Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Uit-vorm-zijn', de mysterieuze dooddoener die veel weg heeft van een klaagzang

Religie en Filosofie

Peter Henk Steenhuis

Een balende Thomas Muller © Photo News
Column

Denker des Vaderlands René ten Bos kijkt tijdens het WK naar heldendom en tragiek, naar individu en collectief. Redacteur Peter Henk Steenhuis tekent zijn gedachten op.

“‘Het ontbrak de Argentijnen aan vorm’. ‘De oudere Duitse spelers hebben hun vorm niet kunnen vinden.’ ‘De dragende Spaanse spelers misten vorm.’ ‘Vorm’ - het is het meest mysterieuze begrip uit de sport. Vreemd is dat eigenlijk, want in de filosofie is ‘vorm’ een welomschreven term. Het woord is afgeleid van het Griekse woord ‘morphè’. De filosoof Aristoteles zegt dat wanneer iets helemaal is geactualiseerd het zijn vorm verwezenlijkt. ‘Vorm’ staat bij Aristoteles tegenover ‘stof’.

Lees verder na de advertentie

Stof is in potentie vorm. Er zit een addertje onder het gras: stof hoeft geen vorm te worden. Niet altijd wordt stof dus geactualiseerd. Je zou dit niet-in-vorm-zijn kunnen noemen. Aristoteles noemde dit ‘steresis’, wat zoiets betekent als ‘iets niet hebben’. De Duitse filosoof Leibniz noemde dit veel later de hel. De hel is een soort moeras van niet geactualiseerde potenties. Duitsland en Argentinië zaten in dit moeras.

Bij Aristoteles is vorm ge­de­ter­mi­neerd. In sport is vorm zo iets on­be­grij­pe­lijks dat het bijna toeval lijkt als we wel in vorm zijn

Alles draait hierom: iemand die in vorm is, haalt zijn hoogtepunt en heeft ‘het’. Voor Aristoteles is het duidelijk dat mensen rond hun twintigste, vijfentwintigste op hun hoogtepunt zitten. Daarna gaat het bergafwaarts – helaas zit ik daar al lang. Voetballers hebben vaak een leeftijd waarop ze op hun hoogtepunt of ergens in de buurt ervan zouden moeten zitten. Als ze in vorm zijn, betekent dat dat ze op hun hoogtepunt zijn en werkelijk laten zien waartoe ze in staat zijn. Lukt dat niet, dan resteert de hel. De trainers zeggen: hij is uit vorm. De spelers kijken vervolgens verdrietiger dan ooit. Uit-vorm-zijn is de mysterieuze dooddoener, die iets van een klaagzang krijgt, alsof het onterecht is dat de speler juist nu, nu het er toe doet, uit vorm is.

Dat doet de vraag ontstaan of ‘vorm’ toeval is of niet. Bij Aristoteles niet. De zuivere vorm is de eerste beweger, dat wil zeggen God. Die trekt als pure actualiteit alles naar zich toe. Daar zit niets toevalligs in, bij Aristoteles is vorm gedetermineerd. In sport is vorm zo iets onbegrijpelijks dat het bijna toeval lijkt als we wel in vorm zijn.

Kan de voetballer in dit geval van de filosofie leren? Iedere coach moet ervoor zorgen dat belemmeringen weggenomen worden, die ervoor zorgen dat de vorm niet bereikt wordt. Dat kunnen fysieke belemmeringen zijn, daar wordt natuurlijk veel op getraind. Het kunnen net zo goed psychologische belemmeringen zijn, die te maken hebben met zelfvertrouwen of angst. Soms lijken voetbalteams wel praatgroepjes. Er zijn ook andersoortige belemmeringen. Bij Duitsland speelde een discussie of spelers van Turkse afkomst zich wel echt Duitser voelden. Zo speelden bij landen als Spanje of België in het verleden discussies over taal- of cultuurverschillen. Tal van zaken kunnen de vorm in de weg staan. Waar Joachim Löw, de bondscoach van Duitsland, er vier jaar geleden nog in slaagde de spelers in vorm te krijgen, daar restte hen nu niets dan de hel.” 

Lees ook:

Wat doet het uiterlijk van een trainer met voetballers, supporters en TV-kijkers?

Denker des Vaderlands René ten Bos kijkt tijdens het WK naar heldendom en tragiek, naar individu en collectief. Redacteur Peter Henk Steenhuis tekent zijn gedachten op.

Het voetbalstadion is een botsing van sferen

Denker des Vaderlands René ten Bos kijkt tijdens het WK naar heldendom en tragiek, naar individu en collectief. Redacteur Peter Henk Steenhuis tekent zijn gedachten op .

Deel dit artikel

Bij Aristoteles is vorm ge­de­ter­mi­neerd. In sport is vorm zo iets on­be­grij­pe­lijks dat het bijna toeval lijkt als we wel in vorm zijn