Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Ban de shariarechtbank'

Religie en Filosofie

Marije van Beek

Machteld Zee © Patrick Post
Interview

Juriste Machteld Zee waarschuwt tegen islamitisch familierecht in het Westen. Haar kritiek is feministisch getoonzet. 'Vrouwen gaan niet voor hun lol naar een shariaraad.'

Zomaar een moment bij de shariarechtbank. Een moslima beklaagt zich dat ze in een vorige zitting is doorgezaagd over haar seksleven. Lang en tot in detail. Een advocaat mocht ze niet meenemen. De vrouwelijke rechter vraagt door: "We zitten hier onder Gods ogen. De zonde ligt bij jou, als je liegt."

Shariarechtbanken op westerse bodem. In Engeland bestaan er een paar dozijn. Machteld Zee mocht enkele middagen langskomen in Londen en Birmingham, als een van de weinige onderzoekers, vertelt ze in een grand café, op een steenworp van de Universiteit van Leiden, waar ze promoveerde bij rechtsfilosoof Paul Cliteur. Ze is vernietigend over de shariaraden.

Daar is slechts een handjevol wetenschappers langsgeweest, "en die geven gewoon alleen maar verslagen", stelt Zee. "Of ze zijn er zelfs voorstander van. Ze poetsen het beeld van het islamitische recht op, en bepleiten het recht voor moslims om zich ertoe te wenden. Er zijn zelfs academici die moslima's aanraden er naar toe gaan."

Haar proefschrift verscheen vorig jaar, deze maand volgde haar essay 'Heilige identiteiten. Op weg naar een shariastaat?'. Zee hekelt de academische kringen in Nederland. Multiculturalisten, schrijft ze, zijn relativisten, erger: 'nuttige ongelovigen'. Types die vrouwenlichamen afplakken op advertentieborden nabij azc's. Of die de kerstboom preventief verwijderen op de Haagse Hogeschool.

Zee plaatst de shariaraden tegen de achtergrond van een opkomende islamisering. Het familierecht dat men in die kringen hanteert, houdt bijvoorbeeld in dat verkrachting binnen een huwelijk niet bestaat. Volgens sjeik Mohammed Abu Sayeed, de voorzitter van de Londense shariaraad, valt de 'kleine agressie' van een man die een vrouw verkracht in het niet bij de 'grote agressie' van aangifte doen van zo'n verkrachting. Zee, beslist: "Het allereerste wat fundamentalisten doen als ze macht in handen hebben is greep krijgen op vrouwen."

Lees verder na de advertentie
Het familierecht dat men in die kringen hanteert, houdt bijvoorbeeld in dat verkrachting binnen een huwelijk niet bestaat

Hoe kwam u bij die shariaraden terecht?

"Ik begon mijn onderzoek met een literatuurstudie: alles wat andere wetenschappers tot nu toe over shariaraden geschreven hadden. Maar wat ik las, snapte ik niet. De boeken waren zo wollig, gewoon niet om door te komen. Eerst dacht ik dat het aan mij lag. Tot ik doorkreeg dat er een ander probleem was: die boeken gaan doorgaans over de theorie, niet over de praktijk - wetenschappers zijn amper bij zittingen geweest. Op theoretisch niveau proberen ze steeds twee elementen te verzoenen. Hoe kunnen we enerzijds de sharia een rol geven in ons nationale recht? Want daar is nu eenmaal een spirituele behoefte aan, redeneert men dan. Aan de andere kant willen ze het recht op vrije keuze voor vrouwen verankeren. Dáár gaat het mis. Want op de vraag hoe we die twee zaken tegelijk kunnen waarborgen, geeft niemand antwoord. Het gáát niet samen. Ze proberen - artikel na artikel, bundel na bundel van Oxford tot Cambridge - iets recht te breien. De principes van de sharia zijn onverenigbaar met een democratische rechtsstaat. Dat vinden fundamentalisten overigens zelf ook. Je moet dus kiezen."

De principes van de sharia zijn onverenigbaar met een democratische rechtsstaat

Shariarechtbanken passen niet in het Westen, stelt u. Wat maakt u daar zo zeker van?

"De feiten. Ik ben er gaan kijken. Shariaraden houden zich voornamelijk bezig met vrouwen die een echtscheiding willen. Een man kan een shariahuwelijk, gesloten door een imam, op elk moment ontbinden, zonder tussenkomst van die rechtbank. Een vrouw kan slechts onder zo'n huwelijk uitkomen als er sprake is van jarenlange afwezigheid van de echtgenoot, of van extreem geweld. Een beetje geweld jegens de vrouw is in dit soort huwelijken gewoon toegestaan. En werkt een man de scheiding actief tegen, dan kan hij zo'n vrouw levenslang vasthouden, terwijl zij intussen moet voldoen aan de huwelijkse plichten, waaronder seksuele. Begint zij een nieuwe relatie, dan volgt in het beste geval sociale uitsluiting. Maar het komt ook voor dat het uitloopt op geweld of eerwraak. Vrouwen komen er dus niet voor de lol bij zo'n rechtbank.

"Intussen heten de shariaraden 'geschillenbeslechting' in de academische literatuur. Dat is feitelijk onjuist. Er komt steeds één vrouw met een verzoek aan de rechter om een echtscheiding. De man is er niet eens bij.

"Voorstanders van de shariaraden redeneren: er zijn geen civielrechtelijke gevolgen voor vrouwen in het Westen, want ze genieten de bescherming van de Europese wetten.

"Ik zie dat anders: informeel zijn er wel degelijk juridische gevolgen. Dat heet ook wel huwelijkse gevangenschap: de onmogelijkheid om te scheiden en een nieuw leven te beginnen met iemand anders. Shariaraden bestaan ervoor om vrouwen afhankelijk te houden van een wereldwijd systeem van shariarecht.

"Men zegt: die vrouwen kiezen er toch uit vrije wil voor om naar een shariaraad te gaan? Gezwam. Vrouwen die in een shariahuwelijk zitten, komen van origine vaak uit een fundamentalistisch islamitisch land. Daar kunnen ze worden vervolgd op grond van overspel. Landen als Saudi-Arabië, Maleisië en Pakistan zullen je bij bezoek van hun land officieel vervolgen als je tegen de sharia ingaat. In Iran staat op overspel formeel nog altijd de doodstraf door steniging.

"Hoe vrij is die keuze om naar een shariaraad te gaan, als het alternatief is om in je land van herkomst in de gevangenis te komen, of gestenigd worden?"

Een man kan een sha­ria­hu­we­lijk, gesloten door een imam, op elk moment ontbinden, zonder tussenkomst van die rechtbank

Niet elke shariaraad is even streng; u beschrijft dat die van Birmingham een aantal vrouwen zonder veel moeite van hun huwelijk afhelpt.

"Ja, maar willekeur is ook een probleem. Bij de ene shariaraad zijn ze heel streng en bij de andere iets minder. De juiste respons is: die raden horen er überhaupt niet te zijn.

"'Ze helpen de vrouwen toch uit vervelende huwelijken te treden?', krijg ik weleens tegengeworpen. Nou, bedankt. Eerst een volledig systeem optuigen dat vrouwen afhankelijk maakt en houdt, en dan moeten we vervolgens nog blij zijn dat enkele van die vrouwen toch een echtscheiding wordt gegund? Nee. Er hoort gewoon simpelweg geen parallel familierecht te zijn waar vrouwen niet zonder toestemming van hun man kunnen scheiden."

Er hoort gewoon simpelweg geen parallel familierecht te zijn waar vrouwen niet zonder toestemming van hun man kunnen scheiden

Welke keuze moet er gemaakt worden?

"Laten wetenschappers eerst ophouden positief te doen over religieus recht voor minderheden. Verder vind ik het onze plicht om gelijke rechten te regelen voor mannen en vrouwen. We moeten bekijken hoe we die markt voor shariaraden kunnen wegnemen.

"In Nederland gebeurt dat al. Werkt een man tegen bij het beëindigen van een shariahuwelijk, en probeert hij met behulp van de sharia zo'n vrouw levenslang afhankelijk te houden, dan kun je hem volgens de Nederlandse wet dwingen tot medewerking. Er kan dan via de rechter een dwangsom tegen hem geëist worden.

"Begin dit jaar ging dat wel mis. In zo'n zaak sloeg een slecht voorbereide Nederlandse rechter de jurisprudentie in de wind, en stuurde hij een moslima naar de shariaraad in Londen om daar een scheiding te krijgen. Stuitend toch? De shariaraden daar in Engeland hebben dus ook gevolgen voor islamitische vrouwen in Nederland. Gevolgen die zeer vrijheidsbeperkend, en zelfs levensbedreigend kunnen zijn. Harde cijfers zijn er niet. Van de shariaraad in Londen hoorde ik dat daar alleen al uit Nederland zo'n twintig vrouwen per jaar naartoe gaan.

"Voor Nederlandse vrouwen wordt door buitenstaanders bepaald dat ze die shariaraden nodig hebben. Er wordt klakkeloos aangenomen dat mensen met islamitische wortels dat shariarecht willen. Terwijl er een hele islamitische vrouwenbeweging bestaat die hier tegen strijdt, die een en dezelfde wet voor allen wil. In Nederland wordt die aangevoerd door Shirin Musa. Zij is ijzersterk."

Er wordt klakkeloos aangenomen dat mensen met islamitische wortels dat shariarecht willen

Machteld Zee © Patrick Post

Er zijn in Nederland ook joodse rechtbanken, de Beth Din. Dat is toch ook een weinig vrouwvriendelijk parallel rechtssysteem?

"Dat klopt, en dat is ook een probleem. Voor orthodox-joodse vrouwen geldt ook dat ze gevangengehouden kunnen worden in een huwelijk. 'Geketende vrouwen', heet dat. Hertrouwt zo'n vrouw toch, zonder dat haar man heeft meegewerkt aan een scheiding, dan volgt sociale uitsluiting. Krijgt ze kinderen, dan worden dat bastaardkinderen, die alleen nog maar met bastaardkinderen mogen trouwen, en dus helemaal buiten de gemeenschap staan.

"Dit alles is verwoestend. Maar de staat Israël zal je niet vervolgen op grond van echtelijke ongehoorzaamheid, en er is ook geen eerwraak. Dat maakt de problemen ten dele vergelijkbaar, alleen kunnen de gevolgen van shariahuwelijken voor moslimvrouwen groter zijn."

Het bestaan van de shariaraden maakt volgens u deel uit van doelbewuste 'islamisering'. Wat verstaat u daar precies onder?

"Mensen schrikken er erg van, maar wat ik schrijf is gewoon bekend, daar kan ik niet zoveel aan doen. Daar is door academici al veel over geschreven, en de AIVD heeft er onder de titel 'Van Dawa tot Jihad' een uitgebreid rapport over gepubliceerd. Saudi-Arabië en de Golfstaten steken er miljarden in om de fundamentalistische islam wereldwijd dominant te maken. De shariaraden zijn naar Europa gebracht om te zorgen dat moslimgemeenschappen niet zouden integreren in het Westen. Door het fundamentalistisch-islamitische familierecht dat is meegekomen met immigratie, gelden de wetten van ons land hier niet langer voor iedereen, maar worden vrouwen de dupe van shariawetgeving."

Saudi-Arabië en de Golfstaten steken er miljarden in om de fun­da­men­ta­lis­ti­sche islam wereldwijd dominant te maken

De term 'islamisering' kan ook de indruk wekken dat u een probleem heeft met alle moslims, in plaats van alleen met de fundamentalisten. Waarom kiest u voor dat vage woord?

"Laat ik vooropstellen dat het mij gaat om fundamentalisten. Iedereen die mijn boek leest kan zich daarover informeren. Bovendien, het zijn vrouwelijke wetenschappers met islamitische wortels die ik veel citeer. Neem de Algerijns-Amerikaanse Karima Bennoune en de Pakistaans-Amerikaanse Asra Nomani. Ik noemde al de beweging van moslima's, ngo's overal in de wereld opgezet door vrouwen met islamitische roots die niet willen leven onder de sharia; zij willen hun geloof helemaal niet praktiseren volgens de normen van radicale moslims. Juíst voor moslims die de fundamentalistische leer niet aanhangen, is het bestaan van die raden en het shariarecht buitengewoon bedreigend en onderdrukkend."

Is de 'islamisering' vanuit Saudi-Arabië en de Golfstaten wel zo'n succes? Er zijn tegenkrachten, zoals een sterke anti-islambeweging.

"Intussen stellen we onszelf wel nieuwe grenzen aan de vrijheid van meningsuiting sinds de moord op Theo van Gogh en de aanslag op Charlie Hebdo. Veel moslims onttrekken zich aan het moslimfundamentalisme. Maar dat neemt niet weg dat de fundamentalisten gewoon doorgaan met hun plannen. Vrijzinnige moslims hebben daar last van. En die verdienen steun en solidariteit."

Ik vind dat we niet moeten meewerken met theocratische instituties, maar gewoon ons eigen statelijke recht laten gelden

U noemt multiculturalisten 'relativisten' en 'nuttige ongelovigen'. Er zijn toch genoeg multiculturalisten die heus de problemen van fun- damentalisme inzien? Jaagt u zo niet onnodig mensen tegen u in het harnas?

"Ja, misschien hebben mensen daar gevoelens bij. De opkomst van islamitisch fundamentalisme en hoe die te bestrijden, dat is een open zenuw geworden, in de politiek, maar ook in de academische wereld. Dus is het onontkoombaar dat de focus van mijn onderzoek niet bij iedereen goed valt. Het zij zo.

"We moeten weerbaarder worden, vind ik. We kennen dit fenomeen nu zo'n 30 jaar in de samenleving. Het is tijd om ons af te vragen: hoe gaan we daar de komende 30 jaar mee om? Ik vind dat we niet moeten meewerken met theocratische instituties, maar gewoon ons eigen statelijke recht laten gelden, met de zo waardevolle gelijke rechten voor man en vrouw. Die moeten voorop staan. Ik nodig mensen uit om een standpunt in te nemen.

"Vergeet niet dat de vrouwen die in shariahuwelijken gevangengehouden worden ook gewoon Nederlandse burgers zijn. Als zij te horen krijgen, 'joh, misschien kun je naar een shariaraad', dan verraad je een deel van je burgers. En je geeft de eigen democratische rechtsstaat een beetje weg aan moslimfundamentalisten."

Zee schudt het hoofd. "Zet ik al die redenaties van voorstanders van de shariaraden op een rijtje, met hun 'vrouwenrechten en de sharia zijn te combineren', en ik leg ze naast de feiten? Dan weet ik niet of ik hard moet lachen of heel erg boos worden."

Studeerde politicologie en rechten aan de Universiteit Leiden. Haar proefschrift, waarvoor ze onderzoek deed naar shariaraden in Engeland, heet 'Choosing Sharia? Multiculturalism, Islamic Fundamentalism and Sharia Councils in the United Kingdom'.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Het familierecht dat men in die kringen hanteert, houdt bijvoorbeeld in dat verkrachting binnen een huwelijk niet bestaat

De principes van de sharia zijn onverenigbaar met een democratische rechtsstaat

Een man kan een sha­ria­hu­we­lijk, gesloten door een imam, op elk moment ontbinden, zonder tussenkomst van die rechtbank

Er hoort gewoon simpelweg geen parallel familierecht te zijn waar vrouwen niet zonder toestemming van hun man kunnen scheiden

Er wordt klakkeloos aangenomen dat mensen met islamitische wortels dat shariarecht willen

Saudi-Arabië en de Golfstaten steken er miljarden in om de fun­da­men­ta­lis­ti­sche islam wereldwijd dominant te maken

Ik vind dat we niet moeten meewerken met theocratische instituties, maar gewoon ons eigen statelijke recht laten gelden