Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'En de aarde bracht voort' is een onmisbaar boek in het evolutiedebat

Home

Wolter Huttinga

© RV
Recensie

En de aarde bracht voort, Gijsbert van den Brink
Boekencentrum, 364 blz. € 22,99 

De auteur

Lees verder na de advertentie

Gijsbert van den Brink is hoogleraar theology and science aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de verhouding tussen geloof, theologie en natuurwetenschap. Eerder doceerde hij systematische theologie en publiceerde hij met Kees van der Kooi het Nederlandse dogmatische standaardwerk 'Christelijke dogmatiek'.

Thematiek

'Wat als het waar is?', is de leidende vraag in dit boek. Wat betekent het voor het christelijk geloof als de evolutietheorie, zoals die als standaardmodel in de natuurwetenschap gehanteerd wordt, klopt? Volgens Van den Brink is er geen ontkomen aan en hebben we te dealen met wat hij beschouwt als de drie kennislagen van de evolutietheorie: 1) een aarde van enkele miljarden jaren oud en een nog veel ouder heelal, deep time; 2) een gemeenschappelijke afstamming van het leven, dus ook van de mens; 3) 'toevallige' genetische mutaties en natuurlijke selectie die de motor vormen van de evolutie.

Heel nauwkeurig en eerlijk wil Van den Brink in dit boek onder ogen zien welke consequenties de evolutietheorie voor klassiek christelijk geloof heeft. Hoe moeten we het bijbelse scheppingsverhaal lezen? Hoe verhoudt lijden en sterven in al die miljoenen jaren zich tot Gods goedheid? Kun je de mens nog wel als 'beeld van God' zien als hij een gemeenschappelijke voorouder met de apen deelt? Hoe zit het met de zondeval, Gods voorzienigheid en de verlossing door Jezus Christus in evolutionair kader? De geloofsleer relativeren of in de prullenbak gooien is niet Van den Brinks stijl: laat het maar schuren!

Centrale stelling

In tegenstelling tot wat veel orthodoxe christenen denken, blijkt het volgens Van den Brink allemaal mee te vallen. Hij zet helder en consequent de verschillende denkopties uiteen. Vaak komt hij uit bij genuanceerde tussenposities, maar hij laat ook ruimte aan de lezer om anders te kiezen. Evolutie is volgens hem verenigbaar met christelijke orthodoxie, al verandert het wel het een en ander aan hoe je de klassieke dogma's opvat. Zo traceert hij de zondeval rond de explosie van menselijke creativiteit, zo'n 45.000 jaar geleden. Dus ja, er was al miljoenen jaren leven en lijden en geen paradijs-idylle.

Voor bezwaarde gereformeerden is Van den Brink een rustige gids

Mooie passage

Van den Brink vroeg een gereformeerde boer waarom hij zo kwaad was vanwege zijn omarming van de evolutietheorie. "De boer verhief zijn stem en riep uit: 'Ik wil niet van de apen afstammen!' Uit het gesprek dat volgde, bleek dat wat hem in verband met de evolutietheorie het meest verontrustte, het punt van de menselijke waardigheid was. Kortom: in zijn beleving beroofde de notie van gemeenschappelijke afstamming ons van onze menselijke waardigheid."

Reden om dit boek niet te lezen

De stijl is analytisch en uit op conceptuele helderheid. Lovenswaardig, want wat bedoel je precies met evolutie, of met de Bijbel letterlijk of symbolisch lezen? Op den duur verveelt het echter, en is de toon wat al te rationalistisch. 'Werkt' het evolutiedebat wel zo? Onlangs zei Van den Brink: "Ik ben theoloog, geen verhalenverteller." Dat lijkt me een onjuiste tegenstelling, die hij zelf in zijn boek ook enkele malen ontkracht. Bij christelijk geloof en evolutietheorie gaat het om twee 'narratieven' die soms met elkaar botsen, maar soms beter met elkaar door één deur kunnen dan je dacht. Van den Brink mag zijn rol als 'herteller' van het christelijke verhaal serieuzer nemen. Mensen hebben behoefte aan verhalen, beelden en liederen om dat wat we gelovig in ons omdragen vlees op de botten te geven. Op dat punt biedt dit boek weinig.

Reden om dit boek wel te lezen

Juist Van den Brinks nuance, gedegenheid en zorgvuldige argumentatie zijn hard nodig in een nog altijd zwaar gepolariseerd debat. Het is voor iedereen goed om rustig uitgelegd te krijgen dat er tussen een rigide letterlijk-historische lezing van Genesis 1-3 en een volstrekt mythisch-symbolische lezing nog een hele hoop interpretatieopties liggen. Voor bezwaarde gereformeerden is Van den Brink de rustige gids die de kluwen van bezwaren ontwart en 'elimineert'. Ook voor christenen die met dedain kijken naar medegelovigen die 'nog' moeite hebben met evolutie heeft dit boek genoeg in petto om de intellectuele eerlijkheid van het eigen standpunt nog eens te herzien. Het is een belangrijk boek over christelijk geloof en evolutie geworden, waar niemand die dit gesprek volgt omheen kan.

Lees verder: Een interview met Gijsbert van den Brink naar aanleiding van zijn boek

Deel dit artikel

Voor bezwaarde gereformeerden is Van den Brink een rustige gids