Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

‘De Koran is niet goddelijk en dus niet onfeilbaar’

Religie en Filosofie

Marije van Beek

Ali Rizvi schreef het boek De atheïstische moslim. © Maartje Geels
Interview

In de Koran staan de meest vreselijke teksten, vindt de Canadese ex-moslim Ali Rizvi, en die komen niet rechtstreeks uit de pen van het Opperwezen. Een inzicht dat begint te landen, merkt hij. 'We moeten af van het idee dat de Koran goddelijk is, en ik kom zelfs oudere moslims tegen die daarvoor openstaan.'

In de wieg kreeg hij de woorden zachtjes toegefluisterd: Allahu akbar, oftewel God is groot. Miljoenen levens begonnen met dit islamitische ritueel, schrijft Ali Rizvi (42) in zijn boek 'De atheïstische moslim'. 

Lees verder na de advertentie

De woorden herinnerden hem nog lang aan de goede dingen uit zijn jeugd. Aan de zangerige oproep voor het gebed, aan bruiloften, verjaardagen en diploma-uitreikingen. Rizvi groeit deels op in Riyadh, Saudi-Arabië, waar zijn Pakistaanse ouders doceren op de universiteit. Hij gaat medicijnen studeren en als hij arts is vertrekt hij naar Canada. 

De tijd dat hij zorgeloos naar de woorden Allahu akbar kan luisteren is dan al voorbij. Na de zoveelste extremistische moslim die er een terroristische aanslag mee inluidt, klinkt de frase hem nu onheilspellend in de oren, als een voorbode van iets donkers en tragisch, zegt hij.

Hij is als tiener vaak te vinden in muziekwinkels, op zoek naar de cassettebandjes van zijn favoriete metalbands. Een van de voordelen van metal is voor Rizvi dat je er de juiste mensen boos mee krijgt. Daartoe rekent hij leraren en predikers, maar ook de religieuze politie, 'die de winkelcentra doorgingen en je moeder met een stok op het hoofd sloegen als haar hoofddoek te ver van haar voorhoofd glipte'. 

Op een dag neemt hij een Engelstalige Koran mee en ontdekt tot zijn schrik dat alles wat hem tegenstaat aan Sau­di-Arabië, daarin is terug te vinden: van het onthoofden van ongelovigen tot geweld tegen vrouwen

Gebedsdienst als etentje

De ouders van Rizvi zijn sjiitische moslims van liberale snit, die niets moeten hebben van Saudische praktijken als onthoofdingen en vrouwendiscriminatie. Ze vertellen hem dat die niets met de islam te maken hebben, maar geworteld zijn in de cultuur van de regio. De minimale godsdienstvrijheid in het land maakte het voor hen als sjiietische familie lastig. Noodgedwongen verkapten ze gebedsdiensten als etentjes. Dan keken ze een preek op tv, de afstandsbediening bij de hand, voor het geval de religieuze politie zou binnenvallen.

Voor Rizvi, die naar een internationale school gaat waar Engels gesproken wordt, zijn de gebedsbijeenkomsten waarin Arabisch de voertaal is amper te volgen. Om de verveling te bestrijden neemt hij op een dag een Engelstalige Koran mee. Zo ontdekt hij tot zijn schrik dat alles wat hem tegenstaat aan Saudi-Arabië, terug te vinden is in de Koran. Van het onthoofden van ongelovigen en het amputeren van handen van dieven tot het geweld tegen vrouwen. Hij vraagt zijn ouders hoe dit kan. Die zijn al net zo verbaasd en weten van niets: ze hadden de Koran altijd in het Arabisch gelezen - vertalingen waren immers verdacht. 

Net zoals de woorden Allahu akbar hun betekenis verloren, zegt gaandeweg de gehele heilige schrift hem niets meer. Uiteindelijk verliest hij zijn geloof. Om zich de afgelopen jaren te ontwikkelen tot het type godsdienstcriticus dat elk problematisch Korangedeelte uit het hoofd kent - van het betreffende hoofdstuk tot het precieze vers. 

Levensverbrijzelend

En nu is er zijn boek, over de vraag: Hebben we nu te maken met extremisten die de religie corrumperen? Of met gematigden die de religie zuiveren? In een ontvangstruimte van een hotel aan een Amsterdamse gracht oogt Ali Rizvi ontspannen. Zelf heeft hij weinig problemen ervaren door de islam te verlaten, maar voor een hoop andere ex-moslims was het levensverbrijzelend, zegt hij. 

"Je loopt gevaar, en de prijs die je betaalt om te zijn wie je bent, is heel hoog. In de islamitische wereld is er een reële fysieke dreiging. Bloggers in Pakistan die de religie bekritiseren worden midden op de dag doodgehakt op straat. Hier in het westen komt het voor dat ex-moslims verstoten worden door hun ouders, en vrienden kwijtraken. Ik heb zelf alleen een neef verloren met wie ik heel hecht was. Hij is geestelijke geworden en ik ben mijn eigen weg gegaan."

Waar komt dit gevaar precies vandaan?

"Afvalligheid is een grote zonde - in de Koran staat de straf beschreven voor mensen die de religie verlaten. Wat ook niet helpt, is dat het in de Koran vaak in vijandige termen over ongelovigen gaat. Houwt dan in op hun nekken, staat er in soera 47:4. Traditionele geleerden leggen het zo uit dat het van toepassing is op afvalligen en in dertien landen in de islamitische wereld staat er de doodstraf op. Er zijn moderne geleerden die geen problemen hebben met ongelovigen: zij zeggen dat dit alles niet duidelijk in de Koran staat. Maar dat klopt niet, in werkelijkheid gaat het er continu over."

Uit u kritiek op deze teksten, dan krijgt u van moslims vaak te horen: Je moet het niet zo letterlijk lezen.

"Ja, zij willen de tekst woord voor woord herinterpreteren, en zeggen: Aisha was geen zesjarige maar eigenlijk een volwassene toen Mohammed haar trouwde, of: De tekst waarin staat dat je je vrouw mag slaan, betekent eigenlijk: Kus je vrouw, of geef haar een teken dat je tijdelijk van haar wilt scheiden. Dan probeer je de tekst iets te laten betekenen wat die niet betekent. Ik ben er niet van overtuigd dat dit de juiste benadering is. Kinderen van nu groeien op met internet en komen er op den duur heus wel achter dat het niet klopt.

Joden en christenen geloofden heel lang dat God met vuur uit de hemel zijn woorden in de stenen tafelen brandde, nu is dat nog maar een kleine minderheid

"Mijn probleem met die herinterpretaties is ook dat ze niet sporen met de gedachte dat de Koran door God zelf geschreven zou zijn. Hij is de schepper van het universum, het volmaakte, almachtige, alwetende Opperwezen, maar hij weet niet hoe hij moet schrijven? Ik denk dat we naar het geheel moeten kijken en af moeten van het idee dat de Koran goddelijk is, en dus onfeilbaar. De Koran is goddelijk geïnspiréérd. 

"Als ik dit tien jaar geleden tegen een jonge moslim zei, zag die het als een persoonlijke aanval. Maar vandaag kom ik zelfs oudere moslims tegen die openstaan voor dit idee. Die degradatie van de heilige schriften is historisch gezien erg succesvol gebleken, want het is ook gebeurd met de Thora en de Bijbel. Joden en christenen geloofden heel lang dat God met vuur uit de hemel zijn woorden in de stenen tafelen brandde. Nu is dat nog maar een kleine minderheid."

Hoe bekritiseer je de islam zonder moslimhaat aan te wakkeren?

"De grens is lastig te bewaken, dus moet je duidelijk zijn: Ik zeg vaak dat extreem-rechts onze zaak geen goed doet, omdat ze onze waarden wegvreten. Na mijn lezing in Rotterdam kwam een bewonderaar van Trump en Geert Wilders naar me toe, die daar tegenin ging. Ze zei dat die twee hetzelfde zeggen als ik.

"Wat veel mensen niet begrijpen over terrorisme: de lichamen en de bommen zijn vreselijk en elke dode is er een te veel, maar ze dienen om je af te leiden. De mensen van Al-Qaeda en IS leven in grotten en in de woestijn. Ze wéten dat ze de westerse beschaving niet kunnen neerhalen. Dus waar zijn ze op uit? Zoveel angst en paranoia aanjagen dat we te heftig reageren. Dat we onze vrijheid van meningsuiting censureren en onze gelijkheidswaarden vergeten. Lukt dat, dan is hun doel bereikt. 

"Denk aan de tweet van Theresa May: 'Als onze mensenrechten in de weg zitten van onze veiligheid, dan zullen we ze veranderen'. Dat is geen terrorismebestrijding, nee, dan ben je net slachtoffer van terrorisme geworden. Dat is wat ze willen: dat we onszelf kannibaliseren. Ze willen ons de dingen afnemen die ons het meest definiëren."

Niet alle moslims weten wat er precies in de Koran staat, toch? Net als uw ouders destijds verbaasd waren.

"De meesten weten dat niet! De Koran wordt gelezen in het Arabisch en het overgrote deel van de moslims spreekt die taal niet. Niet in India, Indonesië, Pakistan, Turkije, Bangladesh, Iran. Voor het internettijdperk was de Koran gewoon een boek op de plank. Ik keek er vaak naar, denkend: dat is nou Gods woord.

"Toen ik op de computer de tekst kon doorzoeken en dan in een vertaling die ik kon begrijpen, wist ik niet meer zo goed of dat wel het woord van God was. Jonge moslims hebben toegang tot het heilige boek op een manier die de generaties voor hen niet hadden. Met twee extreem tegengestelde uitkomsten. De een bekritiseert de tekst, de ander denkt: oh nee, dit is echt Gods woord, ik moet me bij IS voegen.

"In de tijd van de Reformatie ging het net zo: plots kon iedereen zelf de Bijbel lezen. Dat proces zou de Verlichting hebben aangewakkerd, maar bracht ook jaren van geweld, bloedvergieten en giftig antisemitisme met zich mee. Een van mijn favoriete uitspraken is van Maryam Namazie, de voorzitter van het platform voor ex-moslims in het Verenigd Koninkrijk. Zij zegt: het internet doet nu met de islam wat de boekdrukpers met het christendom deed. En ik denk dat het nu in het internettijdperk heel wat sneller gaat - informatie is zó aan de andere kant van de wereld."

Hoe ziet u de toekomst?

"Ik ben heel blij dat we al een enorme vooruitgang geboekt hebben. Denk aan Salman Rushdie: toen hij zijn boek 'De Duivelsverzen' schreef en er een fatwa over hem werd uitgesproken, dook hij meer dan tien jaar onder. Dat is nog geen dertig jaar geleden. Met de publicatie van de Deense cartoons in 2005 vielen er honderden doden. Maar kijk je nu op internet, dan zijn er duizenden Rushdies en evenzoveel cartoons. En dit gebeurt wereldwijd: ook in landen als Egypte en Jordanië spreken ex-moslims zich nu openlijk uit. Tot voor kort was dat ondenkbaar. In de loop van de jaren zijn er meer en meer redenen bijgekomen om optimistisch te zijn. Of, beter gezegd, voorzichtig optimistisch."

Ali Rizvi, De atheïstische moslim, € 19,99, 288 blz., Uitgeverij Nieuw Amsterdam

Lees ook: Moorden in naam van God
Er zijn Bijbelteksten die kerkgangers liever overslaan, er zijn passages waarover dominees niet willen preken. Piet Schelling schreef er een boek over, met in zijn achterhoofd ook het geweld in naam van de Koran.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Op een dag neemt hij een Engelstalige Koran mee en ontdekt tot zijn schrik dat alles wat hem tegenstaat aan Sau­di-Arabië, daarin is terug te vinden: van het onthoofden van ongelovigen tot geweld tegen vrouwen

Joden en christenen geloofden heel lang dat God met vuur uit de hemel zijn woorden in de stenen tafelen brandde, nu is dat nog maar een kleine minderheid