Sedrun.

ReizenZwitserland

Terug naar Graubünden, waar je nog steeds heerlijk rustig kunt skiën

Sedrun.Beeld Sedrun Tourismus

Als kind ging Nils Elzenga (38) jaarlijks skiën in het Zwitserse kanton Graubünden, waar de tijd leek stil te staan. Hoe staat de streek er nu voor?

Daar lig ik dan, van top tot teen bedekt met poedersneeuw. Mijn ski’s steken als tandenstokers uit de witte donsdeken. De landing was gelukkig zacht, maar Tiefschnee-skiën is nooit mijn sterkste kant geweest. Berggids Adi Schürmann, bijna zestig, maar stukken fitter dan menige stedeling half zo oud als hij, heeft ons een stukje buiten de piste geleid. Voor Adi ligt de magie van dit skigebied, Disentis Sedrun, immers vooral in de offpiste-mogelijkheden. Met een olijke grijns: “Niet verder vertellen hoor, maar dit is qua freeriden een van dé geheimtips van Zwitserland”. Ook op de piste is het hier prima toeven. Want ook al zijn er nog geen tien skiliften, de variëteit aan afdalingen is prima, van vlak en breed als alpenweides tot uitdagend steil. Het allerprettigst: er is bijna niemand.

Misschien niet gek als je bedenkt dat Graubünden het dunstbevolkte kanton is van het toch al niet bepaald volle Zwitserland. Er wonen 28 mensen per vierkante kilometer; in Nederland zijn dat er 418. Het klassieke sprookje over het weeskind Heidi is er gesitueerd, evenals de bron van de rivier de Rijn. Een van de drie officiële talen (naast Duits en Italiaans) is er het Reto-Romaans, een mengsel van Latijn en talen van verdwenen stammen als de Raetiërs.

Het dorp Disentis is per spoor verbonden met kantonhoofdstad Chur. Halverwege de anderhalf uur durende rit omhoog, langs besneeuwde velden waarop schapenkuddes staan zo bewegingloos dat ze wel versteend lijken, stopt de trein op een bekend station. Waltensburg, of Vuorz in het Reto-Romaans, is het gehucht waar ik in de jaren tachtig leerde skiën.

Skimaatje Maarten maakte toevallig genoeg zijn eerste afdalingen in hetzelfde gebied, half zo groot als Disentis; hij verbleef dan in Waltensburgs buurdorp Brigels. Twee jaar geleden ging Maarten terug. “Er is niet veel veranderd. Een paar oude skiliften zijn vervangen en het bergrestaurant is wat verbouwd, maar dat is het wel. Het heeft nog steeds die romantische sfeer van vroeger, ik voelde me meteen weer thuis.”

Ook Chur is nog zoals ik me herinner, een slaperig stadje opgetrokken rond een ooit ommuurde burcht. De Grabenstrasse is er vernoemd naar de gedempte slotgracht. Het centrale plein heet Arcas, Reto-Romaans voor de houten schotten die vroeger het water van de rivier tegenhielden als die buiten haar oevers trad. De sneeuwvlokken dwarrelen er als vogelveren uit een windstille hemel. Het maakt de straten en stegen nog stiller dan ze al waren. Alsof je door de Middeleeuwen loopt.

Beeld Sedrun Tourismus

In Chur zijn zelfs vijfduizend jaar oude resten van menselijke bewoning gevonden, de oudste van Zwitserland.

In Disentis is de moderne tijd een stuk tastbaarder. We verblijven er in een spiksplinternieuwe wijk, uit de grond gestampt op initiatief van de schatrijke Zwitserse investeerder Marcus Weber. Ook het skigebied van Disentis beschikt dankzij Webers miljoenen sinds kort over een batterij snelle stoeltjesliften, eentje zelfs met stoelverwarming. Sinds deze winter is er via een gondel ook verbinding met buurdorp Sedrun. “Die investeringen waren nodig ook”, zegt berggids Adi. “De liften hier stonden op instorten.”

Het dorp Andermatt, in het ernaast gelegen kanton Uri, blijkt zich nog sneller te ontwikkelen dan Disentis. Het is een onwaarschijnlijk verhaal van wederopstanding. In 1999 sloot het Zwitserse leger er een legerbasis. Een derde van alle banen verdween, jongeren vertrokken, het dorp dreigde te sterven. Een paar jaar geleden besloten wanhopige Andermatters de Egyptische miljardair Samih Saviris, rijk geworden met resorts in zijn thuisland, in te huren als consultant. Kernvraag: hoe kon Andermatt herrijzen? De resultaten overtroffen de verwachtingen, want Saviris besloot zélf een paar honderd miljoen in Andermatt te pompen. En dus heerst er in het alpengehucht een ongekende bouwwoede. Zo zijn er zes megahotels en vijfhonderd appartementen in aanbouw. “Louis van Gaal heeft een van de penthouses gekocht”, zegt Vanessa Kuhn, communicatiemanager van Andermatt Swiss Alps, Saviris’ ambitieuze alpenonderneming. “Van Gaal houdt immers van golfen en skiën. Z’n vrouw shopt bovendien graag, en Milaan ligt op twee uur rijden van hier.”

Volgens Kuhn, die haar verhaal doet in de trein die Andermatt via de Oberalppas verbindt met Sedrun en Disentis, stemde 96 procent van de bevolking van Andermatt vóór de plannen van Saviris. Die liet daarna ook een 18-hole golfbaan en een concerthal annex conferentiezaal bouwen, terwijl hij het liftenpark inclusief restaurants opkocht en opkalefaterde. Deze winter is er voor het eerst een skipas beschikbaar voor het gecombineerde skigebied Disentis-Sedrun-Andermatt. “Iedereen die hier wil investeren is welkom”, zegt taxichauffeur David Tuor tijdens een ritje door Disentis. “Zonder geld van buitenaf zouden we hier uitsterven.”

Zelfs het 1400 jaar oude benedictijnenklooster in Disentis past zich aan de moderniteit aan, nu een gedeelte van het imposante gebouw is omgetoverd tot hotel. “De naam Disentis stamt af van het Latijnse woord desertina”, zegt broeder Johannes, een van de negentien monniken die het klooster bestieren. “Vrij vertaald betekent dat ‘een plek ongeschikt om te leven’. Het leven was hier vroeger hard en gevaarlijk.” Door het raam wijst de broeder naar een gapend gat in een bergwand aan de overkant van het dal. “In 1695 kwam daar een rotswand naar beneden. Tweeëntwintig doden, en dat waren er veel meer geweest als de meesten niet in de kerk hadden gezeten voor het bijwonen van de mis.” Modernisering, wil ook hij maar zeggen, is zo gek nog niet.

Benedictijnenklooster in Disentis.Beeld Sedrun Tourismus

Toch blijft ook in Disentis veel bij het oude, zegt stadsgids Monique Huonder, die rondleidt. “Een mooi voorbeeld is het Reto-Romaans. De taal is de laatste tijd zelfs weer groeiende.” En dat is opmerkelijk, want hoewel gesproken door slechts 40- tot 60.000 mensen, kent de taal ook nog eens vijf onderling onverstaanbare dialecten. Huonder: “Uiterst onpraktisch uiteraard, want schoolboeken moeten nu in vijf varianten worden gedrukt.”

Een paar jaar geleden is daarom vanuit Zürich geprobeerd om de dialecten schriftelijk te standaardiseren. Maar dat mislukte jammerlijk: geen van de vijf valleien waarin de dialecten wortelen, wilde zich aanpassen. Graubünden mag dan met z’n tijd meegaan, het kanton doet dat wel op z’n eigen manier.

Beeld Louman & Friso

Proef de lokale specialiteiten pizzoccheri (boekweitnoedels met groenten en kaas), capuns (rollades van snijbietbladeren of latuw gevuld met pasta) of maluns (geraspte aardappelen met meel, gebakken in roomboter). 

Overnacht in Kloster Disentis. Info: kloster-disentis.ch/3/zimmer

Drink koffie Udara, een mix van schnaps en slagroom, in het Udara Café op de pistes van Sedrun, bestierd door de Nederlandse Maaike en haar Zwitserse man.

Dineer in Cafe La Centrala (Disentis), gerund door de Nederlandse Nicolette.

Pak de après-skitrein, een tot bar omgebouwde wagon van de Glacier Express, de trein die alpendorpen tussen de skioorden Sankt Moritz en Zermatt verbindt.

Info: skiarena.ch/en/skiarena/skiarena-discover/apres-ski-train

Reisreportages vanuit bijzondere bestemmingen, boeiende steden en verre streken, met reistips. U vindt ze op trouw.nl/reizen of op deze kaart.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden