Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

'Als de ander vertrokken is, voel ik ook de leegte die hij of zij achterlaat'

Home

Peter Henk Steenhuis

Marli Huijer: ‘Ik vind afscheid nemen vreselijk’. Coen Simon: ‘De ervaring van achterblijven kan ook een mooie oefening zijn voor het leven’. © Maartje Geels
Interview

De filosofen Coen Simon en Marli Huijer worstelen allebei op hun eigen manier met het gat in de wereld. Maakt het besef van verlies ons tot wat we zijn?

'Dit is de wereld van Spriet. Best mooi, alleen… er zit een gat in.' Zo begint het kinderboek van filosoof Coen Simon, dat hij samen met illustratrice Linda de Haan maakte. Het boek draait natuurlijk om dat gat. Het kan Spriet niet zo heel veel schelen, dat gat, maar ‘de mensen worden er vaak zo treurig van als ze erlangs lopen, of soms alleen al als ze eraan denken.’

Lees verder na de advertentie

Toen ze het boek van Simon las, werd ze er niet treurig van. Maar Denker des Vaderlands Marli Huijer herkende er wel veel in uit haar boek ‘Achterblijven’, dat ze enkele maanden geleden publiceerde. In dat boek onderzoekt Huijer het fenomeen ‘achterblijven’, in relatie tot de overzeese migratie vanuit Europa. Maar achterblijven is meer. 

Het besef van die ultieme mogelijkheid dat je iedereen op aarde kunt kwijtraken geeft richting aan hoe je in het leven staat

Volgens de Duitse filosoof Martin Heidegger is de dood ‘het meest eigenlijke aan het menselijk bestaan’, schrijft Huijer. Maar wellicht is het feit dat we allemaal eens achter zullen blijven nog wel veel kenmerkender voor ons mensen. “Het besef van die ultieme mogelijkheid dat je je zus, ouders, vrienden, ja iedereen op aarde kunt kwijtraken en alleen kunt achterblijven, geeft richting aan hoe je in het leven staat.”

In een tweegesprek met Coen Simon zegt Huijer nu: “Je realiseert je als kind eerder dat je allerlei mensen kwijtraakt - je opa, je oma, de poes gaat dood - dan dat je beseft dat je zelf doodgaat. Het achterblijven na de dood van een ander is een belangrijker condition humaine dan de eigen dood. Dat idee herkende ik in ‘Er zit een gat in de wereld van Spriet’. In dat gat van de wereld kan alles verdwijnen, de mensen, de poes, maar ook de huizen die mensen bouwen om dat gat maar niet te hoeven zien. Coen Simon verbeeldt datgene wat ik in mijn boek filosofisch handen en voeten probeer te geven.”

Gebruikelijke vragen

Simon betwijfelt of Huijer zijn boek goed begrepen heeft. “Het gaat mij niet zo zeer om het achterblijven, Spriet vindt dat gat ook niet zo erg. Dat gat is misschien wel eng, maar je kunt er ook over nadenken en grappen over maken. Wat is niets? Wat is iets? Hoe lang duurt verdwijnen? Wat is er zo erg aan verdwijnen? Hij zegt tegen zijn vriendinnetje Moeloet: ‘Als er niets zou verdwijnen, zou er ook niets gebeuren’. Want: ‘Hoe kan ik jou een kus geven als de ruimte tussen onze lippen niet verdwijnt?’

Hoe kan ik jou een kus geven als de ruimte tussen onze lippen niet verdwijnt?

Coen Simon begon aan zijn verhaal door vragen van zijn kinderen, die tien, acht en vier jaar oud zijn. “Zij hadden de gebruikelijke vragen: Waar blijf je na de dood? Waar is ‘oude oma’ nu? Moeilijke vragen. Ik vind het altijd leuk om over moeilijke dingen te praten. Als je je afvraagt waar alles blijft als het verdwijnt, stel je impliciet ook de vraag naar waar wij dan nu verblijven. Daar had ik het met mijn kinderen ook over. En die vraag interesseert Spriet eveneens. Mijn verhaal gaat over meer dan over de angst om alleen achter te blijven, het gaat over de aard van ons bestaan.”

Huijer: “Er zijn momenten dat je ineens beseft: ik kan alleen achterblijven, het kan zijn dat de ander niet meer terugkomt. Op zo’n moment - een klein memento mori - realiseer je je hoe intensief en hoe hoog de kwaliteit van de relatie met de ander is.

“Ik heb ook het idee, dat de vriendschap tussen Spriet en zijn vriendinnetje Moeloet intensiever wordt nadat hij haar alles heeft verteld over dat gat, over het niets, het iets, en wat er verdwijnt.”

Daarna geven ze elkaar een allesomvattende kus, verdwijnen ze in de liefde.

Simon: “En daarna kan Moeloet, wat mond betekent, ineens praten. Afwezigheid is nodig om betekenis te geven aan wat hier aanwezig is.”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Marli Huijer © TR WCrone

Huijer: “Klopt. Maar het werkelijke verdwijnen, wat elke dag kan plaatsvinden, kan je tot een verdrietige achterblijver maken, die met niets achterblijft.”

Beseffen jullie dat in het dagelijks leven, bijvoorbeeld als je afscheid neemt?

“Ik vind afscheid nemen vreselijk”, zegt Huijer. “Ik zeg altijd gedag, omdat ik weet dat het voor het laatst kan zijn, en ik het heel belangrijk vind de ander terug te zien. Als de ander vertrokken is, voel ik ook de leegte die hij of zij achterlaat in het huis.”

Ik zeg altijd gedag, omdat ik weet dat het voor het laatst kan zijn, en ik het heel belangrijk vind de ander terug te zien

Marli Huijer

Simon: “Maar de groet is er niet alleen voor het geval dat het de laatste groet is. In iedere groet bevestigen we de bestaande relaties. Zelfs wanneer we op straat zomaar iemand groeten, maken we daarin een verstandhouding hoorbaar.”

We hebben het nu vooral over afscheid nemen en achterblijven in relatie tot de dood. Maar dat gat van Spriet kan toch ook een metafoor zijn voor veel meer dan de dood?

Simon: “Ik heb in mijn boek geen enkele keer het woord dood gebruikt. De dood was de aanleiding om over het gat te schrijven. ‘Gat’ is een metafoor voor verdwijnen, verschijnen, achterblijven, verder moeten, en hoe daar mee om te gaan.”

Huijer: “Aan het einde van het verhaal blijft Moeloet, het vriendinnetje van Spriet, achter. Ook in dit boek draait het om Spriet, degene die weggaat. Zo gaat het in de Westerse cultuur, degene die vertrekt is interessanter dan degene die achterblijft. In mijn boek vraag ik juist aandacht voor degene die achterblijft.”

Hoe gaan jullie zelf met dat achterblijven om?

“Dat speelt in mijn leven nu sterk”, zegt Simon. “Ik ben onlangs gescheiden, als ouders verblijven wij om beurten in het huis. De kinderen wonen er altijd. Voor een scheiding wordt dit vaak de beste oplossing genoemd, vooral als je jonge kinderen hebt. Ze hoeven niet met hun spullen van het ene huis naar het andere te sjouwen.”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Coen Simon © Maartje Geels

Huijer: “Maar zij zijn in zekere zin eenzaam in het ouderlijk huis.”

“Ja”, beaamt Simon. “Zij worden iedere week twee keer verlaten. Eerst door hun vader, dan door hun moeder. Zij worden voortdurend verlaten. Zij zijn de achterblijvers. Dat perspectief wordt vergeten als men deze manier van leven de beste oplossing noemt na een scheiding.”

De overgang van gezin naar gescheiden gezin verloopt volgens mij nu rustiger

Huijer: “Zij zijn passief overgeleverd aan de situatie. Stel dat zij de ene week bij jou zijn en de andere week naar je ex gaan, dan zouden zij op een gegeven moment kunnen zeggen: ‘We gaan niet’. Dan hebben ze een keuze, nu niet.”

Simon: “Dan zouden zij ook naar een plek gaan waar ik ben, nu gaat papa weg. Maar wij staan achter deze keuze. De overgang van gezin naar gescheiden gezin verloopt volgens mij nu rustiger, omdat zij huis, school, de weg naar school - alles kunnen zij behouden. Ik kan me ook voorstellen dat de ervaring van achterblijven een mooie oefening is, niet zozeer voor later, maar voor het leven. Hoe sta ik in de wereld? Hoe houd ik van de wereld? Van de anderen in deze wereld?”

Marli, jij bent ook gescheiden. Herken je iets van Coens verhaal?

“De eerste jaren na de scheiding was ik één nacht per week weg, dan was mijn ex in het huis. Dat was ik vóór onze scheiding ook al. Ik werkte toen in Groningen en bleef daar een nacht per week slapen. Dat ritme werd gecontinueerd, alleen de andere dagen was mijn ex nu weg.”

Hebben de kinderen daar wel eens wat over gezegd?

“Als kinderen eenmaal volwassen zijn, zijn ze prima in staat te vertellen wat de scheiding hun heeft gedaan en hoe dat beter had gekund.”

Zaten er tussen die verwijten zinvolle opmerkingen over achterblijven?

“Voor kinderen is het verschrikkelijk als ouders gescheiden zijn. Dat heb ik mij toen niet zo gerealiseerd. Het erge is, dat blijft een leven lang zo: er zijn Sinterklaas- en Kerstfeesten, er zijn diploma-uitreikingen, er worden kleinkinderen geboren. Dat zijn allemaal gelegenheden waarbij je als kind wil dat ouders met z’n tweeën zijn.

“Degenen die scheiden, vertrekken uit het oude bestaan. Kinderen blijven achter. In de worsteling van die kinderen kan ik me veel voorstellen. Mijn kinderen zijn verbaal sterk, zij hebben dat goed aan mij uitgelegd.”

Marli Huijer: Achterblijven; uitgeverij Boom Coen Simon & Linda de Haan (illustraties): Er zit een gat in de wereld van Spriet; uitgeverij Luitingh Sijthoff.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
Het besef van die ultieme mogelijkheid dat je iedereen op aarde kunt kwijtraken geeft richting aan hoe je in het leven staat

Hoe kan ik jou een kus geven als de ruimte tussen onze lippen niet verdwijnt?

Ik zeg altijd gedag, omdat ik weet dat het voor het laatst kan zijn, en ik het heel belangrijk vind de ander terug te zien

Marli Huijer

De overgang van gezin naar gescheiden gezin verloopt volgens mij nu rustiger