Amerikaanse katholieken zitten klem tussen Trump en Franciscus

religie en filosofie

Stijn Fens

Paus Franciscus arriveert in de kathedraal van Sint-Matteüs de Apostel in Washington, september 2015. © epa
Katholicisme

Amerikaanse bisschoppen worstelen met hun nieuwe president. 'Het is een verwarrende tijd om katholiek te zijn, laat staan een Amerikaanse katholiek.'

Het was een opmerkelijk gezicht. Vlakbij het Witte Huis in Washington, waar een menigte demonstreerde tegen het inreisverbod voor inwoners van zeven moslimlanden, droeg op hetzelfde moment pastoor Quinn Conners in de open lucht een mis op voor ruim vijfhonderd gelovigen. Ook zij waren naar het huis van de Amerikaanse president gekomen om hun stem te verheffen tegen zijn beleid.

Een collega van Conners, pastoor Philip Pizzo uit New York, had een heel andere boodschap voor de anti-Trump demonstranten. Ze konden wat hem betreft het beste van een gebouw springen. Pizzo, een overtuigd aanhanger van de nieuwe Amerikaanse president, zei later dat het om een grap ging, maar het was wel duidelijk hoe hij over de protesten dacht.

De uiteenlopende reacties van deze twee priesters zijn tekenend voor de verdeeldheid onder de Amerikaanse katholieken over Donald Trump. Een kleine 52 procent van de katholieke stemmers stemde in november bij de presidentverkiezingen op hem, 45 procent koos, soms met lichte tegenzin, voor zijn tegenstander Hillary Clinton ('alles beter dan Trump'). En nu hij in functie is, zijn katholieken het onderling net zo oneens over hun nieuwe president als de rest van hun landgenoten.

Lees verder na de advertentie

'Waar is de woede?'

Wij geloven dat, nu meer dan ooit, het welkom heten van nieuwelingen en vluchtelingen een daad van hoop en liefde is

Bisschop Joe S. Vásquez

Dat geldt in zekere zin ook voor hun leiders, de Amerikaanse bisschoppen. Al liggen daar de standpunten wel iets genuanceerder. De bisschoppen zijn blij (soms bijna euforisch) dat Trump van plan is de mogelijkheden voor abortus te beperken, maar tegelijkertijd keuren ze zijn immigratiebeleid af. Dit laatste geheel in de geest van de huidige paus.

De Amerikaanse bisschoppenconferentie kwam aanvankelijk met een vrij technische en volgens sommigen zwakke reactie op het inreisverbod van Trump. Later volgden nog twee verklaringen die krachtiger van toon waren. "Wij geloven dat, nu meer dan ooit, het welkom heten van nieuwelingen en vluchtelingen een daad van hoop en liefde is", zei bisschop Joe S. Vásquez, portefeuillehouder migratie binnen de bisschoppenconferentie.

Voor veel progressieve katholieken was dit niet voldoende. "Waar is de woede?", vroeg een commentator van de National Catholic Reporter, zo'n beetje het lijfblad van liberale katholieken in de VS, zich af. Hij doelde onder meer op de verontwaardiging van diezelfde bisschoppen toen bleek dat, onder het nieuwe zorgstelsel van Obama, katholieke werkgevers verplicht zouden worden hun werknemers te verzekeren voor onder meer anticonceptie en sterilisaties. Zaken die recht ingaan tegen de katholieke leer. Volgens de commentator gingen de bisschoppen toen heel wat feller tegen Obama tekeer dan nu tegen Trump.

Tekst loopt door onder afbeelding.

Oud-president Obama en Paus Franciscus bij het Witte Huis in Washington eind september 2015. © AFP

Richtingenstrijd

Na de pre­si­dents­ver­kie­zin­gen kon je de indruk krijgen dat bisschoppen zich alleen maar druk maken om abortus. Dit was een heel sterk voorbeeld van het tegendeel

Jezuïet James Martin

Maar zo denkt niet iedereen erover. "Over het algemeen ben ik erg trots op de reactie van bisschoppen op het decreet van Trump", zegt de jezuïet James Martin, vaste medewerker van het katholieke tijdschrift America.

"Het is belangrijk dat de bisschoppen gezamenlijk naar buiten zijn gekomen met een buitengewoon krachtige verklaring. Niet alleen over vluchtelingen maar ook over het feit dat we achter onze moslimbroeders en -zusters moeten staan. Verder liet de verklaring zien dat de rooms-katholieke kerk om al het leven geeft, en niet alleen om het ongeboren leven. Na de presidentsverkiezingen kon je de indruk krijgen dat bisschoppen zich alleen maar druk maken om abortus. Dit was een heel sterk voorbeeld van het tegendeel."

Toch blijkt uit individuele reacties van bisschoppen dat achter die volgens Martin zo krachtige verklaring, toch wel verschillen schuilgaan. Om niet te zeggen: een richtingenstrijd. Neem Charles Chaput, aartsbisschop van Philadelphia, ooit daar benoemd door paus Benedictus XVI en een van de leiders van het conservatieve kamp binnen de Amerikaanse bisschoppenconferentie.

Verschillende belangen

Het is een hele verwarrende tijd om katholiek te zijn, laat staan een Amerikaanse katholiek

Jezuïet James Martin

Op de dag dat Trump zijn anti-immigratie-decreet uitvaardigde, richtte Chaput in zijn wekelijkse column zijn pijlen vooral op de critici van de president. "Een deel van de harde kritiek op hem, heeft niets te maken met zijn karakter. Het is meer een soort van 'progressieve' intolerantie tegen de houding die de nieuwe regering voorstaat als het om een aantal sociale kwesties gaat, zoals abortus", aldus de aartsbisschop. Een paar dagen later sloot hij zich in een nieuwe column aan bij de harde woorden van de bisschoppenconferentie over het inreisverbod, maar niet zonder te benadrukken dat voor hem 'pro-life' begint bij de bescherming van het ongeboren leven.

Zijn collega's Blase Cupich (Chicago) en bisschop Robert McElroy (San Diego) - allebei benoemd door paus Franciscus - laten een ander, harder geluid horen. Volgens Cupich "kijkt de wereld toe hoe wij onze verbondenheid met Amerikaanse waarden vaarwel zeggen". McElroy heeft het zelfs over het "in de wet vastleggen van campagneleuzen die geworteld zijn in xenofobie en religieuze vooroordelen".

En zo lopen de meningen in de bisschoppenconferentie flink uit elkaar. Een kwestie van verschillende belangen, zegt James Martin. "In 2013 heeft paus Franciscus in een interview gezegd dat volgens hem de kerk te veel nadruk legt op zaken als abortus, homohuwelijk en homoseksualiteit. Volgens Franciscus weten de mensen heel goed hoe de kerk daarover denkt en vond hij het tijd om het over andere dingen te gaan hebben en daar mensen over te onderwijzen. Ik denk dat sommige bisschoppen die door Franciscus benoemd zijn van die richting zijn."

Donald Trump is nu bijna drie weken president. De Amerikanen en dus ook de Amerikaanse katholieken en hun bisschoppen hebben te maken met een wispelturige, impulsieve en vaak niet consequente president. James Martin kan niet anders dan zo rustig mogelijk afwachten wat er nog komen gaat. Maar, geeft de jezuïet toe, dat valt niet mee. "Het is een hele verwarrende tijd om katholiek te zijn, laat staan een Amerikaanse katholiek."

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
Wij geloven dat, nu meer dan ooit, het welkom heten van nieuwelingen en vluchtelingen een daad van hoop en liefde is

Bisschop Joe S. Vásquez

Na de pre­si­dents­ver­kie­zin­gen kon je de indruk krijgen dat bisschoppen zich alleen maar druk maken om abortus. Dit was een heel sterk voorbeeld van het tegendeel

Jezuïet James Martin

Het is een hele verwarrende tijd om katholiek te zijn, laat staan een Amerikaanse katholiek

Jezuïet James Martin