Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘Overheid wist van uitbuiting meisjes bij De Zusters van de Goede Herder.’

Religie en Filosofie

Barbara Vollebregt

Het naaiatelier van de Zusters van de Goede Herder in Almelo, eind jaren veertig. © Fotostudio Smit
Interview

Komt er genoegdoening voor de vrouwen die als tieners jarenlang onbetaald moesten zwoegen voor de nonnen? De Kamer praat erover.

Duizenden meisjes hebben tussen 1876 en 1978 onbetaalde dwangarbeid verricht in de katholieke gestichten van de Zusters van De Goede Herder in Almelo, Tilburg, Zoeterwoude en Velp. Instellingen die onder toezicht stonden van de Nederlandse jeugdzorg. Hoogleraar victimologie Jan van Dijk deed onderzoek naar de misstanden en wil dat de overheid haar rol erkent. Woensdag spreekt de Tweede Kamer erover met minister Sander Dekker van rechtsbescherming. Van Dijk blikt vooruit.

Lees verder na de advertentie

Wat gebeurt er vandaag in de Tweede Kamer?

“Kamerlid Michiel van Nispen van de Socialistische Partij is al lange tijd bezig deze misstanden op de politieke agenda te krijgen. Zeker hij zal de druk op minister Dekker opvoeren om met een reactie te komen.

De uitbuiting vond open en bloot plaats. Allerlei bedrijven besteedden werk uit aan die meisjes. Iedereen die daar binnenkwam zag hoe de omstandigheden waren.

Jan van Dijk, hoogleraar victimologie

“Tot nu toe heeft Dekker steeds afhoudend gereageerd. De nog levende slachtoffers vinden dat de overheid moet erkennen wat hen is aangedaan: ze zijn gedwongen om lange dagen te werken in onder andere naaiateliers, zonder dat ze daarvoor betaald kregen. Dekker zei in eerste instantie dat de commissie-Deetman-2 er in 2013 al onderzoek naar heeft gedaan, maar die deed onderzoek naar geweld binnen rooms-katholieke instellingen. Logisch dus dat deze misstanden in dat onderzoek niet boven water kwamen.

“Later zei Dekker open te staan voor nieuw onderzoek. Maar nu wil hij eerst het eindrapport van de commissie-De Winter afwachten. Die kijkt naar geweld in de jeugdzorg; dat rapport komt later dit jaar uit. Beide onderzoeken kijken dus niet naar wat hier aan de hand is: uitbuiting. De kans is groot dat de Tweede Kamer dat aankaart. Ik hoop dat er een nieuw onderzoek komt, met een financiële regeling voor de slachtoffers.”

Waarom denkt u dat de overheid van de misstanden moet hebben geweten?

“Simpel. Het is gebeurd in een door de overheid erkende instelling. Die is dus onderhevig geweest aan de inspectie. Inspecteurs van jeugdzorg, kinderrechters en de Raad voor de Kinderbescherming moeten dit geweten hebben. En als ze het echt niet wisten, dan is dat ze ook kwalijk te nemen.

“Deze arbeidsuitbuiting vond open en bloot plaats. Allerlei bedrijven besteedden werk uit aan die meisjes. Iedereen die daar binnenkwam zag hoe de omstandigheden daar waren. Het was bekend dat ze keihard moesten werken, maar misschien zag men zag dat toen niet als dwangarbeid.

“Er is een pakket aan bewijs van slachtoffers die elkaars verklaringen kunnen bevestigen. Bovendien, ze kregen tijdens hun verblijf geen enkele vorm van onderwijs aangeboden, en dat gaat in tegen het Kinderwetje van Van Houten.”

Heeft u daar bewijzen voor?

“Veertig slachtoffers hebben een uitgebreide verklaring afgelegd, zij zijn met advocate Liesbeth Zegveld bezig met een claim tegen de katholieke congregatie. Die is trouwens in zeventig landen actief. In Ierland heeft een soortgelijke zaak gespeeld, ook tegen De Goede Herder. Daar heeft de overheid een vergoedingsregeling met de slachtoffers getroffen.”

Is het waarschijnlijk dat de overheid erkent dat zij hiervan af wist of dat het toezicht niet goed genoeg was?

“Ja absoluut. De overheid heeft een grote morele verantwoordelijkheid. De kinderbescherming in Nederland is grovelijk tekortgeschoten. Het had nooit mogen gebeuren. Meisjes uit gebroken gezinnen zijn door de overheid, om hen te beschermen, in een instelling geplaatst. Nu blijken ze slachtoffers te zijn geworden van uitbuiting. Dat moet de overheid erkennen. Die vrouwen zijn de steek gelaten door de kinderbescherming en dus de Nederlandse overheid.”

Hoe belangrijk is een ‘sorry’ van de overheid?

“Het is de erkenning die de slachtoffers al jaren zoeken. Deze vrouwen hebben maanden of jaren voor niets gewerkt en hebben een grote onderwijsachterstand opgelopen die ze nooit meer kunnen inhalen. Alleen sorry is wel erg mager, daar hoort een financiële tegemoetkoming bij.

“Er zal in het geval van een schadevergoeding wel een tarievensysteem komen: het bedrag wordt bepaald aan de hand van het aantal maanden dat een meisje in de instelling heeft gezeten bijvoorbeeld. Veel slachtoffers kampen nu nog met psychotrauma’s, herbelevingen en nachtmerries. Hun leed moet erkend worden en snel. Veel van hen zijn al op leeftijd.”

Zusters van de Goede Herder

In de kloosters van de Zusters van de Goede Herder werkten ‘gevallen vrouwen’, zoals ongehuwd zwangere meisjes, veroordeelden en prostituees. Zij werkten onder het gezag van de nonnen van de congregatie.

In Nederland zaten tussen 1860 en 1973 zo’n 15.000 vrouwen en meisjes in deze gestichten. Daar werden zij tot de jaren zeventig, tegen hun wil, geplaatst door voogdijverenigingen, de overheid, ouders en de kinderbescherming. De meisjes bleven tot ze 21 waren. Ze werkten in naaiateliers en wasserijen, voor bedrijven uit de omgeving. Ze mochten niet met elkaar praten, geen vriendinnen maken en ze kregen geen onderwijs. 

Lees ook:

Katholieke zusters dwongen duizenden vrouwen tot onbetaald werk

De afgelopen anderhalve eeuw zijn in zogenoemde ‘liefdesgestichten’ zeker 15.000 meisjes en vrouwen gedwongen om onbetaald te werken. Excuses heeft de kerk nooit gemaakt.

Deel dit artikel

De uitbuiting vond open en bloot plaats. Allerlei bedrijven besteedden werk uit aan die meisjes. Iedereen die daar binnenkwam zag hoe de omstandigheden waren.

Jan van Dijk, hoogleraar victimologie