Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Brits filosoof Jules Evans: 'Laten we vaker collectief de controle verliezen'

Home

Leonie Breebaart

Jules Evans: "Ik heb in de kerk veel geleerd over nederigheid." © Patrick Post
interview

Jarenlang schaamde Jules Evans zich voor zijn extatische bijna-doodervaring. Nu pleit de Engelsman ervoor vaker collectief de controle te verliezen. 'Er is iets dat groter is.'

Het begon allemaal met een ski-ongeluk in Noorwegen. Amper bekomen van de depressies die het gevolg waren van overmatig drugsgebruik, viel de 24-jarige Jules Evans tijdens het skiën tien meter van een helling naar beneden. Hij brak zijn rug en een dijbeen, maar toen hij weer bij bewustzijn kwam wist hij zich omringd door een warm, wit licht. "Ik had de indruk dat dit verschijnsel het diepste stuk van mijn wezen was en van alle andere wezens," schrijft hij in 'De kunst van het controleverlies'.

Lees verder na de advertentie

Maar hoe moest een moderne jongen zo'n ervaring plaatsen? "Een christelijke vriendin vroeg me een keer of ik me écht nooit met iets groters verbonden had gevoeld. En ik zei: nee. Maar toen dacht ik: dat is niet waar. Ik héb zo'n ervaring gehad. Maar er hangt een soort ongemak omheen, een taboe."

Tantristische rituelen

Meer dan tien jaar heeft de 39-jarige Engelse filosoof als het graf gezwegen over zijn extatische ervaring - bang om voor gek versleten te worden. Zijn nieuwste boek 'De kunst van het controleverlies' zou je een revanche op de schaamte kunnen noemen. Op grond van bergen onderzoek, inclusief zijn eigen deelname aan tantristische rituelen, vipassanna-meditaties en evangelische kerkdiensten, betoogt hij dat extase, een term die hij ruim opvat, in het rationalistische Westen al eeuwen wordt onderdrukt. "De Grieken praten over God als een soort onpersoonlijke intelligentie. Maar ik had eerder een persoonlijke ontmoeting met een soort ... iets... dat van me hield. Het was iets dat naar me toe kwam en me overeind hielp."

Meer dan tien jaar heeft de 39-jarige Engelse filosoof als het graf gezwegen over zijn extatische ervaring - bang om voor gek versleten te worden

De dag na ons gesprek zal de moderne, actief bloggende filosoof een optreden verzorgen op Lowlands. Geen wonder, gezien het onderwerp van zijn boek en gezien het omslag, waarop een uitzinnige menigte muziekliefhebbers te zien is. En dan is 'De kunst van het controleverlies' ook nog ingedeeld als een festival: de hoofdstukken dragen titels als 'De Revival Tent' , 'Psychedelisch Wonderland', 'Contemplatiezone' en 'De Moshpit'. Toch lijkt die marktgerichte strategie niet helemaal te passen bij de Engelsman, die eerder onzeker overkoment. "Zelf komt hij eigenlijk zelden op festivals", vertrouwt een pr-medewerkster van de uitgeverij me toe, terwijl de Evans op zachte toon een thee met melk bestelt.

Schaamde u zich voor uw extatische ervaring, omdat die zoveel weg had van God?

"Ik geloof het niet", zegt Evans, die de mogelijkheid serieus lijkt te overwegen. "Ik had zelf wel de indruk dat het om een god ging - maar ik dacht daarbij niet aan een christelijke god."

Toch heeft Evans in zijn zoektocht naar een nieuwe verbondenheid wel degelijk geprobeerd christelijk te worden, reden waarom hij aanhaakte bij de populairste christelijke prediker van Groot-Brittannië, Nicky Gumbel. Een jaar lang deed hij zijn best, totdat de 'nogal oordelend denkende' Gumbel hem inzette als reclamemateriaal. "Dan stond ik op het podium en moest ik voor een publiek van 500 gelovigen over mijn bekering praten. 'Hier is Jules Evans, filosoof! Vertel ons eens, Jules, hoe heb jij Jezus gevonden?' Ik zei dat ik een bijna-dood ervaring gehad. 'En Jules, leidde dat tot Jezus?' Ik zei: nee, het leidde me tot de Griekse filosofie."

Mystieke rituelen

Een ervaring wijzer keerde Evans terug naar het stoïcisme van de oudheid, dat hij opvat als een vorm van zelfhulp. Maar een verklaring voor zijn extatische ervaring vond hij er niet. Eerder bevestigden de rationele filosofen het ongemak met extase dat hijzelf had gevoeld. En dat ongemak leefde zeker niet alleen bij hem, ontdekte Evans, die inmiddels onderzoek deed aan het Londense 'Centrum voor historisch onderzoek naar emoties'. Op grond van uitgebreid bronnenonderzoek ("mijn huis ligt vol boeken over mystiek"), concludeert Evans dat Europa, en christelijk Europa in het bijzonder, wel degelijk een rijke cultuur van contemplatieve en mystieke rituelen heeft gekend, die met de Reformatie de kop ingedrukt werd. "Alleen in de marge werd extase toegelaten, bij methodisten bijvoorbeeld. Maar die werden beschouwd als domoren. De nieuwe kerkelijke elite keek erop neer."

Was daar geen reden toe? Zoals u zelf met tal van voorbeelden laat zien, vormen mensen die zich groepsgewijs beroepen op extatische ervaringen al snel nogal benauwende sekten, die zich afsluiten voor kritiek uit de buitenwereld.

"Ja. Eén van de gevaren is dat de groep zichzelf als speciaal beschouwt: wíj zijn de uitverkorenen, wij hebben het licht gezien, de seculiere samenleving is verloren." Hij valt even stil, zoekend naar woorden. "Maar dat mensen zich comfortabeler voelen bij individuele extase, is ook een gevolg van de Romantiek. Voor romantici was extase: een dichter die alleen op een berg staat. De negentiende-eeuwse elite was dus niet meer bang dat het individu zijn ratio zou verliezen, maar wel voor collectieve extase. Die bedreigde de sociale orde. Zelfs de psychiatrie stond vijandig tegenover extatische ervaringen - die bewezen al snel dat je gek was. Terwijl extase juist zo verbindend kan werken. Denk aan de dionysische feesten in het oude Griekenland. Uit het hele land kwamen mensen erop af: ze voelden zich herboren - en verbonden met elkaar, met hun samenleving, met de natuur, met God. Hetzelfde zie je op de muziekfestivals van deze tijd."

Ik denk niet dat drank een vorm van loslaten is waar je van groeit

Jules Evans

Op zulke festivals wordt nogal wat drank ingenomen, net als tijdens de dionysische feesten van de oudheid. Zonder alcohol of partydrugs lijkt verbondenheid amper toegankelijk. Waarom schrijft u in uw boek dan zo weinig over alcohol?

"Je hebt gelijk, alcohol is tegenwoordig dé manier om uit je hoofd te komen. Alleen denk ik niet... dat drank een vorm van loslaten is waar je van groeit. Het kan ook erg verslavend zijn. Zelf was ik vroeger best verlegen en had ik drank nodig om opener te worden, om me verbonden te voelen. En ik neem aan... dat ik nu andere wegen, permanentere wegen zoek om datzelfde gevoel te ervaren."

Is eigenlijk niet elke vorm van extase verslavend, en dus makkelijk commercieel te benutten?

"Dat is inderdaad een probleem: je raakt gehecht aan euforie. Aan verlangen daarnaar wordt geld verdiend: kerken vormen daarop geen uitzondering. Maar in dat opzicht heb ik veel geleerd van een cursus vipassana-meditatietechniek, die ik volgde in de Zweedse plaats Ödeshög. De cursusleider, S.N. Goenka, waarschuwde ons dat we naast pijnlijke ook prachtige momenten konden ervaren, van versmelting, van euforie, van intens plezier. Maar die moet je alleen observeren, anders word je een extase-zoeker. Dat was leerzaam, want in sommige christelijke en New Age-gemeenschappen is extase het doel. Dat bewijst dan dat God van je houdt of dat je een hoogontwikkeld spiritueel wezen bent. En dát is gevaarlijk. Want wat gebeurt er dan als je geen extase ervaart? Dan word je depressief."

U hebt veel oog voor de schaduwkanten van extase. Maar als extase zulke gevaarlijke vormen kan aannemen, waarom zouden we er dan überhaupt naar zoeken?

"Om verder te komen dan onze kleine, ommuurde ego's. Want dat zijn maar fragmenten, ze zijn niet alles. Er is iets dat groter is. Ik zeg niet dat extase de enige weg is om je verbonden te voelen met anderen, maar ze maakt deel uit van de menselijke ervaring en ze is te vaak beschouwd als iets ongezonds."

Is dat zo? Steden als Amsterdam lijken 's zomers één doorlopend festival met extatisch gelukkige mensenmassa's.

"Onze cultuur heeft een dubbele relatie tot extase. We verlangen ernaar ons ego te overstijgen, maar we zijn ook erg gesteld op onze autonomie. Veel mensen zijn bang opnieuw gebrainwashed te worden. Het gevolg is dat ze hun extase willen controleren: "Als ik zoveel geld betaal en naar deze workshop ga, helpt het mij om te groeien".'

Waarom zou je doen alsof één spirituele praktijk de waarheid in pacht heeft?

Doet u dat zelf niet ook? Rondshoppen in allerlei tradities, uit angst zich aan een daarvan over te leveren?

"Hmm... Als onderzoeker doe je natuurlijk iets raars, als je begrijpt wat ik bedoel: enerzijds naar een kerk gaan en je overgeven aan de ervaring, anderzijds zeggen: hé, wat was dat? En natuurlijk zeggen mijn christelijke vrienden dat ik mijn ontmoeting met God kapot-analyseer. Maar mijn hele boek is juist bedoeld om een balans te vinden tussen het vermogen je over te geven én het vermogen na te denken."

Plotseling fel: "Waarom zou je trouwens doen alsof één spirituele praktijk de waarheid in pacht heeft? Dat deden de christenen zelf ook niet. Augustinus wist meer over Plato en de stoïcijnen dan de meeste christenen nu. En dat is de kant die we opgaan: véél meer van elkaar weten en leren. Dat is geen rondshoppen, dat is een feest, een festival!"

En dan rustiger: "Maar ik denk wel dat we meer over onze eigen traditie kunnen leren. Ik ben nog steeds geen christen (lacht), maar ik ga wel vaker naar de kerk. Ik heb er veel geleerd over nederigheid - daar zijn de Grieken niet zo sterk in, en New Age ook niet. Waarom zou je voor één traditie kiezen? Ik houd van een rommelig religieus landschap, waarin mensen voortdurend grenzen oversteken."

Wie is Jules Evans?

In Engeland wordt Jules Evans (1977) wel vergeleken met Alain de Botton. Net als de grondlegger van The School of Life, gelooft Evans dat filosofie ons kan helpen in het leven. Net als De Botton geeft hij tal van cursussen voor 'mensen van alle leeftijden en achtergronden'. Zijn TedX-talk 'How Philosophy saved my Life' werd 130.000 keer bekeken. Evans eerdere boek 'Filosofie voor het leven en andere gevaarlijke situaties', werd in 19 talen vertaald. Tegenwoordig doet hij in Londen onderzoek naar de vraag hoe geestelijke gezondheid in verschillende landen bevorderd wordt.

Jules Evans: De kunst van het controleverlies. Filosoferen over extase. Uitgeverij Ten Have; 320 blz. € 22,99. 

Jules Website: www.philosophyforlife.org



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Meer dan tien jaar heeft de 39-jarige Engelse filosoof als het graf gezwegen over zijn extatische ervaring - bang om voor gek versleten te worden

Ik denk niet dat drank een vorm van loslaten is waar je van groeit

Jules Evans

Waarom zou je doen alsof één spirituele praktijk de waarheid in pacht heeft?