Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Het liefst had ik een gigantische rode lamp die zichtbaar maakt wat sluimerend aanwezig is'

Religie en Filosofie

Stijn Fens

Stijn Fens. © Trouw
Column

Ik krijg het nogal eens voor de voeten geworpen. Op straten en pleinen of in de beslotenheid van een restaurant of café. Van volslagen onbekenden, filantropen of gewoon vrienden. Dat ik graag over dingen schrijf die weg zijn, of in verval. 

"Nieuwe dingen of zoiets als 'de toekomst' boeien jou niet", kreeg ik laatst te horen van iemand die over het algemeen de zaken goed op een rijtje heeft.

Lees verder na de advertentie

Misschien hebben die mensen wel gelijk. Je zal mij niet zien stilstaan bij een stationsgebied in ontwikkeling of horen filosoferen over het 'nieuwe wonen'. Geef mij het oude wonen maar. Je zou het een afwijking kunnen noemen. Overal zie ik het afval dat de geschiedenis heeft achter gelaten. En dan heb je nog alles dat onder de grond is en in lagen klaar ligt om ontdekt te worden. Tegels lichten en de tijd bevrijden, daar gaat het mij om.

Afgelopen week stapte ik met een paar collega's in een boot voor een rondvaart door Amersfoort. Die boot heette 'Kardinaal de Jong'. U weet wel, die oud-aartsbisschop van Utrecht die onlangs nog een Yad Vashem-onderscheiding misliep, maar dus wel een eigen boot blijkt te hebben. De Jong was in Amersfoort onder meer rector van een zusterklooster en overleed hier in 1955. Nu duikt hij weer op als sloep.

Mijn vader, tien jaar dood, loopt voortdurend achter me aan en soms zelfs in de weg

We voeren door een stad die ik niet goed kende. De gids was welbespraakt en strooide rijkelijk met jaartallen, houvast van elke rondleider. Naarmate de boot zich door het kroos een weg baande, verdween het moderne Amersfoort achter ons en stuitten we op een stad die er ooit was, maar nooit helemaal verdween. Dat Amersfoort bleek nog behoorlijk katholiek te zijn geweest, maar dat kan ook aan mijn selectieve belangstelling liggen.

Schaduwstad

Het klooster van de Zusters van Onze Lieve Vrouw van Amersfoort bleek er gelukkig nog te staan en er woonden zelfs nog religieuzen. Zo'n zeventig. Ooit waren het er honderdvijftig, volgens de gids. En dan ga je toch rekenen. 

Nogal wat katholieke gebouwen waren verdwenen of hadden een andere functie gekregen. Toch zag ik ze nog steeds staan in hun oorspronkelijke staat. Ik hoorde de geluiden van het koorgebed in verdwenen kloosters en het vroom geprevel in tot nutsinstellingen getransformeerde kerkgebouwen. Ik zag een Mariabeeld drijven, nog jong en ongeschonden, maar tot wonderen bereid. 

Zo ontstond naarmate onze tocht duurde een schaduwstad. Hij is er ooit geweest en verschijnt zo af en toe weer, als je er maar genoeg licht op zet. Je leert de huidige stad er beter door begrijpen.

Sluimerend aanwezig

Laatst was ik in de Oude Kerk van Amsterdam. Die is door de Italiaanse kunstenaar Giorgio Andreotta Calò tijdelijk veranderd in een zee van rood licht. Hij beplakte de ramen van deze mooiste Amsterdamse kerk met rood folie en plexiglas van dezelfde kleur. Zo komt er alleen maar rood licht de ruimte binnen. De kunstenaar legde me uit dat het zonlicht ervoor zorgt dat de kerk op elk moment van de dag er anders uitzag, dus ook 'anders rood'. 

Volgens Calò zorgde het rode licht er ook voor dat de katholieke beelden en symbolen, die ooit tijdens de Beeldenstorm en de jaren daarna waren weggehaald, weer zichtbaar werden. Nooit helemaal verdwenen dus en nog altijd sluimerend aanwezig. De schaduwkerk is nooit ver weg.

Zo hebben we allemaal ook schaduwlevens. We zijn als Nederland afwezig op het wereldkampioenschap voetbal in Rusland, maar spelen op televisie en in ons hoofd vorige edities waar we wel bij waren, tot in den treure na. Dan zit ik weer in de huiskamer bij de familie Toenbreker in Zandvoort en zie Rob Rensenbrink in de finale van 1978 tegen de paal schieten. En weer voel ik dat in mijn maag. Tegelijkertijd hou je het voetbal en de voetballers van nu tegen het licht. Schaduwen laten je ook nadenken.

Ik liep op een kerkhof. Mijn vader was tien jaar dood en mocht niet vergeten worden. Maar dat kan ook niet: hij loopt voortdurend achter me aan en soms zelfs in de weg. Het liefst had ik een gigantische rode lamp op dat kerkhof laten schijnen die ervoor zorgde dat degenen die sluimerend aanwezig waren weer zichtbaar werden. Een schaduwkerkhof van levenden.

Je kijkt de overledene recht in de ogen en begrijpt plots iets meer van wie je zelf nu bent.

Columnist Stijn Fens schrijft over katholicisme. Lees al zijn columns terug in ons dossier. 

Deel dit artikel

Mijn vader, tien jaar dood, loopt voortdurend achter me aan en soms zelfs in de weg