De Oudegracht in Utrecht.

Mooiste NederlandNachtwandelen

Utrecht doet 's nachts haast middeleeuws aan

De Oudegracht in Utrecht.Beeld Johan Nebbeling

Nu we niet met z’n allen naar dezelfde mooiste natuurgebieden moeten gaan, doen onze wandelende schrijvers het anders. Johan Nebbeling liep door slapend Utrecht.

Aanvankelijk is het nog verrassend levendig op straat, zo vlak voor middernacht. Fietsers, vaak in duo’s, die zich huiswaarts reppen, hondenbaasjes, een enkele auto, een meisje dat in het open raam een sigaret rookt. De vaste drinkebroers klitten op hun vaste bankje bijeen, hun gekibbel klatert over het lege plein.

Naarmate de nacht vordert, verdwijnt de mens uit beeld en wordt het stiller en stiller op straat. Tot ik mij, dwalend door de straten van de Utrechtse binnenstad, alleen op de wereld begin te voelen. Mij bewegend door wat eerder een niet langer gebruikt filmdecor lijkt dan een plek waar echte mensen leven. Ik ken de stad bij nacht, maar de deken van stilte die nu over Utrecht hangt, de ultieme verlatenheid van deze nacht, is ongekend. Zo stil moet het in middeleeuwse nachten zijn geweest.

Ik ben in Utrecht om te ervaren hoe het voelt, nachtelijk wandelen door een stad in lockdown. Nu wandelen en fietsen zo’n beetje de enige overgebleven buitenactiviteiten zijn , wil ik me graag vrij kunnen bewegen zonder veel andere mensen tegen te komen. Overdag is de stad daarvoor niet de meest geëigende plaats. Maar waarom zou je je beperken tot de uren dat de zon schijnt?

Mijn nachtelijke stadswandeling begint bij de Ooster- en Westerkade, een deel van de stad dat pas vrij recentelijk is gehorecaliseerd. Het was lang zo’n beetje het laatste onaangetaste, authentieke deel van het centrum. Met kleine bedrijfjes en winkels en werkschuiten aan de kades. Nu kijk ik vanaf de voetgangersbrug bij het nieuwe station Vaartse Rijn over verlaten terrassen. Ook het even verderop gelegen Ledig Erf doet zijn naam eer aan. Het voelt een beetje als een reis terug naar de tijd vóór dit plein een hotspot voor uitgaanspubliek werd en het Louis Hartloopercomplex nog gewoon politiebureau Tolsteeg was.

Het Domplein in Utrecht.Beeld Johan Nebbeling

Diepe rust

Het is rot voor de horecaondernemers natuurlijk, die lockdown. Ik heb medelijden met al die mensen die hun levenswerk naar de knoppen zien gaan. Maar tegelijk vind ik het een verademing, de diepe rust die voor het eeuwige geroezemoes in de plaats is gekomen. De straatverlichting die zich eindeloos spiegelt in roerloos zwart water; de grachten en singels, de werven, steegjes, pleinen, poortjes en straatjes, de monumentale gebouwen: nooit leek Utrecht mij mooier en geheimzinniger dan nu. Als een sprookje van ongekende schoonheid.

Nu de Domtoren is ingepakt voor een jaren durende restauratie, ­pakken andere kerktorens hun moment of fame. De toren van de Nicolaaskerk priemt oranje verlicht door de schijnwerpers als een baken in de donkere nacht.

Er steekt een nachtwindje op, dat fluisterend en lispelend de geesten van het verleden tot leven brengt. Die moeten er bij bosjes zijn na tweeduizend jaar. Zuchtte daar ­iemand mijn naam? Zijn dat voetstappen die mij achtervolgen?

Ik kén dit deel van de stad, maar de duisternis doet rare dingen met de geest. Ik schrik van een donker silhouet dat onheilspellend opdoemt tussen de bomen: wat staat die rare man daar nou stokstijf? Opluchting, als het het beeld De Spoetnikkijker van Oswald Wenckebach blijkt.

Beeld Johan Nebbeling

‘Blijf spelen’

De Stadsschouwburg staat er, hoewel stralend in het licht, eenzaam bij. ‘Blijf spelen’, roept een bord op de gevel. Ik doe mijn hele leven niet anders. Uit het venster van een studentenhuis aan het Lucas Bolwerk schijnt licht. Door de halfgesloten gordijnen zie ik een groepje jongeren lui onderuitgezakt naar de televisie staren.

Een jongeman op een rammelende fiets roept mij van verre aan: “Beste man, beste man!” Hij wil 4 euro 20 voor de nachtopvang. Mijn excuus dat ik geen contant geld bij me heb, lijkt hij slechts met moeite te accepteren.

De meeste vensters zijn donker, Utrecht slaapt. Al hoor ik door de openstaande bovenlichten soms flarden van gesprekken en geluiden die niet voor mijn oren zijn bestemd. “Ja maar, ik zei toch al dat …” En wordt nou achter dat raam, afgaande op die gesmoorde geluiden, de liefde bedreven? Ik wil geen luistervink spelen en rep mij haastig verder.

Op de Bemuurde Weerd ruist het water in de sluis, geruststellend als altijd. Een teken dat ook veel hetzelfde blijft. Tegen een gevel staat een schilderij, iets blauws met een rood hart. Zou de eigenaar ervan af willen? Tot ik me realiseer dat het natuurlijk is bedoeld als eerbetoon voor ‘onze’ zorgmedewerkers.

Neude, Voorstraat, Janskerkhof, het Domplein: ze liggen er vreemd eenzaam en verlaten bij. Een felverlichte, maar lege stadsbus dendert voorbij. Over het plaveisel hobbelt een egel, die niet op- of omkijkt als ik hem vriendelijk toespreek. Geef hem eens ongelijk. Tijd om naar huis te gaan.

Route:

De beschreven route is uitstekend verlicht en ook goed te doen voor rolstoelers. Groot voordeel van nachtwandelen: parkeren is inde meeste stadscentra na 23.00 uur gratis.

De beschreven wandeling – van circa 9 kilometer – begint bij station Vaartse Rijn en voert via Ledig Erf en de bolwerken Manenburg en Sterrenburg langs de Nieuwegracht, Keukenstraat, Bruntenhof, Lepelenburg, Lucas Bolwerk, Wittevrouwenkade, Molenstraat, Plompetorengracht, Van Asch van Wijk Kade en Begijnekade naar de Weerdsingel en de Bemuurde Weerd. Dan via de Monicabrug naar Nieuwekade, Oudegracht, Stadhuisbrug, Vismarkt, Domplein, Korte en Lange Nieuwstraat, Vrouwjuttenhof, Nicolaasstraat, Doelenstraat en Twijnstraat, terug naar het beginpunt. 

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden