'Een liefdeloze politiek past niet bij een christen'

religie en filosofie

Gerrit-Jan Kleinjan

© Pieter Geenen

Welke rol spelen kerk, sjoel en moskee in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen? Trouw zoekt het uit in een korte serie. Vandaag: de protestantse stem.

De buurt die zo is veranderd, de groentewinkel die alleen nog maar reclame maakt in het Arabisch

Axel Wicke, predikant

De Haagse predikant Axel Wicke (44) heeft gemeenteleden in zijn kerk die PVV willen stemmen. Best lastig als het onderwerp tijdens een pastoraal gesprek opduikt, zeker wanneer je, zoals Wicke, gruwt van de opvattingen van Geert Wilders. Toch luistert hij altijd geduldig. "Ik ga geen oppositiegesprek voeren. Wel vraag ik altijd: hoe is het zo gekomen?"

Zonder uitzondering komt er dan een persoonlijk voorval op tafel, is de ervaring van Wicke. "De buurt die zo is veranderd, de groentewinkel die alleen nog maar reclame maakt in het Arabisch en dingen die mensen op televisie zien." Dat burgers daardoor onzeker worden kan hij wel begrijpen. "Toch vraag ik ook: heeft u al eens bij uw nieuwe moslimburen aangebeld?"

Tijdens pastorale gesprekken met kerkgangers houdt Wicke zijn persoonlijke opvattingen op de vlakte. Maar in debatten, in opiniestukken en op Twitter, neemt hij veelvuldig stelling tegen politici als Geert Wilders en Thierry Baudet.

Zo vanzelfsprekend als Axel Wicke, predikant in de Protestantse Kerk in Nederland (PKN), zijn politieke standpunten verwoordt, zo terughoudend zijn andere collega's van hem. Voor protestanten is het een behoorlijke puzzel welke rol de politiek moet hebben in de kerk. Van oudsher hechten ze grote waarde aan individuele verantwoordelijkheid. Gelovigen mogen zelf bepalen waarop ze stemmen. Alleen in traditionele protestantse kringen ligt een stem op de SGP of ChristenUnie nog in het verlengde van het kerklidmaatschap. Maar ook daar klinkt geen expliciet stemadvies in de kerken.

Lees verder na de advertentie
Politiek gaat over de vraag hoe de overheid een land moet inrichten. Het christendom heeft niet zo'n visie

Robert Plomp, spreker en publicist

Die terughoudendheid van de kerk om politiek en maatschappelijk een standpunt in te nemen is een goede zaak, meent Robert Plomp (38), die in kerkelijke gelederen bekendheid geniet als spreker en publicist over onder meer kerk en politiek. Wat hem betreft zijn politiek en kerk 'principieel gescheiden' terreinen. "Politiek gaat over de vraag hoe de overheid een land moet inrichten. Het christendom heeft niet zo'n visie. Het Nieuwe Testament bevat geen staatkundig programma, de oudtestamentische wetten kunnen niet zomaar worden toegepast op het Nederland van nu."

In de ogen van Plomp heeft de boodschap van de kerk in de eerste plaats betrekking op een individuele ethiek. Plomp: "De lessen van Jezus hebben met persoonlijke verantwoordelijkheid te maken. Hoe verhoud ik me tot God en hoe verhoud ik me tot de naaste? Vanuit dat ethisch appèl kan ik natuurlijk wel politiek handelen. Maar het is een individuele keuze, daar moet de kerk zich buiten houden. Voor de een zal dat de VVD zijn, voor de ander een christelijke partij, voor nog weer een ander de SP. De PVV lijkt me persoonlijk wel lastig. Een liefdeloze, verbeten politiek past niet bij een christen."

Bed, bad en brood

Stellen dat er een kloof is in de kerk lijkt me overdreven

Robert Plomp, spreker en publicist

Het landelijk bestuur van de PKN, met bijna twee miljoen leden het grootste protestantse kerkgenootschap van het land, roert zich bij uitzondering in politieke en maatschappelijke kwesties. Zo'n uitzondering was bijvoorbeeld de procedure die de kerk aanspande tegen de Nederlandse staat voor het recht op 'bed, bad en brood' voor uitgeprocedeerde asielzoekers.

Toch vindt niet iedereen deze kerk zo neutraal. Twee PKN-predikanten, Henk Jan Prosman en Willem Maarten Dekker, beklaagden zich onlangs in Trouw over de in hun ogen 'eenzijdige links-liberale' koers van de landelijke kerk. Toen Geert Wilders in 2014 opriep tot 'minder, minder, minder Marokkanen' organiseerden meerdere kerkelijke groeperingen waaronder de PKN, een viering waarin ze stelling namen tegen racisme.

En onlangs zei scriba (landelijk secretaris) René de Reuver in deze krant dat de islam 'ook een godsdienst is die vrede wil'. Door dit soort zaken vragen Prosman en Dekker zich af: heeft de kerkelijke elite wel oog voor de kerkganger die de islam als bedreigend ervaart?

Plomp, die zichzelf omschrijft als 'politiek best rechts': "Ik dacht bij die uitspraken van De Reuver ook wel even, wat zegt-ie nu? Op Facebook had ik al bijna een forse reactie getikt. Maar toen las ik verder. In hetzelfde gesprek legde hij uit hoe zijn eigen kerkelijke gemeente protest aantekende toen er woningen werden toegewezen aan statushouders. Dit omdat de wijk al veel problemen kende."

Volgens Plomp is het juist deze 'enerzijds-anderzijds-houding' die 'toch wel typerend' is voor de verhoudingen in de Protestantse Kerk. "Sommige christenen lijken wel vol barmhartigheid te zitten richting vluchtelingen, maar laten die houding helemaal varen als het om PVV'ers gaat. Maar stellen dat er een kloof is in de kerk lijkt me overdreven."

Geweten

Moet de kerk politieke en maatschappelijke vraagstukken buiten de deur houden? Piet de Jong (69), predikant uit Rotterdam, meent van niet. Volgens hem is het zelfs de taak van de kerk om als geweten op te treden. "De Protestantse Kerk is geen volkskerk meer, maar voelt zich nog wel steeds verantwoordelijk voor de hele samenleving. Dat hoort erbij. Wij bidden ook altijd voor burgemeester Aboutaleb en de gemeenteraad."

De Jong geeft geen partijpolitiek advies vanaf de kansel, maar een maatschappelijke en politieke discussie hoort in zijn optiek wel degelijk thuis binnen de kerkmuren: "De mening van de straat, gaat ook aan de kerk niet voorbij. Mensen hebben de vrijheid om te kiezen wie ze willen, maar vrijheid is geen vrijblijvendheid. Het gaat natuurlijk wél ergens over in de Bijbel. Verhalen als die over de Barmhartige Samaritaan wegen mee in de keuzes die je maakt."

Deze houding spreekt ook Axel Wicke aan. Wicke, die de Duitse nationaliteit bezit, begon zijn loopbaan zestien jaar geleden in de Zionskirche in Berlijn, een kerk waar zich in de aanloop naar de Wende de oppositie van de DDR verzamelde. Tot op de dag van vandaag is deze kerkelijke gemeente zeer politiek en maatschappelijk geëngageerd. Die Duitse aanpak is voor Wicke nog altijd 'een grote inspiratiebron'. Het christelijke geloof heeft wat Wicke betreft meer dan alleen betrekking op persoonlijke ethiek. "Ten tijde van Jezus was de tempel ook het regeringscentrum. Kerk en politiek kun je niet scheiden."

Hij vervolgt: "Wij hebben in Nederland de scheiding van kerk en staat. Daar sta ik helemaal achter. Maar wat je niet kunt scheiden is politiek en geloof. Als je bezig bent met de grote vragen - waar komen we vandaan?, waarom zijn we hier?, waar gaan we naartoe? - dan heeft dat ook politieke kanten."

Gelijke behandeling

Wat De Jong betreft 'nadert het punt' dat ook de protestantse kerken zich moeten uitspreken tegen politici die Nederland claimen voor blanke Nederlanders met een christelijke achtergrond: "De leider van de PVV is een racist, ook de rechter heeft hem veroordeeld. En als bijvoorbeeld Buma van het CDA of de SGP zeggen dat niet alle moslims te vertrouwen zijn, dan is dat voor de kerk een probleem. Je kunt niet bij voorbaat mensen als potentieel gevaar beschouwen en buitensluiten. In Nederland hebben we een democratie. Artikel 1 van de Grondwet luidt dat alle burgers gelijk worden behandeld."

Onlangs schreef Wicke een artikel in zijn kerkblad dat hij de kop 'Bijbelse handvatten voor in het stemhokje' meegaf. Wat hem betreft is de Bijbel een uitstekende leidraad om langs partijprogramma's van de politieke partijen te leggen.

"Zeker binnen onze protestantse traditie, waar 'Sola Scriptura' ('alleen de Schrift') als meetlat en bron van waarheid telt, kan ik daar nooit onderuit. In de Bijbel staat 'heb je naaste lief als jezelf'. Op het moment dat het over vluchtelingen, daklozen of abortus gaat, heeft zo'n uitspraak een lading."

Wat Wicke betreft geldt in het christendom een 'fundamenteel gelijkheidsprincipe' en kiest de Bijbel 'de kant van het slachtoffer, de verliezer, de onderdrukte minderheid en degenen aan de rand van de maatschappij'. Wicke: "Ik geef geen stemadvies, maar als je deze uitgangspunten naast partijprogramma's legt, dan krijg je wel een antwoord."

Maandag, in de volgende aflevering: de joodse stem.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
De buurt die zo is veranderd, de groentewinkel die alleen nog maar reclame maakt in het Arabisch

Axel Wicke, predikant

Politiek gaat over de vraag hoe de overheid een land moet inrichten. Het christendom heeft niet zo'n visie

Robert Plomp, spreker en publicist

Stellen dat er een kloof is in de kerk lijkt me overdreven

Robert Plomp, spreker en publicist