Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'De serie 'Oh mijn hemel' is een blijk van spirituele armoe'

Religie en Filosofie

Wolter Huttinga

De 'making of' van Het Laatste Avondmaal door Leonardo da Vinci in de aflevering van 'Oh mijn hemel' over het christendom. © RV
Theologisch Elftal

De onlangs begonnen reeks 'Oh mijn hemel' doet het Theologisch Elftal de wenkbrauwen fronsen. 'Een snelcursus religie? Intellectuele leegte!'

De NTR-serie 'Oh mijn hemel' - sinds een paar weken op zondagavond op NPO 2 - biedt een 'vrolijke snelcursus religie'. De makers van komische educatieve kinderseries als 'Welkom in de Gouden Eeuw' en 'Welkom bij de Romeinen' hebben zich nu op religie gestort, want 'de wereldreligies zijn steeds in het nieuws, maar toch weten de meeste mensen maar weinig over het jodendom, het christendom, de islam, het hindoeïsme en het boeddhisme. En er wordt nog minder om gelachen.' De vraag na drie afleveringen over jodendom en christendom: is het een geslaagde exercitie?

Lees verder na de advertentie

Lody van de Kamp, rabbijn en schrijver, vanaf vandaag lid van het Theologisch Elftal, kon er zelf wel om lachen. "Laat ik het zo zeggen: ik heb er geen moeite mee. Het zijn de gebruikelijke stereotypen, Saar en Moos op de bank, och, ik vind het allemaal prima. Uiteraard zijn er overigens genoeg gelovigen die hier wél moeite mee hebben. In bepaalde joods-orthodoxe kringen is het uit den boze om niet alleen God, maar zelfs om Mozes en Aäron af te beelden."

Gevoelig

Een belangrijker vraag is echter welk doel dit programma dient

Lody van der Kamp

Van de Kamp weet uit eigen ervaring hoe gevoelig grapjes over het geloof kunnen zijn. "Bij een joodse vriend thuis, we zaten op de hbs, vertelde ik een mop waarin ik aartsvader Abraham opvoerde. De moeder des huizes sloeg toen keihard op tafel: 'Zo wordt er in dit huis niet over Abraham gesproken!' Kortom, verschillende gelovigen gaan verschillend met een grappige benadering van hun geloof om. Dat heb je te respecteren van elkaar.

"Een belangrijker vraag is echter welk doel dit programma dient. Ik vind het programma ongeschikt voor godsdienstonderwijs. Joodse kinderen beginnen vanaf vier jaar met het vertalen van de Tora en op hun achtste kunnen ze hele verzen vertalen. Op hun tiende leren ze verschillende verklaringen van de Tenach lezen. Daarbij vergeleken is zo'n programma grappige onzin die niets met de Tora zelf te maken heeft. Religie raakt aan levensverhalen van mensen.

"Een programma als dit mist volkomen de serieuze diepte die dat voor gelovigen heeft. Geloof gaat voor mensen toch over de waarheid tussen God, mens en medemens. En die pak je niet met een stukje cabaret. Dus nogmaals: prima, ik heb er geen enkel bezwaar tegen, maar zo'n serie gaat volstrekt niet over mijn perceptie van het jodendom."

Leegte van het medialandschap

Alain Verheij, schrijver en blogger en zelf ook niet vies van schrijnende grappen over religie, vond de eerste afleveringen maar moeilijk vol te houden. "Zal ik toch eerst maar even zeggen wat ik er goed aan vond? Het is echt leuk geacteerd, met natuurlijk een goede cast en allemaal heerlijk over de top gedaan. Wat ik ook een aardig element vond, is dat het satire op het fenomeen talkshow bevat. De presentator wil voortdurend niet te dichtbij komen, hij wil het leuk houden en lacht ongemakkelijk als het gesprek persoonlijk dreigt te worden. Daarmee laat de serie de leegte van het medialandschap zien. Tegelijk worden er af en toe twee tv-kijkers in beeld gebracht die ook niet veel meer doen dan wat geluiden uitkramen over het vertoonde. Dat is een mooi meta-spel met de media.

Ik kan m'n schouders erover ophalen, maar aan dit programma zit ook een kant die me kwaad maakt

Alain Verheij

"Helaas is echter de serie zelf ook een illustratie van die leegte. Alles wat we overhebben van serieuze thema's, van dingen die er echt toe doen voor mensen is: grapjes. Cabaretiers zijn graag geziene gasten op tv. Die mogen hun zegje doen over alle mogelijke thema's. Zij zijn wat dat betreft de dominees van deze tijd en het fijne voor tv-makers is dat je weet dat het met hen gezellig blijft. Zelfs als ze iets serieus zeggen, of iets dat schuurt, is het enige dat ons te doen staat dat we er om lachen. In deze zin vind ik 'Oh mijn hemel' een brevet van onvermogen van onze samenleving om het echt over religie te hebben."

Van de Kamp: "Ik denk ook dat de serie de kijker enorm onderschat. In de jaren zestig had je het programma 'Zo is het toevallig ook nog eens een keer'. Daarin werd religie ook satirisch benaderd en dat was in die tijd echt controversieel. Nu kan dat allemaal, maar wat schiet je er nog mee op? Mozes die grapjes zit te maken in een tv-studio, heel lollig allemaal, maar waarom zouden we mensen niet echt informeren over wat joden en christenen geloven over God, mens en wereld? We zijn echt wel wat intelligenter dan dit hoor. Welk publiek is gebaat bij deze serie? Een religieus publiek heeft dit niet nodig en haalt z'n schouders erover op en een seculier publiek kan hier ook niets mee. Nu ja, en dat wordt dan met publiek geld geproduceerd..."

Verheij: "Ik kan m'n schouders erover ophalen, maar aan dit programma zit ook een kant die me kwaad maakt. Lachen is een sociale daad. Het is een machtsmiddel. In de jaren zestig en zeventig had je een programma als 'Monty Python' dat zich echt verzette tegen een conservatief machtsblok. Met hun satire tartten de makers de macht. En ook het christendom dat daarmee verweven was. Nu wordt humor ingezet om gelovigen, die toch al onder liggen, nog eens extra te vernederen en te laten zien hoe dommig het allemaal is. Kijk, de meeste gelovigen kunnen echt wel tegen een stootje en zijn in staat om te lachen om hun eigen geloof. Maar wat schieten we op met stereotyperingen van joden en het joodse geloof in een tijd van springlevend antisemitisme?

"De claim dat het een snelcursus religie is maken ze niet waar. En de claim dat je 'toch moet kunnen lachen om religie' is een schaamlap. Religie is een machtig interessant brouwsel van het meest waardevolle, edele én giftige dat de mensheid kent. Dat je daar iets tandeloos lolligs van weet te maken getuigt van spirituele armoede en intellectuele luiheid."

Lody van de Kamp volgt Elisa Klapheck op als speler in het Theologisch Elftal.

Lees ook de tv-recensie over 'Oh Mijn Hemel!'
Lees hier meer afleveringen van het Theologisch Elftal. 


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Een belangrijker vraag is echter welk doel dit programma dient

Lody van der Kamp

Ik kan m'n schouders erover ophalen, maar aan dit programma zit ook een kant die me kwaad maakt

Alain Verheij