Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'De soldaat was een dolfijn': dapper, grensverleggend en bijzonder goed essay

Religie en Filosofie

Merel Kamp

© RV
Recensie

De soldaat was een dolfijn
Eva Meijer
Cossee, 116 blz. €15,00
★★★★★

De auteur

Lees verder na de advertentie

Eva Meijer (1980) is een animal universalis: schrijver, filosoof, muzikant én beeldend kunstenaar. Vorig jaar verschenen van haar hand 'Het Vogelhuis', een alom geprezen roman, gebaseerd op het leven van bioloog en vogelvriend Len Howard en 'Dierentalen', een populair wetenschappelijk boek over niet-menselijke talen. Een week geleden nog maar promoveerde Meijer cum laude aan de Universiteit van Amsterdam op haar proefschrift 'Political Animal Voices', waarin zij de mogelijkheid van een 'meersoortige politiek' onderzoekt: een inclusieve dierenpolitiek waarin álle dieren een stem krijgen, ook de menselijke.

De boodschap in het kort: onze huidige omgangsvorm met niet-men­se­lij­ke dieren getuigt van speciesisme en an­tro­po­cen­tris­me

Het probleem

Dit essay is een zeer korte, voor een breed publiek toegankelijk gemaakte versie van dat proefschrift. De boodschap in het kort: onze huidige omgangsvorm met niet-menselijke dieren getuigt van speciesisme en antropocentrisme. Wij buiten dieren uit voor eigen gewin, doden ze voor hun huid en hun vlees, verjagen ze, sluiten ze op en testen medicijnen en mascara op ze. En dat alles beschouwen we als gerechtvaardigd.

Dat is het allerminst en het moet anders, want, zo stelt Meijer, er is geen harde grens te trekken tussen menselijke en niet-menselijke dieren. Ook niet-menselijke dieren zijn 'wezens met hun eigen ervaring van hun leven' en variërende vormen van 'agency'. Bovendien hebben veel dieren, zo wijst wetenschappelijk onderzoek steeds vaker uit, een taal en een cultuur.

De oplossing

In hoe het dan anders moet, gaat Meijer veel verder dan bijvoorbeeld Peter Singer, auteur van het inmiddels klassieke 'Animal Liberation' (1975). Ze gaat ook verder dan de gemiddelde dierenactivist. Alleen lijden voorkomen en negatieve rechten (bijvoorbeeld het recht om niet gedood te worden) zijn niet genoeg. Voor dieren opkomen en daarbij vóór hen spreken is zoiets als mannen die voor vrouwen spreken, of witten voor zwarten; het houdt de fundamentele ongelijkheid in stand. Niet-menselijke dieren verdienen positieve rechten en een eigen stem in een deliberatief democratisch proces. Daartoe moet wel worden gediversifieerd wat dan onder deliberatie en politiek valt. Meijer schetst kort de contouren van een 'meersoortige' politiek waarin we 'samen met andere dieren onze relaties anders kunnen vormgeven'. Zo'n politiek is een proces dat wellicht deels op locatie plaats moet vinden. Bij het (soort-specifieke) communiceren met dieren kunnen biologen, filosofen en kunstenaars uitkomst bieden.

Opvallende passage

Meijer weet de meest confronterende en verstrekkende gedachten treffend te verwoorden

"Veel mensen denken dat andere dieren niet in staat zijn tot politiek handelen, maar onder de mensen dachten witte mensen dat ook lang over zwarte mensen, en mannen over vrouwen. Hoewel stereotiepe denkbeelden moeilijk uit te roeien zijn, en discriminatie nog steeds bestaat, is dat beeld van genoemde groepen mensen in onze maatschappij al wel voor een groot deel veranderd. Niet-menselijke dieren zijn op allerlei vlakken anders dan mensen, en zijn bovendien geen heterogene groep, maar groepen mensen kunnen ook sterk van elkaar verschillen. Juist nadenken over verschil, en hoe de standaard waaraan we anderen afmeten bepaald is, is belangrijk in sociale en politieke vooruitgang."

Meijer weet de meest confronterende en verstrekkende gedachten zo te verwoorden dat je eerst getroffen wordt door hun vanzelfsprekendheid en daarna pas de confrontatie voelt.

Reden om dit boek niet te lezen

Ongetwijfeld is Meijers standpunt voor velen reden tot ofwel lacherigheid ofwel verontwaardiging, maar het is interessanter - en ook aardiger - om haar serieus te nemen. Wie dat doet, blijft na het lezen van dit essay uiteraard nog wel met wat vragen zitten. Praktische vragen, zoals: Hoe doe je dat dan, communiceren met ganzen over Schiphol? Of met vissen over geluidshinder van vrachtverkeer op zee? En ook inhoudelijke: Getuigt zelfs dit voorstel om dieren te betrekken bij een inclusieve meersoortige politiek niet van enig antropocentrisme?

Reden om dit boek wel te lezen

Van wie met zo'n nieuwe gedachte komt, kan niet verwacht worden dat ze ook alle antwoorden al heeft. Bovendien moet een deel van de antwoorden - als we Meijers redenering volgen - ook helemaal niet door menselijke dieren gegeven worden, maar door of in samenspraak met niet-menselijke dieren.

Dit essay (en achterliggend proefschrift) kan gezien worden als een opening naar een nieuwe praktijk. En voor wie geen opening ziet, is dit minstens een gelegenheid om de wereld tijdelijk geheel anders te bezien. 'De soldaat was een dolfijn' is een dapper, origineel, grensverleggend en bijzonder goed en toegankelijk geschreven essay.

Lees meer boekrecensies van Trouw op trouw.nl/boekrecensies. 



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De boodschap in het kort: onze huidige omgangsvorm met niet-men­se­lij­ke dieren getuigt van speciesisme en an­tro­po­cen­tris­me

Meijer weet de meest confronterende en verstrekkende gedachten treffend te verwoorden