Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Politieke elite is de maffia van Irak'

Religie en Filosofie

Ludo Hekman

Patriarch Louis Sako bij de inwijding van het Mariaheiligdom in Kirkuk. Het Mariabeeld is vanuit Lourdes naar Irak gebracht. © afp

De patriarch van Babylon, Louis Raphael I Sako woont in Bagdad en vertegenwoordigt de Iraakse christenen, een gemeenschap die sinds 2003 met twee derde is afgenomen. Het hoofd van de Chaldeeuwse katholieke kerk vecht voor het voortbestaan van de gemeenschap tegen een decor van angst en geweld.

Ondanks de hitte gaat Sako (68), de patriarch van Babylon, volledig in het zwart. Het accentueert het grote gouden kruis dat om zijn nek hangt, en dat hij regelmatig even door zijn vingers laat gaan terwijl hij naar woorden zoekt. Louis Sako is geboren in Noord-Irak en klein van stuk, ook vergeleken met andere Irakezen. Hij lacht veel en innemend - soms een beetje verontschuldigend, als hij controversiële dingen zegt.

Er wordt al tijden gepraat over de naderende slag om Mosul. Kijkt u daar naar uit?
"Ik hoop dat Islamitische Staat niet met bommen wordt verslagen. In Mosul staan kerken en moskeeën uit de 6de en 7de eeuw. Je vindt er de complete infrastructuur van Irak. Misschien is er een manier om er via diplomatie uit te komen, bijvoorbeeld als IS zich realiseert dat ze niet sterk genoeg zijn om de strijd nog aan te gaan."

Lees verder na de advertentie

Wat zal er daarna gebeuren?
"Het probleem is dat er na IS groepen met ambities zijn. De Koerden willen een deel van Mosul. De soennieten willen autonomie. Sommige groepen zullen misschien uit zijn op wraak. We moeten het proberen te zien als een overwinning van alle Irakezen - niet als de start van een nieuwe burgeroorlog."

Ziet u dat met vertrouwen tegemoet?
"Niet echt. De huidige politici denken niet erg volwassen. Ze reageren vooral op acute problemen. Er is geen groter plan. Ik heb ze vaak gezegd: als er geen toekomst is voor mensen, geen onderwijs, geen werk, dan komt er op den duur een ander soort IS. Je hebt dan een probleem opgelost, maar een ander probleem geschapen."

Sako praat niet graag over zichzelf. Vragen over hoe hij zich persoonlijk staande houdt, omgaat met spanningen, of reageert op grote tegenslagen wimpelt hij af met 'Ik ben hier niet voor mezelf'. Maar als hij de kans krijgt een verhaal te vertellen waaruit blijkt dat het probleem zich momenteel vooral in de politiek manifesteert, dan doet hij dat graag. Ook als hij zelf daarin hoofdrolspeler is. Bijvoorbeeld die ene keer met Oudjaar dat hij zich onder de feestende mensen op straat mengde en er een dag later op televisie een item werd gemaakt met de strekking: kijk, een christen loopt zonder angst over straat, maar de politici durven het volk niet onder ogen te komen.

Als er geen toekomst is voor mensen, geen onderwijs, geen werk, dan komt er op den duur een ander soort IS. Je hebt dan een probleem opgelost, maar een ander probleem geschapen.

Is de politieke elite het grootste probleem?
"Ja, in elk geval niet de mensen van Irak. Dat zijn gewone mensen, op zoek naar medicijnen, brood om van te leven en onderwijs. Het is de politieke elite die enkel haar eigen belangen voor ogen heeft. Ze doen nog het meest denken aan de maffia. We hebben allemaal een geschiedenis van onderdrukking, en nu zij eenmaal aan de macht zijn, hebben ze het gevoel dat ze het recht hebben om te pakken wat ze kunnen krijgen. Het is het soort diefstal, dat voor hen voelt als een recht."

Sako's belangrijkste strategie is het onderhouden van goede banden met andere geestelijk leiders, vertelt hij. "We moeten ons beschermen met goede verstandhoudingen, niet met militairen." Daardoor blijft hij met hen on speaking terms, ook als niet alleen politici, maar ook geestelijk leiders van de islam het moeten ontgelden. Eind augustus stuurde hij een bericht rond waarin hij het misbruik van religie aankaartte als een kankergezwel dat breder is genesteld dan alleen in de uitwas van IS.

Het was nadrukkelijk ook aan moslimleiders geadresseerd, toch? Is daar nog reactie op gekomen?
"Nee, ik denk dat ze te druk zijn met het maken van beleid."

Wat zou er moeten veranderen?
"De islam ziet zichzelf momenteel geconfronteerd met een enorme crisis. Zo'n crisis die het christendom 300 jaar geleden doormaakte. Neem de fatwa's die oproepen christenen en andere niet-moslims aan te vallen. Of de gedachte dat Europa een kruistocht tegen moslims voert. Dat zijn leugens, maar mensen geloven het omdat imams het zeggen. Het betekent niet dat alle moslims extremisten zijn, het volk is vriendelijk maar eenvoudig. De crisis is ontstaan omdat het begrip van de islam oppervlakkig is en daarom gemakkelijk te exploiteren door anderen."

Spreekt u de geestelijken daar op aan?
"Ja, en in Kirkuk waren ze het vaak met me eens, maar dat zeggen ze niet publiekelijk omdat een gematigde imam een doelwit is."

Kan het anders?
"Ze zouden kunnen leren van het christendom. In ons Oude Testament staan teksten die erg gewelddadig zijn, maar we lezen die tegenwoordig op een andere manier. We zien ze in hun culturele, geografische en historische context. Van die geschiedenis moeten moslims leren. Ze moeten niet de profeet imiteren, maar zijn essentie. Je kleden zoals hij toen deed, dat heeft niets met religie te maken."

De islam ziet zichzelf momenteel geconfronteerd met een enorme crisis. Zo¿n crisis die het christendom 300 jaar geleden doormaakte.

Waarom niet?
"Hoe kan je spreken over halal eten? Alles is tegenwoordig veilig en schoon. Ik weet zeker dat als Mohammed nu leefde, hij zou eten en zich zou kleden als iedereen, want we leven in een andere tijd. Zijn wetten met betrekking tot eten hadden met zijn tijd, zijn gemeenschap, de heersende hygiëne en het leven in de woestijn te maken.

"Maar de wereld is veranderd. Het leven is veranderd. En dus moeten ook wij veranderen! Het christendom heeft een hele serie updates gehad. Nieuwe interpretaties, nieuwe theologie, nieuwe projecten. We zijn voortdurend aan het veranderen. De boodschap is belangrijk, niet de details. De details zijn niet voor de eeuwigheid."

Een van Sako's persoonlijke doelen is mensen aanmoedigen om in Irak te blijven. Niet iedereen neemt hem dat in dank af. Eind 2014 sommeerde hij herhaaldelijk zijn gevluchte priesters om terug te komen naar Irak. De meesten van hen wonen in Amerika en denken er niet aan om terug te komen. Dat is zelfmoord, reageerden ze. Het draaide op een conflict uit, waarin de paus uiteindelijk de gevluchte priesters in het gelijk stelde.

Maar Sako legt zich daar niet bij neer - de priesters zijn zonder toestemming gevlucht en het voortbestaan van de kerk in Irak is in het geding. Hij heeft ze onlangs opnieuw opgeroepen terug te komen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

Ik weet zeker dat als Mohammed nu leefde, hij zou eten en zich zou kleden als iedereen, want we leven in een andere tijd.

Louis Sako (rechts) in gesprek met paus Franciscus. © afp

Waarom is dat zo belangrijk voor u?
"Dit is ons land. We hebben een verantwoordelijkheid. We zouden niet moeten willen ontsnappen om enkel onszelf te redden. We hebben onze taal, onze liturgie, onze tradities, onze gemeenschap.

"De priesters zouden de gelovigen moeten ondersteunen. Er is hier misschien een risico, maar dat is er voor iedereen. We zouden een beter voorbeeld moeten stellen."

Denkt u wel eens aan de mogelijkheid dat er straks helemaal geen christenen meer zijn?
"Ja, natuurlijk. Voordat de Amerikanen binnenvielen in 2003 waren het er anderhalf miljoen, nu zijn het er nog zo'n 500 duizend. Waarschijnlijk minder, want de exodus zet door."

Is dat erg?
"Om eerlijk te zijn, ik denk dat als de christenen weg zijn uit Irak, hier een streng theocratisch regime zal komen. Moslims hebben 'de anderen' nodig, net zo goed als christenen moslims nodig hebben."

Is dat zo? Het lijkt soms gemakkelijker om in gescheiden werelden te leven.
"De wereld is een dorp. We kunnen simpelweg niet doen alsof we geïsoleerd leven, dus zullen we moeten leren met de anderen samen te leven."

En wat als we dat niet doen?
"Het zou armoedig zijn, als we alleen als christenen of moslims in een eigen wijk zouden wonen. Dan zouden we verstrikt raken in fixed ideas en dat leidt uiteindelijk tot het afwijzen van de andere groep. Het creëert trouwens ook onwetendheid. Het probleem tussen moslims en christenen is dat ze niets van elkaar weten. Moslims kennen het christendom alleen via de Koran. Maar ze zouden moeten vragen wat het christendom is aan iemand die erbij hoort. En andersom ook, als ik wil weten wat de islam is, dan moet ik moslims zien te spreken en ze ernaar vragen."

Is het niet begrijpelijk dat veel christenen vertrekken? Dat ze geen hoop meer zien?
"Er is hoop. Ik moedig daarom mensen aan om te blijven. En ondertussen probeer ik hun rechten te verdedigen en ze te beschermen. Maar uiteindelijk zijn ze vrij om te gaan, natuurlijk. Maar ik heb oprecht hoop, ook al is die fragiel."

Waar is die hoop op gebaseerd?
"Mensen hebben geen vertrouwen meer in de toekomst, er ontbreekt stabiliteit, houvast. Maar op een dag zal de oorlog stoppen. Het kwaad is snel, maar heeft geen toekomst. Het goede is langzaam, maar heeft de toekomst."

Deel dit artikel

Als er geen toekomst is voor mensen, geen onderwijs, geen werk, dan komt er op den duur een ander soort IS. Je hebt dan een probleem opgelost, maar een ander probleem geschapen.

De islam ziet zichzelf momenteel geconfronteerd met een enorme crisis. Zo¿n crisis die het christendom 300 jaar geleden doormaakte.

Ik weet zeker dat als Mohammed nu leefde, hij zou eten en zich zou kleden als iedereen, want we leven in een andere tijd.