Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bij het Friese Tsjerkepaad openen 250 kerken hun deuren

Home

Annemarie Bergfeld

© Annemarie Bergveld
Reportage

Nergens in Europa staan zo veel laatmiddeleeuwse kerken als in Noord-Nederland. In Friesland openen 250 kerken de deuren.

Een enkel weiland kleurt wit van de klaver. In de sloot staan de bloemen van de gele plomp op uitkomen, boerenzwaluwen dansen voor de fiets uit. Koeien zijn er ook. Maar om nou te zeggen dat ze zich in beeld dringen, dat zou te ver gaan. Littenseradiel, in het hart van Friesland, is de moeder aller plattelandsgemeenten, maar ook hier manifesteert zich de landschapspijn. Het grootste deel van de weilanden bestaat uit niet meer dan onbetreden groen. Hoe anders zag dit land er een halve eeuw geleden uit. Koeien overal, weilanden met de kleuren van zuring, paardenbloemen en madeliefjes, insecten zoemend tussen de kruiden in het gras, kieviten dansend door de lucht. Wél breed gekoesterd zijn de kerkjes op de dorpsterpen. Meer dan 250 zijn deze zomer op zaterdagmiddagen te bezichtigen, onder de naam Tsjerkepaad (Kerkenpad).

Lees verder na de advertentie
Kijk je hier op een willekeurige plek in het rond, dan zie je zes, zeven, acht spitsen uit de bomen steken

Half twee. De kerkklok van het popperige dorpje Iens slingert één heldere klokslag over water en weiland en ik sta na de eerste elf kilometer fietsen op de drempel van de kerkdeur. Hier begint mijn missie: zeven kerken op één middag. Het zou te doen moeten zijn, de godshuizen staan hier niet ver uiteen. In de late Middeleeuwen leefden de kleine gemeenschappen geïsoleerd op hun terpen en elke terp had zijn eigen kerk. Kijk je hier op een willekeurige plek 360 graden in het rond, dan zie je zes, zeven, acht spitsen uit de bomen steken.

Kordaat rolt koster Griet van der Brug van de Ienser kerk het kleed dat voor de preekstoel ligt op en trekt een luik omhoog. ‘1783’ is in de stenen rand van de waterput onder het luik gekerfd. “Toen was er geld om de kerk uit te breiden. Tot die tijd stond de dorpsput tegen de buitenmuur, nu is de Ienser kerk waarschijnlijk de enige met een waterput voor de preekstoel.”

Scherpe kantjes

Gaat de Ienser kerk naamloos door het leven, die van Easterlittens draagt alweer lange tijd trots de naam van de heilige Margaretha, op z’n Fries St. Margryt. De scherpe kantjes van de Reformatie zijn er inmiddels wel afgesleten. Toen de Staten van Friesland in 1580 de katholieke eredienst verboden, werd ook hier korte metten gemaakt met de roomse relicten. De altaartafel van St. Margryt werd een tweede leven gegund als deurmat. De originele functie van de roodstenen plaat is nog af te leiden uit twee van de oorspronkelijke vijf kruisjes die de kruiswonden van Jezus verbeeldden.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Annemarie Bergveld

Over een smal Tsjerkepaad kronkelt het op de kerk van Bears af. Dit soort paden, met zicht op water, weide en torens tussen boomgroepen, maakt Friesland voor mij toch altijd weer de perfecte fietsprovincie. Met de blik strak vooruit passeer ik een zwaan die zijn vleugels dreigend spreidt en me een flinke sis nageeft. Verderop trekt een meerkoetmoedertje snelle slagen door het kroos om haar vier schreeuwende jongen eten te geven.

Vleermuizen in de grafkelder

Is het een foutje in de gids? Een vrijwilliger die zijn taak niet serieus neemt? De stevige ronde klink van de kerkdeur van Bears geeft geen centimeter mee. Het rijke interieur van deze sobere 13de-eeuwse kerk blijft vandaag onzichtbaar. Maar het muurtje rond terp en kerkhof blijkt een goed plekje voor een kort moment van contemplatie. En een boterham.

Dit soort paden, met zicht op water, weide en torens tussen boomgroepen, maakt Friesland voor mij toch altijd weer de perfecte fietsprovincie

In Weidum delen kerk en kaatsveld het hart van het dorp. Koster Dirk Limburg struikelt haast over zijn woorden, zoveel valt er over zijn romano-gotische Johanneskerk te vertellen: de rijkbewerkte herenbank tegenover de preekstoel, de vleermuizen in de grafkelder, de banken voor de vrouwen met open rugleuning (voor de wijde rokken en jassen) en zonder lessenaars (ze konden toch niet lezen) en de grafzerken van de 17de-eeuwse adellijke broers Hania die ongeschonden in de vloer voor de preekstoel liggen. “Kijk deze leeft nog. Er is nooit een sterfdatum aangebracht.”

Koster Limburg snelt een ladder op om het 16de-eeuwse uurwerk te laten horen en komt als ik alweer op de fiets zit over het kerkhof aangerend: “Ik heb nog iets heel bijzonders.” Hij wijst op de meterslange ‘brievenbus’ van gele steentjes in een muur die verder geheel uit hoekige kloostermoppen is opgetrokken. “We vermoeden dat daar in 1581 de kloostermoppen zijn uitgebikt om de tonnenwegende grafzerk van weldoenster Kinsck van Ropta naar binnen te schuiven.” Welgesteld is ook Mantgum, het Wassenaar van Friesland. Lyts Kanaän - Klein Kanaän, het land van melk en honing - is de bijnaam van dit dorp waar rentenierende boeren fikse herenhuizen lieten neerzetten.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

© Annemarie Bergveld

En rijk is de Mariakerk met z’n sierlijke houtsnijwerk in een geheel houten, origineel Lodewijk XVI-interieur. Elk jaar zetten de dorpelingen de complete binnenkant van de kerk in de bijenwas, vertelt de vrijwilliger van dienst. Oók de dorpelingen die ’s zondags niet onder de ronde preekstoel en de gebrandschilderde ramen zitten. Frieslands kerkelijk erfgoed wordt gekoesterd. Nu de weilanden nog.

Welke kerken en waar?

Begin- en eindpunt van Fietsroute Tsjerkepaad-Littenseradiel (ca. 31 km) is het treinstation van Mantgum (Seerp van Galemawei). Tsjerkepaad loopt t/m 9 september, op zaterdag van 13.30 tot 17 uur. Niet alle kerken zijn alle zaterdagen open, check vooraf www.tsjerkepaad.nl (onder ‘kerken’). Ook op deze site: speciale activiteiten en (onder ‘downloads’) de beschrijving van de fietsroute.

Deelnemende kerken langs deze route zijn die van Iens (Edens), Easterlittens, Baard, Jorwert, Bears, Weidum en Mantgum. Te herkennen aan de Tsjerkepaad-vlag. De kerken en VVV’s verkopen de Tsjerkepaad-gids 2017 (€ 1). Horeca onderweg in Easterlittens, Baard (met goeie Baarder appelcake), Jorwert (va. 16 uur) en Mantgum (va. 17 uur). Een fijne b&b op 300 m van station Mantgum is Lyts Kanaän, lytskanaan.nl.

Meer info: www.aldefrysketsjerken.nl

Lees ookZeeuwse dorp Yerseke krijgt grootste kerk van Nederland



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Kijk je hier op een willekeurige plek in het rond, dan zie je zes, zeven, acht spitsen uit de bomen steken

Dit soort paden, met zicht op water, weide en torens tussen boomgroepen, maakt Friesland voor mij toch altijd weer de perfecte fietsprovincie