenschap van de boeren - een vorm van slavernij dus - je zo gruwelijk tegenstaat. 

Lees verder na de advertentie

Dan de beschuldiging van politiek hoogverraad, eindeloze verhoren in de beruchte St. Paul-gevangenis resulterend in de doodstraf. Een straf die de tsaar vervolgens weer herroept terwijl je geblinddoekt op het schavot staat. Vervolgens een langdurige Siberische gevangenschap: als fijnbesnaarde ziel tussen zware criminelen en wat de samenleving als uitschot terzijde heeft geschoven. Weer op vrije voeten, zware epilepsie, een mislukt huwelijk, schulden die je afkoopt door je schrijversrechten te verpanden en daardoor altijd tegen de klok in moeten schrijven. Een goed tweede huwelijk, maar dolen door Europa met een zware gokverslaving, geliefde kinderen die sterven, vijanden in de literaire wereld, een zwakke gezondheid en de dood. En tussen en bij dit alles: een zich telkens verdiepend geloof in de schoonheid van Christus.

Het boek is verhelderend door Dostojevski als het ware indirect, via de omstandigheden te duiden, of beter nog te laten oplichten

Vervuld van eerbied

Die combinatie van orkaangeweld in het leven en de diepe geloofswereld resoneren door de hele biografie heen. Daarbij is de biograaf niet onkritisch, maar wel altijd vervuld van eerbied voor het schokkende leven van zijn hoofdpersoon. Het boek is verhelderend door Dostojevski als het ware indirect, via de omstandigheden - de toenmalige culturele en ideologische gevechten en dergelijke - te duiden, of beter nog: te laten oplichten. Dat is knap.

Iets soortgelijks doet Ron Chernow in zijn biografie over die totaal andere figuur, de founding father Alexander Hamilton, in dat andere grootse land in opkomst: de Verenigde Staten. Ook voor Hamilton geldt: wat een ongelooflijk leven. Te veel om hier op te noemen. Als zoon van een verschopte moeder in de Caraïben, aanspoelen in het 18de-eeuwse Baltimore/New York, rechterhand van Washington, grondlegger van de bankenunie in de VS, fel gekant tegen de slavernij, juist daardoor tegenstrever van en gehaat door Jefferson, diep gelovig, getorpedeerd vanwege een buitenechtelijke relatie en gedood in een duel door een politieke tegenstander. Eerbied is ook hier het leitmotiv van de biograaf.

Vooringenomen

Hoe anders was mijn ervaring met de biografie van Joakim Garff over de Deense denker Sören Kierkegaard. Het boek is me zo tegen gaan staan. Van meet af aan schrijft hij toe naar zijn eigen conclusie: Kierkegaards vader zou geleden hebben aan syfilis. Daarom huwde hij zijn geliefde niet en ook daarom zou hij somber zijn geweest. Hier spreekt niet de hoofdpersoon, maar de biograaf. Dit is geen eerbied, maar een vooringenomen inkadering waarbij de levensloop en de nalatenschap dienen als bewijsmateriaal.

De vakantieperiode leent zich voor rust en stilte en soms ook verstilling. Juist op die momenten begrijp je misschien wel beter dan ooit dat de ander om eerbied vraagt en om ruimte voor zijn of haar eigen bestaan. Zodat de ander kan oplichten vanuit zijn diepste wezen - indirect het liefst, zonder grijpgrage en gestileerde duidingen. Dat nam ik als inzicht mee van mijn vakantie.

Filosoof Welmoed Vlieger (1976) studeerde wetenschap van godsdienst en levensbeschouwing, en ook wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam. Lees hier haar eerdere columns.

Deel dit artikel

Het boek is verhelderend door Dostojevski als het ware indirect, via de omstandigheden te duiden, of beter nog te laten oplichten