null

ReizenFrankrijk

Van ondergrondse mijnen tot de korst van kaas: zout is overal in de Jura

Beeld Leo Lanser

Zoutwinning leverde de Franse Jura ooit kapitalen op en laat nog altijd haar sporen na in de regio. Bezoek ondergrondse mijnen, een socialistische zoutziederij, of proef van de gezouten Comté.

Monic Slingerland
De gewelven in de zoutmijn van Salins-les-Bains. Beeld Leo Lanser
De gewelven in de zoutmijn van Salins-les-Bains.Beeld Leo Lanser

1. SALINS-LES-BAINS - Een verborgen zoutmijn

Het stadje Salins-les-Bains verbergt een verrassing. Onder het grasveld in het centrum ligt een zoutmijn verstopt, alleen te bezoeken met een gids. In de Jura wordt al sinds mensenheugenis zout gewonnen, door zout water vanaf 40 meter diepte naar boven te halen en het water te laten verdampen. In de tijd dat de ­kathedralen werden gebouwd zijn hier in de zoutmijn gewelven gemaakt die net zo’n vorm hebben als de romaanse en later gotische bogen van de kathedralen. Nu zijn die gewelven verlicht, waardoor de mijn een oogverblindend theatrale aanblik biedt, maar in de twaalfde en dertiende eeuw, en ook later, was het hier donker. De mijn is in latere eeuwen uitgebreid met ­andere gewelven en met andere technieken. De trap brengt je bij een ondergrondse reis in de tijd.

salinesdesalins.com

De poort met reusachtige zuilen biedt toegang tot de zoutziederij. Beeld Leo Lanser
De poort met reusachtige zuilen biedt toegang tot de zoutziederij.Beeld Leo Lanser

2. ARC-ET-SENANS - Bouwen in een cirkel

Altijd jammer wanneer je een ­geweldig idee hebt, maar al dood bent voordat het is ­uitgevoerd. Iets van de grootse, door het socialisme geïnspireerde architectuur van Claude Ledoux, geboren in 1736, is nog te zien in de zoutziederij in Arc-et-Senans, een twee eeuwen oud complex in de vorm van een halve cirkel, met een poort met reusachtige zuilen. Deze Saline ­Royale was maar een onderdeel van wat een ideale ­cirkelvormige stad moest worden. Slechts de helft van de cirkel is gerealiseerd. De zoutziederij was bedoeld als woon- en werkplaats voor de arbeiders en hun gezinnen, met een directeurs­woning, een bakkerij, een gevangenisje en een werkplaats. Het zoute water werd aangevoerd met een houten (!) pijpleiding over 23 kilometer, vanuit Salins-les-Bains. De andere helft van de cirkel van dit werelderfgoed is nieuw en bestaat uit tuinen in opbouw, met kunst en duurzaamheid als thema. Genoeg voor een dag ronddwalen in volle verbazing. De zoutziederij is het enige deel van dat grote plan dat is uitgevoerd. Dat deel heeft architect Ledoux nog wél gezien.

salineroyale.com

Typisch Jura: steile rotswanden, platte dalen. Beeld Leo Lanser
Typisch Jura: steile rotswanden, platte dalen.Beeld Leo Lanser

3. BAUME-LES-MESSIEURS - Kaarsrechte rotsen

Het uitkijkpunt boven het dorp Baume-les-Messieurs geeft prachtig zicht op het wonderlijke landschap dat dit deel van de Jura zo kenmerkt: kaarsrechte kalkrotsen met een opvallend vlak dal. Ooit lag hier een gletsjer. En het regende veel. Water en ijs spoelden weg en namen rotsen mee en ander puin van de kalkwanden, die deels instortten. Het ­resultaat: een reculée, steile wanden van kalksteen en een plat dal. Die rotswanden suggereren dat je in de bergen bent, maar zo hoog is dit deel van de Jura niet.

Het dorpje Baume-les-Mes­sieurs dat vanaf dat uitkijkpunt te zien is (volg de borden Belvédère des Roches), lijkt niets voor te stellen, zo midden in dat grote dal, maar vanuit het dorp heb je prachtig zicht op die kalkrotsen. En verder is er de abdij, 60 meter lang en vrij leeg, op een altaarstuk na. Goed om te weten dat van hieruit in de tiende eeuw de abdij van Cluny gesticht is, het begin van een hervorming in de kerk. De waterval net buiten het dorp staat een deel van het jaar droog. Juist dan zijn de grillige uitlopers van de tufsteen te zien, door ­regenwater gevormd.

Comté wordt ingewreven met Jura-zout. Beeld
Comté wordt ingewreven met Jura-zout.

4. LAVIGNY - Kaas van 40 kilo met een zoutlaagje

Honderd koeien heeft ­Marie-Ange Roy. Het zijn montbeliardes, de typische wit-bruine Jura-koe. Hun uiers zijn veel kleiner dan die van de gemiddelde Hollandse koe. Maar de melk die ze geven is uitermate geschikt om er Comté van te maken, zachtgele Jura-kaas met een stevige korst.

De boeren in dit deel van de Jura hebben een soort coöperaties gevormd: fruitières. Marie-Ange Roy is voorzitter van zo’n fruitière in Lavigny. Elke dag levert een vrachtwagen de melkopbrengst van de leden en daar wordt dan kaas van gemaakt, vanaf vier uur ’s ochtends. Het proces van kaasmaken is precies hetzelfde als dat in Nederland, met stremsel, en wrongel die ­geperst wordt, en kazen die liggen te rijpen en steeds worden omgekeerd. Maar de smaak van Comté is anders dan die van een Gouda-kaas. Misschien omdat ze ingewreven worden met Jura-zout. En een Comtékaas is zwaarder, die weegt 40 kilo. Onhandig, maar het hoort zo.

comte-morbier.com

In het laboratorium van Louis Pasteur. Beeld Leo Lanser
In het laboratorium van Louis Pasteur.Beeld Leo Lanser

5. ARBOIS - Het laboratorium van Louis Pasteur

Vaccins zijn niet meer weg te denken. De man aan wie we ze te danken hebben, werkte eraan in het laboratorium dat hij in zijn eigen huis had laten inrichten. Louis Pasteur erfde het huis van zijn ouders in Arbois, bekend om de Jura-wijn. Hij was chemicus en microbioloog, en geïnteresseerd in schimmels, bacteriën, microben. Hoe laat je druiven zo gisten dat de wijn het lekkerst is? Hoe kun je ziektekiemen zo bewerken dat ze mensen immuun maken? Al experimenterend ontwikkelde hij het eerste vaccin ooit, tegen hondsdolheid. En toonde hij aan dat je de groei van microben kunt remmen. Zijn huis in Arbois waar hij tot zijn dood in 1895 woonde, is te bezoeken met gids. In zijn laborato­rium staan de glazen ­erlenmeyers nog met negentiende-eeuwse bouillon, luchtdicht af­gesloten. Geen schimmel te zien. Fascinerend.

terredelouispasteur.fr

null Beeld Wikipedia
Beeld Wikipedia

De reis

Dit deel van de Jura is prima per trein te bereiken. Neem de Thalys naar ­Parijs, stap over op het Gare de Lyon en stap uit in ­Besançon.

Om de in dit artikel genoemde locaties te bezoeken is een auto nodig. Wij hadden een elektrische auto gehuurd, maar dat was geen goed idee. Er zijn weinig laadpalen, ze zijn bovendien niet altijd in gebruik. Lokale garages van Peugeot en Renault hebben ons gered.

Zoutbaden

Het zoute water van de Jura wordt nu gebruikt in bijvoorbeeld de thermen in Salins-les-Bains. Een van de vele voorzieningen van deze Therma Salina is een bad met water dat even zout is als dat van de Dode Zee. Dobberen in dat warme water doet alle stress verdwijnen.

thermes-salins.com

null Beeld

Gele wijn

De vin jaune, typische Jura-wijn, is even wennen als je doorsnee-supermarktwijn gewend bent. Unieke wijn, stevig en complex, gemaakt van druiven rond het dorp Château-Chalon. Wie in het dorp wandelt, kan daar burgemeester Christian Vuillaume tegenkomen, grote kenner van de vin jaune.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden