Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ons dagelijks brood is een gave en een opgave tegelijk'

Religie en Filosofie

Maaike van Houten

© Maartje Geels
Onze Vader

De Theoloog des Vaderlands, Claartje Kruijff, bespreekt in Trouw het Onze Vader met andere denkers. Wekelijks gaan telkens twee van hen met elkaar in gesprek over een tekstregel uit het gebed. Vandaag belichten rabbijn Lody van de Kamp (69) en Claartje Kruijff (46) de vijfde regel: Geef ons heden ons dagelijks brood.

Onze Vader die in de hemel zijt,
Uw naam worde geheiligd.
Uw koninkrijk kome.
Uw wil geschiede, op aarde zoals in de hemel.
Geef ons heden ons dagelijks brood.
En vergeef ons onze schulden zoals ook wij onze schuldenaars vergeven.
En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze.

Lees verder na de advertentie

Claartje Kruijff las het Onze Vader op de boekenlegger van haar oma en sindsdien laat het oude gebed haar niet meer los. De joodse traditie kent het Onze Vader niet. Van de Kamp leerde de woorden van vriendjes op zijn openbare lagere school. Hij komt het gebed nu soms tegen bij spreekbeurten in de kerk. "Ik luister, ik bid niet mee. Het gebed voor christenen is iets anders dan voor joden, dat moet je niet door elkaar halen."

Kruijff: "Terwijl delen resoneren."

Brood kun je ook zien als geestelijk voedsel

Theoloog des Vaderlands Claartje Kruijff

Van de Kamp: "Ja, elementen uit de joodse traditie herken ik in het gebed. Wij spreken ook tot onze Vader. De aanspreektitel is ons bekend, die geeft weer hoe we met onze Schepper omgaan. Dat lees ik ook in deze regel. God heeft ons geschapen met de opdracht om Hem te dienen. Het lichaam heeft voedsel nodig. Maar we zien het niet als een gunst dat Hij dat geeft. Nee, wij zeggen: U heeft ons geschapen en daar ontlenen wij het recht aan om U te vragen de middelen te geven om die opdracht te vervullen."

Kruijff: "Voor mij zit er ook iets verwarrends in. Je kunt dankbaar zijn voor wat er is en daarvan genieten, terwijl je weet dat veel mensen dat brood niet hebben. Dat maakt deze regel tot een gave en een opgave tegelijk. Ik zal daarmee moeten dealen. Als je er niet van geniet, doe je de gave te kort. Ik vind het zelf een heel diepzinnige regel, al klinkt ze heel alledaags. Het is materieel en geestelijk tegelijk. Brood kun je ook zien als geestelijk voedsel, om groter inzicht te verwerven en kracht en perspectief om door te gaan. Ik kreeg vandaag een naar bericht dat een vriend ernstig ziek is. Ik dacht: dit gaat ook over uithouden. Geef hem en zijn dierbaren het brood om dit te dragen."

Van de Kamp: "Dat geeft dat 'ons' een bredere betekenis."

Kruijff: "Ja. Mensen die in crisis zitten, die geen eten hebben of grote problemen hebben, die leven van dag tot dag. Daarom is dat 'dagelijks' zo betekenisvol."

Routine

Van de Kamp: "Grappig dat je dat zegt. Dat vinden wij dus ook: het woord dagelijks wijst je er voortdurend op dat er geen routine is. Het is niet aan Hem om te luisteren naar dit gebed. Om Hem moverende redenen geeft Hij de een wel en de ander niet. Maar wij moeten er wel om vragen. En wij leven in dat deel van de wereld waar die vraag gehonoreerd wordt. We weten niet wat honger is."

Hulp is geen liefdesdaad van mij, maar het regelt dat ik afsta wat ik kan afstaan

Rabbijn Lody van de Kamp

Kruijff: "Nee, maar er is wel een soort zielenhonger, naar betekenis en zin en richting. En ik denk weleens dat dat allemaal bij elkaar hoort. Als je de solidariteit, het delen en het perspectief kwijt raakt, zul je jezelf nooit gevoed weten. De blik naar buiten voedt jou ook. En wat ik ook interessant vind: het idee dat je kunt ontvangen. De meesten van ons zijn beter in het geven dan in het ontvangen. Hulp vragen, je afhankelijk weten, dat is ontzettend moeilijk. We vinden het lastig om de controle los te laten. Ik merk zelf dat ik me ook mij snel geneer, snel denk dat ik een ander te veel ben."

Van de Kamp: "We zijn erg overtuigd van ons eigen kunnen, onze eigen macht. Als je afhankelijk bent van iemand, moet je toegeven dat je niet almachtig bent. Dat schaadt je eigen ego."

Kruijff: "Het hangt ergens tussen almacht en controle, en angst voor afwijzing. Als je dan eindelijk durft te vragen, dat de ander er dan niet op ingaat, of je in de steek laat... Terwijl we het vaak heerlijk vinden om een ander te helpen. Stel dat we daar eens van uit zouden gaan."

Van de Kamp: "Ja, het is veel mooier om een ander te helpen. In het Hebreeuws noemen we hulp geven tsedek, rechtvaardigheid. Hulp is geen liefdesdaad van mij, maar het regelt dat ik afsta wat ik kan afstaan."

Kruijff: "Dus je geeft jezelf geen schouderklopje?

Van de Kamp: "Nee. En daarmee plaatst dit gebed je op een bepaalde plek."

Kruijff: "Ja dat wilde ik net zeggen. Het plaatst me tussen andere mensen, tussen al wat leeft, het geeft richting. Ik voel deze regel als het diepzinnigst. Ze staat in het midden van dit gebed, na de heiligheid en uw rijk, maar voor vergeven en verzoeking."

Van de Kamp: "Het is ingebed."

Kruijff: "Ja, ingebed. Het is mijn lievelingsregel, schitterend. Ik kan hem aan mensen uitleggen, ook buiten de kerk. Het is heel dagelijks en heel toegankelijk, maar dat vermindert voor mij niet de diepgang van deze gebedsregel."

Kruijffs Denkers

Lody van de Kamp (69), joods, rabbijn en auteur van diverse boeken.

Arjan Broers (48), katholiek, theoloog en schrijver, gastprediker in de Dominicuskerk in Amsterdam

Inger van Nes (32), protestants, psycholoog en theoloog, was onder meer betrokken bij de Vluchtkerk in Amsterdam.

Marije Hage (35), protestants, predikant in de Protestantse gemeente Weesp/Driemond

Enis Odaci (42), islamitisch, islamdeskundige, spreker en schrijver, onder andere eindredacteur bij intercultureel platform Nieuw Wij

Lees hier de andere afleveringen over de regels van het Onze Vader terug.

Deel dit artikel

Brood kun je ook zien als geestelijk voedsel

Theoloog des Vaderlands Claartje Kruijff

Hulp is geen liefdesdaad van mij, maar het regelt dat ik afsta wat ik kan afstaan

Rabbijn Lody van de Kamp