Mooiste Nederland Utrecht

Struinen op de zolder van de Domkerk

Luchtbogen van de Domkerk. Beeld Johan Nebbeling

De zolder van de Domkerk in Utrecht is normaal gesproken gesloten voor publiek. Deze maand kan er een rondje worden gemaakt over het ­triforium – met uitzicht op de kerk beneden.

Je kon al op de Dom(toren) klimmen, in de Dom(kerk) rondlopen, eronder kijken in de Domunder en naast de Dom wandelen in de Pandhof. Nu kun je ook een rondje klimmen en klauteren over het onlangs voor het publiek opengestelde triforium, tijdens de rondleiding ‘Geheimen van de zolder’ in de Utrechtse Domkerk.

Voor deze verrassende aanblik beklimt ons kleine gezelschap van acht personen – het maximum aantal deelnemers per groep – een smalle, witgekalkte wenteltrap met hoge treden. Het heeft iets spannends zoals we ons met onze witte bouwhelmen op gaan begeven op plekken die altijd voor het publiek verborgen zijn gebleven. Een kleine, avontuurlijke ontdekkingstocht op de zondagmiddag. Als ondernemende kwajongens die stiekem verboden gebied betreden.

Rondleiding over het triforium van de Domkerk. Beeld Johan Nebbeling

Geen idee trouwens wat we daar kunnen verwachten. Ons doel is het triforium, een gang die op 16 meter hoogte langs driekwart van de kerkmuren voert.

Drie openingen

De naam triforium betekent letterlijk: drie openingen. Maar in de Domkerk zijn het er vier. Het is een bouwkundig element dat veelvuldig is te vinden in de naar de hemel gerichte gotische kerken zoals de Domkerk er ook een is. De ranke hoge bogen halverwege de massieve kerkmuren suggereren lichtheid en luchtigheid, zoals ook de slanke ramen en hoge gewelven met hun spitsbogen dat gevoel oproepen. Soms zijn triforia ‘blind’, een optische illusie van aan de muur geplakte bogen. Maar in de Domkerk is het een echte gang. Amper een meter breed, zodat we alleen achter elkaar kunnen lopen, en af en toe behoorlijk hobbelig, maar met goed schoeisel te doen.

De Pandhof met de Kloostergang. Beeld Johan Nebbeling

De rondgang is altijd gebruikt voor onderhoudswerk aan het dak en de zolder van de kerk, maar ook om bijvoorbeeld wandtapijten aan op te hangen. Daarvan getuigen nog de haken net onder de rand.

Gouden kroon

Wonderlijk hoe die 16 meter hoogteverschil de aanblik op het interieur van de kerk verandert. Opeens zie je onder je het hele plaatje van het kerkinterieur, de opbouw en indeling ervan: het koor, de plek van het hoofdaltaar, en het dwarsschip. Het immense, oorspronkelijk uit de zestiende eeuw daterende Bätzorgel met zijn 3698 orgelpijpen. De kapellen en grafmonumenten langs de wanden. De met grafstenen belegde kerkvloer, de houten kerkbanken, de halfronde pilaren, waarvan een enkele halverwege een knikje heeft, het gevolg van een verkeerde berekening van de bouwmeester. De beschadigde resten van de baldakijnen waaronder de heiligenbeelden stonden die tijdens de Beeldenstorm van 1580 zijn vernield, met daar hoog boven het ongeschonden beeld van de profeet Jesaja met gouden kroon en harp.

En wat valt het licht hier mooi door die magistrale gebrandschilderde ramen aan weerszijden van de kerk, in 1926 ontworpen door beeldend kunstenaar Richard Roland Holst, neef van dichter Adriaan. Het kerkbestuur vond de primaire kleuren van zijn ontwerp eigenlijk te modern, maar gaf toch toe. Gelukkig maar.

Zicht op het Academiegebouw en het Domplein. Beeld Johan Nebbeling

De Dom is, zo zie je van bovenaf misschien scherper dan vanaf de begane grond, een majestueus gebouw. Maar ook een gemankeerd bouwwerk. Alleen het bovenste deel van de vorm van het kruis, het oost-west gerichte grondpatroon van de kerk, staat er nog. Het schip, het langgerekte deel daaronder dat de kerk met de apart gebouwde Domtoren verbond, ontbreekt.

Ramp

Hoe groots moet de aanblik van het interieur niet zijn geweest toen het tientallen meter lange schip er nog wel stond, al had het dan een simpel houten dak? Maar het stortte in 1674 bij een zware storm in. Mogelijk werd de ramp niet alleen veroorzaakt door een valwind, maar ook door inferieure materialen en gebrekkige bouwmethoden – na drie eeuwen bouwen begon, met het afnemende enthousiasme voor het project, ook de geldstroom op te drogen.

Herbouwd werd het nooit en eeuwenlang vormden de ruïnes een geliefde ontmoetingsplaats voor homoseksuelen – ‘Utrechtenaar’ was in vroeger tijden synoniem voor homo. Na het opruimen in 1826 ontstond op de plaats van het schip het huidige Domplein.

Het schip van de Domkerk. Beeld Johan Nebbeling

Via een kruip-door-sluip-door gangetje staan we opeens buiten, ergens halverwege dak en vloer. Vlak boven ons de steunbogen, waarvan we de rijke versieringen bijna kunnen aanraken. De waterspuwers en de bruin afstekende, in terracotta uitgevoerde reparaties van het einde van de negentiende eeuw – dat materiaal was goedkoper dan natuursteen.

Beneden ons ligt de Pandhof, waar toeristen met fotocamera’s rondstruinen. En om ons heen de oeroude stad Utrecht, met de rijzende torens van de nog bestaande kerken die, ooit, samen een kruis vormden met de Domkerk als middelpunt. Het is een uitzicht met eeuwigheidswaarde.

Kruip-door-sluip-door. Beeld Johan Nebbeling

Praktisch

Rondleidingen over het triforium van de Dom zijn er dit jaar nog tot eind september. Alle rondleidingen zijn op zondagmiddag. Maximaal acht deelnemers per groep, maximaal twee groepen per zondag. Vooraf reserveren is noodzakelijk. Kosten 15 euro per persoon. Let op: niet toegankelijk voor mensen die slecht ter been zijn. Zie ook: www.domkerk.nl/nl/bezoek/rondleidingen/rondleiding-geheimen-van-de-zolder.

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden