null

WandelenOverhoeks

Tussen de hijskranen van de flitsende nieuwbouw op Overhoeks in Amsterdam-Noord schemert een roerig verleden

Beeld Geerte Verduijn

Elke week deelt Trouw een mooie wandel- of fietsroute.

Wie graag in rust en stilte wandelt, moet de oversteek naar Amsterdam-Noord misschien nog even uitstellen. In de splinternieuwe woon-werkwijk Overhoeks, waar tot 2026 meer dan tweeduizend woningen worden gebouwd, zijn boorhamers en brommende hijskranen nooit ver weg. Toch is er al genoeg te zien in de buurt, die door vriend en vijand is omgedoopt tot Manhattan aan het IJ.

Overhoeks is een korte ponttocht verwijderd van het Centraal Station, maar voelt inderdaad haast on-Nederlands aan. Er verschijnt steeds meer hoogbouw dicht op elkaar, toeristen en sporters delen de promenade en tussen de lofts staat de bloesem in bloei. Tot 2003 was het gebied eigendom van Shell, dat het na inkrimping niet meer nodig had, en 20 hectare voor 141 miljoen euro aan de gemeente Amsterdam verkocht.

Het terrein heeft zich in achttien jaar stormachtig ontwikkeld. De bewoners spreken op internet trots over hun ‘buurt aan de zonzij van het IJ’. Toch zijn er ook schaduwkanten: de hippe wijk trok in 2016 zoveel toeristen, dat inwoners soms twee volle pontjes moesten wachten voor ze mee konden naar de overkant. Dankzij de pandemie kun je nu zonder oponthoud beginnen aan de wandeling.

null Beeld Geerte Verduijn
Beeld Geerte Verduijn

Eenmaal in Overhoeks wijst alles op een zorgvuldig geregisseerde frisse start: het gras langs het water is zorgvuldig bijgehouden, op een speelplaats klauteren tevreden kinderen, een jong stel ruziet zachtjes bij het neerzetten van hun schutting. Toch is het minder aangeharkte verleden van het gebied voor de oplettende wandelaar nog steeds zichtbaar.

Nu ruik je er de frietkraam, in de 14de eeuw rook je het galgenveld

Want de overkant van het IJ leende zich altijd al voor tactisch stadsbeleid. Waar je nu de frietkraam ruikt, waaide eind veertiende eeuw de stank van het Amsterdamse galgenveld over het water. De galg symboliseerde een stad die niet bang was van zich af te bijten en spoorde bewoners en scheepslui aan zich een beetje te gedragen. Bijzonder genoeg werd een reis naar de overkant al gauw een onverwacht populair gezinsuitje.

null Beeld Geerte Verduijn
Beeld Geerte Verduijn

Vanaf de halte Buiksloterweg is het 150 meter lopen tot het Tolhuis, waar de ramptoeristen vanaf 1662 bij een slimme tolgaarder hun dorst konden lessen. Ook nadat het galgenveld in 1795 door een kritisch nieuw stadsbestuur was opgedoekt, bleef de weidse tuin van het tolhuis populair: Amsterdam werd steeds drukker en het Vondelpark bestond nog niet. Het huidige gele Tolhuis werd in 1859 gebouwd, en is een officieel rijksmonument.

Wanneer je bij het Tolhuis links de Galgenveldbrug oversteekt, arriveer je midden op ‘de Strip’: een lange strook kantoren en woontorens, loodrecht op het IJ om het uitzicht vanuit het stadscentrum niet te hinderen. Tussen die nieuwe wolkenkrabbers staat nog steeds het voormalig Groot Laboratorium van Shell (1929), een ontwerp van huisarchitect Cornelis Abspoel.

In het trappenhuis van het symmetrische laboratorium verbeelden kleurrijke glas-in-loodramen de geschiedenis van het olieconcern. Het raam op de tweede verdieping is opgedragen aan het personeel, met de aansporing ora, lege, lege, relege, labora et invenies (bid, lees, lees, herlees, werk en gij zult vinden). Het gebouw herbergt nu de creatieve broedplaats A-Lab, een groot hostel, en de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.

Voor durfallen: een schommel op grote hoogte

Van een in 1916 groots opgezet nieuw zwembad dat na tien moeizame jaren failliet ging, bleef alleen de straatnaam over: de Badhuiskade. Links op die kade staat de Toren Overhoeks, genoemd naar de kwartslag (‘overhoeks’) waarmee hij naar het IJ staat gedraaid. Sinds 2014 is het gebouw verhipt tot A’Dam Toren en verhoogd met een nieuw draaibaar panoramarestaurant en een schommel voor durfallen.

null Beeld Geerte Verduijn
Beeld Geerte Verduijn

Loop rechtdoor langs het Eye Filmmuseum. Via het nog prille Schegpark arriveer je bij het tweede woongedeelte van Overhoeks, waar al ongeveer 1500 mensen wonen. De appartementencomplexen zijn ontworpen door gevierde architecten van over de hele wereld en vernoemd naar historische Nederlandse schepen. Zo staat aan de promenade De Europa (een zeeschip uit 1911), ontworpen door de Portugese architect Álvaro Siza, die ook tekende voor de wolkenkrabber New Orleans in Rotterdam.

Ook honderd jaar geleden heerste er woningnood in de hoofdstad en was er grote behoefte aan een snelle oplossing. Waar de driehonderd houten woningen van ‘nooddorp’ Erica uit 1917 het precies tien jaar uithielden, vind je nu appartementen van soms een miljoen of meer, met hofjes en binnentuinen. Een strak stratenpatroon beschermt het uitzicht op het IJ.

Aan de westelijke uithoek van het terrein tenslotte staat het gecomprimeerde Shell Technology Center Amsterdam, één van de drie grootste onderzoekscentra van de oliemaatschappij.

Wandel de promenade af tot het verste puntje voor een blik op het NDSM-terrein in de verte, of de andere kant op, terug naar de pont.

Ook in de buurten rond Overhoeks is veel te zien. Aan de noordkant ligt de oude Van der Pekbuurt: een arbeiderswijk uit de jaren twintig die razendsnel verhipt. Vanaf het terras van café Keppler, aan de kop van de Van der Pekstraat, zie je oud en nieuw Amsterdam-Noord aan je voorbij fietsen. Ten westen van de wijk wandel je richting het NDSM-terrein, tot de jaren zeventig een bloeiende scheepswerf. In de oude loodsen zijn nu broedplaatsen voor artiesten, restaurants, en plekken voor festivals. Ook kun je er een tour boeken bij het Museum voor Onbedoelde Kunst (Mok), waar kunstenaars in de buurt van de werf naar onopvallende schoonheid hebben gezocht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden