Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Pervers: bij een ramp met 300 doden eerst melden dat alle Nederlanders veilig zijn'

Religie en Filosofie

Redactie

Delen van Lombok zijn verwoest. De lokale bevolking is zwaar getroffen. © AFP
theologisch elftal

Bij rampen zoals op Lombok gaat de aandacht van media vaak meer uit naar problemen van Nederlanders ter plekke dan naar de zwaar getroffen lokale bevolking. Wie van hen is onze naaste?

Het was eind juli een klein berichtje in de krant: bij een aardbeving in Lombok zijn veertien mensen omgekomen, er waren geen Nederlanders onder de slachtoffers. Een week later was er weer een schok. Meer dan twintig doden, weer een ultrakort berichtje. 

Lees verder na de advertentie

Maar dan de dag erop. Grote koppen: 'Toeristen ontvluchten zwaar getroffen Lombok.' En een interview met een toerist: 'Honderden toeristen en niemand wist waar-ie heen moest.'

Het kan zijn dat het portretje van een Hollander die de ramp gezien heeft, een betere ingang is om meer voor je Indonesische naaste te gaan voelen.

Alain Verheij

In de artikelen werd zeker gemeld hoeveel schade de aardbeving op Lombok had aangericht. Maar de nadruk lag op de Nederlandse toeristen, die vertelden hoe ze zo snel mogelijk weg wilden van het zwaar getroffen eiland. Ze maakten melding van de ravage, van de chaos, van het wachten op het vliegtuig.

Nederlandse slachtoffers

De media hebben hun eigen wetten bij rampen, of die nou op Lombok zijn, in Genua of waar dan ook. Hoe dichterbij, hoe meer nieuws. En een ramp met Nederlandse slachtoffers wordt eerder nieuws dan zonder landgenoten.

Hoe logisch is die blik op de wereld vanuit religieus perspectief? Heb uw naaste lief als uzelf, leert de Bijbel. Maar wie is onze naaste? Is dat, zoals in dit geval, de lokale bevolking zoals op Lombok, die haar doden betreurt en voorzichtig begint met wederopbouw? Of is onze naaste eerder de Nederlandse toerist die onze buurman kan zijn?

"Ik vind het in theorie heel pervers, dat je bij een ramp met meer dan 300 doden in de kop van een verhaal zet dat alle Nederlanders veilig zijn geëvacueerd", zegt theoloog en schrijver Alain Verheij. "De boodschap is dan dat je weer rustig kunt gaan slapen. Maar zo'n aanpak heeft ook iets heel begrijpelijks. Want door de globalisering en door internet weten we elke seconde wat er gebeurt aan de andere kant van de wereld. Iedere wereldburger is nu onze naaste. Dat zijn er wel heel veel."

Gerard de Korte, bisschop van Den Bosch, haalt daarom de 'religieuze notie' aan dat er onderscheid is tussen de verre en de nabije naaste. De Korte: "We hebben de nabije naasten, de mensen om ons heen, met wie je leeft. Je gezin, collega's, mensen van de sportvereniging of hobbyclub. We hebben de opdracht voor hen te zorgen en hen iets goeds te brengen. En er zijn de verre naasten, de mensen die we niet kennen. Die kunnen we bereiken via hulporganisaties, dat hoeven we niet allemaal zelf te doen."

In Lombok denk ik dat de lokale bevolking meer onze naaste is dan de Nederlandse toerist

Gerard de Korte

Verheij: "Ik vind dat een beetje een gekunstelde indeling. Ons leven is vaak gerelateerd aan dat van anderen ver weg. Mijn telefoon is gemaakt door Chinezen. Zijn zij dan een verre naaste of een dichtbije? Daar gaat het al mis. Ik kom er te makkelijk mee weg als ik zeg dat zij alleen maar verre naasten zijn. Maar ik snap wel dat je een onderscheid maakt. Het is een manier om te zeggen dat we niet alles kunnen behappen. Er zijn zeven miljard mensen, je moet filteren. Als christen hoef je niet continu te denken dat je die zeven miljard allemaal als je naaste moet zien. Dat zou heel charmant zijn, maar je gaat er gauw aan onderdoor."

De Korte: "Inderdaad, de mensheid liefhebben, dat is wel heel abstract. In één van zijn brieven waarschuwt Paulus dat je door te geven, niet jezelf in problemen moet brengen. In Lombok denk ik dat de lokale bevolking meer onze naaste is dan de Nederlandse toerist. Natuurlijk moet er voor de vakantiegangers een geordende terugkeer zijn. Maar de lokale bevolking is veel zwaarder getroffen. Daar moet voedsel naar toe en andere noodhulp. Zij zijn onze naasten, ook al zijn ze ver weg."

Verheij: "Ja, we zouden meer mee moeten voelen met de lokale bevolking. Zij lijdt objectief veel meer dan de Nederlandse toeristen. Maar het kan zijn dat het portretje van een Hollander die dat gezien heeft, een betere ingang is om meer voor je Indonesische naaste te gaan voelen. Die verhalen hebben we nodig. Ik vind het jammer dat het zo werkt, maar zo is het. We hebben een tussenstapje nodig. Hoe dichterbij het komt, hoe meer we meevoelen."

De Korte: "In het Oude Testament zie ik meerdere denklijnen over de naaste. Er is in de Bijbel een particuliere, zelfs nationalistische lijn. Israël moet zorgen voor de weduwe en wees en voor gerechtigheid binnen het eigen volk. Daarnaast is er een universele lijn, dat alle schepselen met elkaar verbonden zijn. Alle mensen zijn broeders en zusters van elkaar. In dat kader vinden wij in de Schrift talloze teksten die oproepen om op te komen voor de vreemdeling. "Gedenk de vreemdeling, want u zelf bent vreemdeling geweest in het land Egypte".

Verheij: "De Bijbel houdt zo een spiegel voor: dit had jij kunnen zijn. Dat is een manier om empathie te krijgen met mensen ver weg. Er is ook een verhaal over de toren van Siloam. Die stort in en er vallen slachtoffers. Jezus zegt: je moet niet denken dat die mensen slechter zijn dan jullie. Dit had jullie ook kunnen overkomen. Ik heb zelf ook een aardbeving meegemaakt, in Griekenland. Sindsdien raakt me dat meer. Ik voel die angst, de onzekerheid over naschokken. Jezus gebruikt gelijkenissen om ons duidelijk te maken dat wij voor mensen moeten zorgen, omdat we zelf ook op die plaats hadden kunnen staan."

Christenen moeten meer doen dan het gewone, zij moeten zien dat er meer is dan Nederlandse toeristen. Zij hebben een luxeprobleem. De lokale bevolking blijft gehavend achter

Gerard de Korte

De Korte: "Je kunt niet alleen goeddoen aan wie je dierbaar zijn. Jezus zegt: nodig niet alleen vrienden en rijke buren uit aan uw maaltijd. Hij doorbreekt de kring van bekenden, hij betrekt juist een bredere groep van armen en anderen die niks terug kunnen geven. Veel christenen worden meer geraakt door de nood van dierbaren dan van een vreemdeling. Dat is ook een stukje zelfbescherming, want als je je het lot van de hele wereld aantrekt, dan leef je altijd in diep verdriet. Als je je eigen kind verliest, of je vader, dan komt dat harder binnen dan als een wildvreemde wat overkomt. Maar als christen moet je toch wat verder gaan. Ik verwijs hier graag naar de titel van het boek van de protestantse theoloog Feitse Boerwinkel: 'Meer dan het gewone'. Christenen moeten meer doen dan het gewone. Het Evangelie roept op om de blik te scherpen, om verder te kijken dan de dierbaren. Dat kun je ook koppelen aan Lombok. Ook daar moeten christenen zien dat er meer is dan Nederlandse toeristen. Zij hebben een luxeprobleem. De lokale bevolking blijft gehavend achter."

Verheij: "Ik zie het als mijn taak de empathie te rekken, zodat ik het net zo erg vind als er een ramp op Lombok gebeurt als dat die in Gouda plaatsvindt. Maar je moet ook een beetje genade hebben met jezelf. Het is nu eenmaal niet hoe je bekabeld bent. Je moet proberen om met meer mensen mee te leven, maar je hebt er soms hulpmiddelen bij nodig. Gelijkenissen, verhalen, portretjes zoals media die brengen. Dat helpt."

In het Theologisch elftal reflecteren twee godgeleerden uit een poule van elf op de actualiteit. Lees hier eerdere afleveringen.

Deel dit artikel

Het kan zijn dat het portretje van een Hollander die de ramp gezien heeft, een betere ingang is om meer voor je Indonesische naaste te gaan voelen.

Alain Verheij

In Lombok denk ik dat de lokale bevolking meer onze naaste is dan de Nederlandse toerist

Gerard de Korte

Christenen moeten meer doen dan het gewone, zij moeten zien dat er meer is dan Nederlandse toeristen. Zij hebben een luxeprobleem. De lokale bevolking blijft gehavend achter

Gerard de Korte