Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Genade overwint altijd, dat overvleugelt elk oordeel'

Religie en Filosofie

Maaike van Houten

Enis Odaci en Marije Hage © Maartje Geels
ONZE VADER

De Theoloog des Vaderlands, Claartje Kruijff, bespreekt in Trouw het Onze Vader met andere denkers. Wekelijks gaan telkens twee van hen met elkaar in gesprek over een tekstregel uit het gebed. Vandaag belichten islamdeskundige Enis Odaci en de protestantse predikant Marije Hage de zesde regel: En vergeef ons onze schulden zoals ook wij onze schuldenaars vergeven.

Onze Vader die in de hemel zijt,
Uw naam worde geheiligd.
Uw koninkrijk kome.
Uw wil geschiede, op aarde zoals in de hemel.
Geef ons heden ons dagelijks brood.
En vergeef ons onze schulden zoals ook wij onze schuldenaars vergeven.
En leid ons niet in verzoeking, maar verlos ons van de boze.

Lees verder na de advertentie

Enis Odaci verzucht dat hij de zesde regel uit het Onze Vader wel een heel zware vindt. "Vergeven, schuld. Mijn God." Marije Hage: "Maar vergeven is licht. Ik ben zelf expert geweest in me schuldig voelen, maar ik heb er nu minder last van. Ik heb mezelf de vrijheid ingeduwd."

Odaci: "Hoe ging dat, vertel!"

Schuld word gekoppeld aan een staat van zijn: de mens is in wezen fout

Marije Hage

Hage: "Ik kwam erachter dat ik erg hard was voor mezelf, niet aardig. Terwijl de kern is, dat je jezelf liefhebt. In die zin vind ik deze regel uit het Onze Vader niet compleet. Er zou ook bij moeten staan: zoals wij onszélf vergeven. Het is een groot cadeau aan jezelf als je niet vanuit schuld of schaamte naar jezelf kijkt, maar vanuit zelfliefde. Ik sta er soms van versteld hoe mensen over zichzelf praten. Stom wijf, loser, dat soort termen. Helaas wordt zo'n negatief zelfbeeld soms ook gevoed door religie. Schuld word gekoppeld aan een staat van zijn: de mens is in wezen fout. Dat is zo heftig, dat kan niet de bedoeling zijn. Begrijp jij dat Enis?"

Odaci: "Zeker. Schuld is in religieuze termen een heel lastige. Je bent gewild, je komt voort uit liefde. Het is niet logisch dat God mensen op aarde zet en hen dan een schuld oplegt waar je via religie vanaf moet zien te komen. Dat conflicteert met de essentiële woorden die ik met God associeer: barmhartigheid en genade. Je bent altijd in beweging, je bent aan het leren, met vallen en opstaan. Vergeef ons onze keuzes zou ik zeggen. Heb begrip voor onze pogingen, onze experimenten. En dat zeg je dan niet tegen God, maar tegen elkaar."

Hage: "De mens staat nooit op zich. Mensen maken keuzes, maar daar zit een systeem omheen dat ook verantwoordelijkheden heeft. Als het systeem ontspoort, moet je elkaar helpen."

Odaci: "Andermans fout of schuld is gekoppeld aan jouw fout of schuld. Waar was jij al die tijd? Je had naast die persoon moeten staan. Het woord schuld is een gemeenschapsding, er zit een appèl in op jezelf."

Hage: "Als je het zo ziet, koppel je het los van de staat van zijn. Dat vind ik mooi. En er zit een verbinding met vergeving. Je moet altijd kijken naar een balans tussen schuld en vergeving. In bepaalde religieuze tradities is die te veel bij schuld komen te liggen. Schuld en schaamte zijn oververtegenwoordigd. Dat is jammer. Laten we meer naar vergeving kijken."

Natuurlijk kan God vergeven, maar waarom kijken we naar boven en niet naar elkaar?

Enis Odaci

Odaci: "Als je van schuld een relatie maakt, dan wordt vergeving vanzelf ook een relatie tussen mensen. God kan bijvoorbeeld vergeven wanneer Hij wil, maar mensen kunnen dat niet zomaar. Wij moeten al worstelend eerst vrede hebben met onszelf voordat we die beweging naar anderen kunnen maken. Een ander vergeven is een hels karwei, zeker als er grove misdaden worden gepleegd."

Hage: "Ja, je kunt vergeving niet afdwingen. Iemand moet er wel klaar voor zijn. Als jou iets is aangedaan, kan het uiteindelijk een bevrijding voor jezelf zijn om te zeggen: ik laat het los, ik laat jou los, ik open een nieuwe ruimte om verder te leven."

Odaci: "Dat is moeilijk hoor. Als je er voorbeelden bij bedenkt wat mensen elkaar kunnen aandoen... dan is er kracht nodig om de pijn af te sluiten, en om die ruimte te openen."

Hage: "Je hoeft niet alles te vergoelijken, maar je laat los."

Odaci: "Ook dat is moeilijk, op individueel niveau. Schuld heeft ook een maatschappelijke context. Als samenleving dragen we schuld, als wij niet opkomen voor mensen die we zeggen lief te hebben, in naam van Jezus, of in naam van Mohammed. Denk God even weg. Hebben we geen relatie tot de armen, tot vluchtelingen, met alleenstaanden?"

Hage: "Jezus zegt: wat je hebt gedaan voor de minste van mijn broeders, heb je voor mij gedaan. Dat is het mooie van elkaar zien. In elk gezicht schijnt het gezicht van Jezus door."

Waarom zeggen we: God vergeef ons? Dat vind ik soms een wat luie reactie.

Enis Odaci

Odaci: "Ik bedoel het nog iets maatschappelijker. Er is flink wat leed in de wereld, oorlogen, Syrië. Natuurlijk kan God vergeven, maar waarom kijken we naar boven en niet naar elkaar? We hebben ratio, empathie, normen en waarden. We hebben zoveel instrumenten tot onze beschikking. Elk mens heeft een moreel kompas. Waarom zeggen we dan: God vergeef ons? Dat vind ik soms een wat luie reactie."

Hage: "Ik praat niet snel over God, als een wezen, van wie ik zeg: dat doet Hij wel of niet. Ik zie God als dat wat ons uitdaagt om de best mogelijke versie van onszelf te worden. In de meest genadevolle en barmhartige variant reflecteren we iets van God."

Odaci: "Ja, genade overwint altijd, dat overvleugelt elk oordeel. Dat is ontzettend relaxed."

Dit zijn de denkers van Claartje Kruijff:

Arjan Broers (48), katholiek, theoloog en schrijver, gastprediker in de Dominicuskerk in Amsterdam

Inger van Nes (32), protestants, psycholoog en theoloog, was onder meer betrokken bij de Vluchtkerk in Amsterdam. Na een fietsongeluk is ze als ervaringsdeskundige actief bij MEE Hilversum

Marije Hage (35), protestants, predikant in de Protestantse gemeente Weesp/Driemond

Enis Odaci (42), islamitisch, islamdeskundige, spreker en schrijver, onder andere eindredacteur bij intercultureel platform Nieuw Wij

Lody van der Kamp (69), joods, rabbijn en auteur van diverse boeken

Lees hier de andere afleveringen over de regels van het Onze Vader terug.

Deel dit artikel

Schuld word gekoppeld aan een staat van zijn: de mens is in wezen fout

Marije Hage

Natuurlijk kan God vergeven, maar waarom kijken we naar boven en niet naar elkaar?

Enis Odaci

Waarom zeggen we: God vergeef ons? Dat vind ik soms een wat luie reactie.

Enis Odaci