Essay Italië

Wat is de échte hoofdstad van Italië: glanzend Milaan of de oude dame Rome?

Een metrostation in Milaan. Beeld Getty Images

Rome doet in bijna alles onder voor het schone, succesvolle, georganiseerde Milaan. Rome heeft de geschiedenis, Milaan de toekomst. Wordt het de nieuwe hoofdstad van Italië?

Eind juni werd weer eens goed duidelijk hoe de verhoudingen in Italië op dit moment liggen. Het Internationaal Olympisch Comité maakte bekend dat Milaan, samen met het skioord Cortina d’Ampezzo, de Winterspelen van 2026 mag organiseren. Het levert de stad 4,5 miljard euro aan investeringen op in de infrastructuur, 40.000 banen en heel veel publiciteit.

“Goed gedaan!”, feliciteerde Virginia Raggi Milaan. Ze is nu drie jaar burgemeester van de Eeuwige Stad, lid van de Vijfsterrenbeweging.

Het klonk als de laatste akte in een troonsafstand die nu al een paar jaar bezig. Rome, de oude dame, is op bijna alle fronten voorbijgestreefd door haar jongere broer in het Noorden.

Hip, schoon Milaan

“Milaan is in, Milaan is hip, Milaan is zelfs mooi”, schreef oud-Italiëcorrespondent Aart Heering eerder dit jaar op de site ‘Dit is Italië’. Hij memoreert dat de stad vorig jaar 7 miljoen bezoekers trok – tien procent meer dan in 2017 – en dat de rijen voor de Dom van Milaan nu net zo lang zijn als die voor de Sint-Pieter. Toen ik dat las besloot ik zelf poolshoogte te gaan nemen. Als Rome-verslaafde kan ik zo’n bewering natuurlijk niet op mij laten zitten.

Twee vrouwen lopen voor de Dom van Milaan. Beeld Getty Images

En dus loop ik het Centraal Station van Milaan uit om de hoofdstad van Lombardije wat beter te leren kennen. Het eerste wat opvalt is dat het er allemaal zo schoon uitziet. Ook word je niet lastiggevallen door opdringerige taxichauffeurs zoals bij het Romeinse Stazione Termini – waar het afval gelijk al voor het oprapen ligt.

Ik besluit de ondergrondse te nemen en daal via een brandschone trap af naar het metrostation. Daar stuit ik meteen op een kaart van het metronetwerk die de vergelijking met steden als Londen en Parijs kan doorstaan. Ik koop een dagkaart van 4,50 euro waarmee ik kriskras door de stad kan rijden. Een goedwerkende roltrap brengt me naar het perron.

Een metrostation bleef 247 dagen gesloten

Ho! Stop! Sta even stil bij die twee onschuldige woorden: ‘goedwerkende roltrap’. In Rome en in het bijzonder in de metrostations van de stad is dit geen vanzelfsprekendheid.

In oktober vorig jaar sloeg in het Romeinse metrostation Repubblica een van de roltrappen op hol. Oorzaak: achterstallig onderhoud. Ten minste twintig Russische voetbalsupporters raakten gewond. Ze waren op weg naar het Olympisch Stadion waar CSKA Moskou voor de Champions League zou spelen tegen AS Roma. De Russen verloren ook nog met 3-0, maar dat was zo’n beetje het enige goede nieuws voor Rome die avond. De autoriteiten lieten gelijk doorschemeren dat het metrostation wel eens lang gesloten kon blijven. Die vrees werd bewaarheid. Uiteindelijk duurde het 247 dagen voordat de metro weer bij halte Repubblica kon stoppen. Maar dat was nog niet alles. Ook de roltrappen van de stations Spagna en Barberini van dezelfde metrolijn A begaven het, waardoor drie van haar belangrijkste Romeinse metrostations buiten gebruik waren.

Beeld Getty Images

In Milaan hoef ik niet lang op de metro te wachten. Ik kan meteen zitten en het is aangenaam koel in het treinstel. (In Rome werd laatst een man onwel in de metro. De airco deed het niet, de temperatuur was tot veertig graden gestegen.) Ik wil naar de Piazza Cordusio. Daar is sinds kort in een oud-postkantoor het eerste filiaal in Italië van de Amerikaanse koffieketen Starbucks gevestigd. Een kleine revolutie. Als ik naar binnen loop is het er flink druk, niet alleen met Amerikaanse toeristen, maar ik hoor ook veel Italiaans om me heen. Jonge zakenlui proeven aan de laatste koffiemode en profiteren van de gratis wifi. Italianen aan de Amerikaanse koffie: dat zul je in Rome niet snel tegenkomen. Die stad is conservatief, Milaan is innovatief. Er is gewoon meer ruimte voor nieuwe dingen.

Wereldtentoonstelling Expo

Aart Heering schrijft de opkomst van Milaan toe aan de Expo, de succesvolle wereldtentoonstelling van 2015. Hiervoor werd een groot deel van het centrum autovrij gemaakt.

Inderdaad loopt het een stuk rustiger in Milaan, merk ik. Je hoeft niet bang te zijn dat je zoals in Rome wordt aangereden door een scooter of een taxi. Die stad is trouwens door al die monumenten en kleine straatjes volkomen ongeschikt voor auto’s en wat voor stedenbouwkundige vernieuwing dan ook. Rome is een rustieke ruïne, Milaan is met de tijd meegegaan, al heeft de stad ook een lange geschiedenis.

Na een – toch wel dure ­– espresso bij Starbucks, neem ik de metro naar de nieuwe wijk City Life. “Daar moet je echt heen”, had Heering gezegd toen ik hem belde voor tips. “Stap maar uit bij Tre Torri.”

Het eerste filiaal in Italië van de Amerikaanse koffieketen Starbucks. Beeld REUTERS

City Life: de Zuidas van Milaan

Als ik dat metrostation verlaat, begrijp ik meteen waarom het zo heet. Ik stuit vrijwel meteen op drie oogverblindende wolkenkrabbers, waarvan er een bewoond wordt door het verzekeringsbedrijf Allianz. Ik probeer de drie architectonische hoogstandjes samen te fotograferen, maar dat lukt me niet. Zo hoog zijn ze. Het straalt allemaal zoveel zelfvertrouwen uit. Zo van: ‘hier moet je zijn.’ Om mij heen zitten de terrassen vol. Het drukst is het bij een veganistisch restaurant. Op de tafels geen Spaghetti alla Carbonara of Bucatini all’ Amatricana, maar inventieve salades en cappucini met sojamelk. Ik waan me op de Amsterdamse Zuidas.

De glanzende, nieuwe wijk City Life. Beeld Getty Images

In een boek uit 1975 met de provocerende titel ‘Contro Roma’ probeerde de Italiaanse schrijver Alberto Moravia te omschrijven waaraan een hoofdstad moest voldoen. Spoiler: Rome scoorde toen al niet best.

Volgens Moravia dient een hoofdstad een voorbeeld te zijn voor de rest van het land, waarin alles wat bijzonder is universeel wordt, al het onbewuste naar de oppervlakte wordt gebracht, al wat lomp is geraffineerd lijkt. “Kort gezegd: stel dat het land een lichaam was, dan is de hoofdstad de altijd rationele geest, ook al gaat het er in de cultuur en in de mode om, voorrang te geven aan het irrationele.”

Wie dit leest kan niet anders dan concluderen dat Milaan tegenwoordig aan alle voorwaarden van Moravia voldoet en Rome nog steeds niet.

Bestuur

Ook Beppe Severgnini, kenner van de Italiaanse volksaard en – laten we eerlijk zijn – verknocht aan Milaan, zal het hiermee eens zijn. In een recent artikel voor de New York Times probeert hij antwoord te geven op de vraag waarom Milaan tegenwoordig breeduit lacht en Rome vooral pruilt. Hij zoekt de oorzaak in de manier waarop beide steden bestuurd worden. In Milaan werken politieke tegenstanders samen en steken culturele instellingen en het zakenleven de koppen bij elkaar voor het welzijn van de stad. Net als alle Italianen zijn Milanezen individualisten, maar ze kunnen samen een team vormen en ‘wedstrijden winnen’.

In Rome is de incapabele burgemeester Virginia Raggi aan het bewind, die vooral ruzie maakt met de linkse gouverneur Lazio Nicola Zingaretti. In Milaan werkt de kundige linkse burgemeester Giuseppe Sala samen met gouverneur Attilio Fontana, lid van de rechtspopulistische Lega. Met succes: de stad floreert, het geld stroomt binnen en Milaan is tegenwoordig hét succesverhaal van Italië.

Het is waar: Rome leunt gemakzuchtig achterover, terend op een geschiedenis tot in de Oudheid. Milaan heeft de toekomst. Ik zou er niet raar van opkijken als Milaan bij de Winterspelen van 2026 Rome’s rol van Italië’s hoofdstad heeft overgenomen.

Haperende roltrap 

Maar toch: als ik aan het eind van de dag terugloop naar het station begint die bijna Duitse netheid om me heen me ook een beetje te irriteren. O ja, en de rij bij de Milanese Dom is bij verre niet zo niet zo lang als die bij de Sint-Pieter en bovendien moet je betalen om naar binnen te mogen. Dan maar niet.

Milaan is een beetje als een succesvol zakenman, gekleed in een smetteloos blauw pak en in het bezit van de laatste iPhone. Het ziet er leuk uit hoor, maar het is ook een beetje saai. Rome is een oudere, ietwat verlopen, maar nog altijd stijlvolle actrice die haar successen lang geleden behaalde. Maar haar verhalen mogen er zijn.

En dus, als ik in de trein naar het vliegveld zit, die tot mijn opluchting vijf minuten te laat vertrekt, mis ik Rome. Ik weet het: stinkend vuilnis, overvolle bussen, veel te veel lawaai en ziekenhuizen die je aan de Derde Wereld doen denken. Maar daar staat een geschiedenis van eeuwen tegenover, een haperende roltrap valt daarbij in het niet.

Uiteindelijk heeft Rome meer persoonlijkheid in één pink, dan Milaan in twee handen. 

Lees ook:

Weg van de massa: de verborgen geheimen van Rome

Zet maar een kruis door je bucketlist. De grote bezienswaardigheden in Rome worden door zo veel toeristen overspoeld dat een bezoek eigenlijk niet meer leuk is. Gelukkig biedt de stad heel veel alternatieven.

Vergeet vliegen, met de trein naar Italië is een veel beter idee

Met de trein naar Italië reizen is veel fijner dan per vliegtuig. Joke de Wolf ontdekt dat het een heel ontspannen en betaalbare voorbereiding is voor het hectische Venetië.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden