Het Mooiste Nederland Sarah Mie Luyckx

Op paddestoelenjacht in zwammenparadijs Engelenstede

Narcisridderzwam Beeld Yvonne Dijkman

De 80 hectare bos nabij Berlicum, even ten oosten van Den Bosch, blijkt een paddestoelenparadijs.

Een route van een luttele 3 kilometer – daar lachen wij wandelliefhebbers doorgaans om. Maar voor wie serieus op paddestoelentocht gaat, is het aan de royale kant, verzekert Joke Bosch me. Samen met haar maatje Yvonne Dijkman – eveneens toegewijd lid van de Nederlandse Mycologische Vereniging – staan we bij de entree van het Noord-Brabantse natuur- en recreatiegebied Engelenstede. Dat heeft op de menukaart een drietal ommetjes van een dusdanig nietige omvang dat ik er mijn bed niet voor uit kom.

Bakken hemelwater

Ware het niet dat de 80 hectare nabij Berlicum – even ten oosten van Den Bosch – volgens beide vrouwen een paddestoelenparadijs moet zijn. Weliswaar haalde dat niet de verspreidingskaart met circa vijftig landelijke hotspots, die de mycologische vereniging onlangs presenteerde. Niettemin nemen Bosch en Dijkman me graag op sleeptouw in dit onbekende pareltje, dat uiteraard ook volop profiteerde van de bakken hemelwater die de afgelopen tijd neerdaalden.

Plooivlieswaaiertje Beeld Yvonne Dijkman

Wandelen om zoveel mogelijk zwammen te bewonderen, is vooral een kwestie van veel stilstaan, verzekert Bosch. Daarvan blijkt geen woord te veel gezegd. Nog maar net in beweging dient het eerste mycologische moment zich aan. Een fluweelboleet, die zijn naam eer aan doet. Voorzichtig aai ik de zijdezachte hoed, en ga op aanraden van mijn gidsen ook door de knieën om de onderzijde te bekijken. Een fijnmazig netwerkje van buisjes in plaats van plaatjes ofwel lamellen. Een kenmerk van de boletensoort, verduidelijkt Bosch, die steevast een spiegeltje op zak heeft. Mijn andere gids is een stuk zwaarder bepakt – optimaal toegerust om in deze toptijd haar slag te slaan. In de ferme boodschappentas zit onder meer een plastic vakkendoos. Daarin verdwijnen enkel de soorten die ze niet kent, om die vervolgens thuis te determineren voor het enorme databestand van de mycologische vereniging.

Geen sinecure, zegt ze. Veel paddestoelen lijken zo erg op elkaar dat er uiterst nauwkeurig microscopisch onderzoek aan te pas moet komen. Daarbij biedt tegenwoordig deskundig DNA-onderzoek uitkomst. “Door de voortschrijdende techniek komt het wel voor dat een paddestoel drie tot vier keer van naam verandert voordat helemaal zeker is tot welke soort die behoort”, zegt Dijkman.

Vliegenzwam Beeld Yvonne Dijkman

Nog geen honderd meter op pad ontwaren we de volgende vondst, waarover geen twijfel hoeft te bestaan. Onmiskenbaar de grote parasolzwam: een flinke hoed op een lange rechte steel. Samen met een tiental soortgenoten vormt hij op een doorweekt veld – in de nabijheid van een paar zomereiken – een symmetrische compositie. Niet alles dient zich even overduidelijk aan. Saillant detail: het merendeel van de paddestoelen (Nederland telt circa 6000 soorten) heeft het formaat van een speldenknop. Of heeft zo’n onconventioneel uiterlijk dat de leek er met de beste wil van de wereld geen paddestoel in ziet.

Taugéachtige sliertjes

In een beboste berm spotten mijn gidsen troepjes rechtopstaande taugéachtige sliertjes – zachtjes meewaaiend met de wind. De draadknotszwam, met in zijn nabijheid een dood takje wemelend van de plooivlieswaaiertjes. Nuttige opruimers die door de klimaatverandering vanuit zuidelijke regionen naar hier zijn opgerukt.

Het kan niet op die druilerige oktoberdag. De Engelenstede mag dan geen officiële hotspot zijn, maar biedt uren paddestoelen­plezier. Het restant van een heidegebied met lieftallige vennetjes en gemengd bos heeft dan ook de ideale voedingsbodem voor de vruchten van onderaards schimmellabyrint: drassig en schraal. ­Intussen hoop ik vurig dat de rood-met-witte-stippen-vliegenzwam zich er ook laat zien. Kinderachtig? Bosch vindt van niet. Het icoon onder de paddestoelen is volgens haar beslist ‘de allermooiste’.

Fluweelboleet Beeld Yvonne Dijkman

Gelukkig worden we op onze wenken bediend. Een kleine knollige, smaakvol gedecoreerd met een bramenblaadje. En even later hele groepjes, waarvan verschillende weliswaar behoorlijk zijn opgebleekt en ook hun spikkels missen. Het resultaat van de fikse regenval, en ook omdat de zwam alweer enigszins op zijn retour is. Maar zolang het blijft plenzen en niet gaat vriezen, valt er in de novembermaand ook nog het nodige te genieten, zegt Bosch. Dan steken onder meer de nevelzwam en wasplaat de kop op.

Gif

Oeps, inmiddels doen we inderdaad uren over een paar kilometer. Om te kijken, voelen en verhalen. Onder meer over wat wel en vooral ook níet te verorberen valt. Zo vinden we een gewone krulzoom, die ooit te boek stond als eetbaar, maar op een gegeven moment een mycoloog het leven kostte. “Waarschijnlijk hoopt het gif zich op na regelmatig gebruik”, verklaart Dijkman. Ook wordt er tijdens de tocht het nodige gesnuffeld. Zo blijkt het roze elfenschermpje naar radijsjes te ruiken, en geurt de narcisridderzwam als het gele bolgewas.

Het duizelt je haast na zo’n dagje. Alleen vanwege de even poëtische als geestige namen die je om de oren vliegen.

Parasolzwam Beeld Yvonne Dijkman

Praktisch

Ook op pad met paddestoelenexperts? De Nederlandse Mycologische Vereniging organiseert excursies waar niet-leden ook welkom zijn. Info: www.mycologen.nl. Ook het IVN, organisatie voor natuureducatie, houdt paddestoelenwandelingen. Info: www.ivn.nl/activiteiten.

Zelf op stap? Volgens Joke Bosch is ‘Veldgids paddenstoelen’ een aanrader, Nico Dam en Thomas W. Kuyper, KNNV uitgeverij (€ 40,95).

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden