Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

#MeToo is een profetisch geluid

Religie en Filosofie

Wolter Huttinga

Europarlementariër Terry Reintke met een #MeToo-protestbord, gisteren in Straatsburg, tijdens een debat over het tegengaan van seksueel grensoverschrijdend gedrag in Europa. © AFP
Theologisch Elftal

Emancipatietrends, zoals de huidige discussie over seksuele intimidatie, roepen veel begrip maar ook weerstand op. Slaan ze door?

#MeToo heeft een stem gegeven aan zeer veel vrouwen die slachtoffer zijn geweest van seksuele intimidatie en misbruik. De beweging maakt deel uit van een grotere trend: groepen mensen die lange tijd gemarginaliseerd werden, durven zich uit te spreken en worden gehoord. Dat zien we al enkele jaren aan de zwartepiet-discussie en onlangs aan verschillende besluiten om mensen in de openbare ruimte niet strikt in te delen in mannelijk en vrouwelijk (genderneutrale aanspreekvormen en toiletten). Deze emancipatietrends roepen ook weerstand op: slaan we niet door? Zijn we overgevoelig geworden? Is cowboy en indiaantje spelen het vieren van de genocide van Native Americans?

Lees verder na de advertentie
Peter Nissen © TR Beeld

"Ik wil wel graag helder onderscheid maken tussen #MeToo en algemene discussies over gender en etniciteit", begint Peter Nissen, hoogleraar spiritualiteitsstudies aan de Radboud Universiteit en remonstrants predikant in Oosterbeek. "#MeToo gaat over wat vrouwen en trouwens ook mannen persoonlijk is aangedaan. Bij die andere identiteitsdiscussies zijn mensen indirect slachtoffer, ze zijn vertegenwoordiger van een groep. In dit geval heeft er geweld plaatsgevonden dat tegen mensen persoonlijk gericht was. Dat geeft wat mij betreft groter recht van spreken. Ik ben getroffen door de moed van mensen om een jarenlang zwijgen te doorbreken. En het doet me uiteraard in veel opzichten denken aan de onthullingen van seksueel misbruik in de katholieke kerk enkele jaren geleden.

Slachtoffergroepen

"Ik heb destijds de nodige gesprekken van slachtoffergroepen meegemaakt. Ook daar vond ik het opvallend hoezeer het spreken van de één helpend is voor de ander. Al die jongens - het ging vaak om jongens - dachten dat zij de enige waren. Dat er iets aan henzelf mankeerde. Dan hoorden ze van elkaar: 'Dus jij ook?' En zo durfden ze zelf ook naar buiten te treden met hun ervaring. Ik heb gezien hoe helend dat soort processen waren. Dezelfde dynamiek zie ik ook bij #MeToo: ik spreek omdat ook jij durft te spreken."

Janneke Stegeman © Maartje Geels

Janneke Stegeman, bijbelwetenschapper en publiek theoloog: "En dan te bedenken dat er mensen zijn die vinden dat je met dit soort acties mannen en vrouwen juist uit elkaar drijft. Zo menen mensen ook dat spreken over het onrecht dat zwarte mensen wordt aangedaan zwarte en witte mensen uit elkaar drijft. Het aankaarten van een probleem zou het probleem vergroten? Dat vind ik een rare voorstelling van zaken. Het legt juist bloot dat het daadwerkelijk een groot probleem is. Vrouwonvriendelijke reacties op #MeToo-bijdragen laten dat net zo goed zien als racistische reacties op de Zwarte Piet discussie.

Ik ben getroffen door de moed van mensen om een jarenlang zwijgen te doorbreken

Peter Nissen

"Het is voor mij echt niet verrassend dat zoveel vrouwen ervaringen delen onder deze hashtag. Seksuele intimidatie is een ervaring die door heel veel vrouwen wordt gedeeld, kijk maar naar de cijfers. Het is goed dat we ons daar bewust van worden. Tegelijk wil ik niet meegaan in de sfeer dat 'alle vrouwen' slachtoffer zijn en 'alle mannen' daders. Zo zwart-wit is het niet. Het gaat over iets dat in onze samenleving zit. Ook vrouwen beoordelen elkaar vaak op uiterlijk. Of neem het beeld van 'een man die veel seks heeft is heldhaftig en een vrouw die veel seks heeft een slet'. Vrouwen houden dat soort beelden ook zelf in stand."

Medeschuldig

Nissen: "Ik denk ook niet dat we nu alle mannen tot potentieel dader moeten verklaren. Je bent echter wel medeverantwoordelijk als je weet hebt van misbruik en er toch over zwijgt of wegkijkt. Laatst kwam er een geval van seksueel misbruik in het leger aan het licht waarbij bleek dat veel leden van het peloton waarin het plaatsvond daar gewoon weet van hadden. Dat zwijgen maakt je medeschuldig.

"Daar tegenover heeft het uitspreken dat we nu zien iets profetisch. Seksueel misbruik vindt altijd plaats in een situatie van machtsongelijkheid. Iemand denkt het zich vanuit een hogere machtspositie te kunnen veroorloven. De Bijbelse profeten waren types die hun stem verhieven om dat soort onrecht aan te klagen. Zij spraken namens hen die zelf niet in de positie waren om te spreken. De armen, de machtelozen, de ondergeschikten. Dat soort spreken is dan letterlijk 'profetisch', een woord dat er op duidt dat je je in het openbaar uitspreekt. Het Griekse woord dat er aan ten grondslag ligt betekent spreken 'voor' of 'namens'. Dat deden de profeten namens de Eeuwige, maar net zo goed namens en voor de zwakken en verdrukten."

Ik wil niet meegaan in de sfeer dat 'alle vrouwen' slachtoffer zijn en 'alle mannen' daders. Zo zwart-wit is het niet.

Janneke Stegeman

Stegeman: "Vrouwen, zwarten, homo's of Native Americans: het gaat steeds om de bereidheid van iemand met relatief meer macht te luisteren naar de ervaringen van mensen in de marge. Natuurlijk kan je in je gevoeligheid voor machtsmisbruik ook wel eens doorslaan.

"Maar laten we eerst beginnen met luisteren. Zullen we eerst even stil zijn en luisteren naar de pijnlijke verhalen van vrouwen en bedenken dat de meeste verhalen zelfs te pijnlijk zijn om te vertellen? Mensen tot hun recht laten komen, daar gaat het hier om.

"Daarom ergerde ik me buitengewoon aan de online column die Ger Groot zondag voor Trouw schreef. Een iets te lange blik in een vrouwenbloesje moet je volgens hem niet op één hoop gooien met verkrachting. Nee, nogal wiedes. Maar ze hebben wel degelijk met elkaar te maken. Ze gaan allebei over objectivering van het vrouwenlichaam. Groot schaart zich in het koor van mannen die zich onmiddellijk aangevallen voelen. Terwijl het nu juist gaat over de ervaringen van vrouwen. Wat als hij de twintigste op een dag is die in je bloesje kijkt? Het maakt hem niet een slecht mens, maar ik zou me wel afvragen of Groot mijn woorden dan nog hoort. Of denkt hij alleen maar aan je borsten? Ik mis in zijn column de bereidheid te luisteren naar wat vrouwen er zelf van vinden."

Dit was de laatste bijdrage aan het Theologisch Elftal van Peter Nissen. Janneke Stegeman volgt hem op.

Lees hier de column van Ger Groot.

Deel dit artikel

Ik ben getroffen door de moed van mensen om een jarenlang zwijgen te doorbreken

Peter Nissen

Ik wil niet meegaan in de sfeer dat 'alle vrouwen' slachtoffer zijn en 'alle mannen' daders. Zo zwart-wit is het niet.

Janneke Stegeman