Reizen Halligen

Naar de Duitse Wadden: Halligen

Wadlopen op de Duitse wadden, van Hallig Langeness tot Dagebuell Beeld AFP

Als de zomergasten zijn vertrokken, komt de Duitse Waddenkust tot rust. Hallig Langeneß kruipt weg onder een behaaglijke deken. Wat overblijft zijn vogelgeluiden, lange avonden en af en toe een overstroming.

Eerst maar eens een heldere definitie. Wat is een Hallig? Bewoner Honke Johannsen houdt het kort: “Vanuit mijn raam kan ik de zee zien. Als je op een eiland woont, kijk je tegen de dijk aan.” Dat klopt. Het raam van de boerderijwinkel op Hallig Langeneß biedt zicht op een weidse verte die zich ein­deloos uitstrekt. Kleine ophogingen doorbreken de strakke lijn van de horizon, zowel op zee als op het land. Het zijn terpen. Warfe noemen ze de woonheuvels hier en ze zijn lang geleden met de hand opgeworpen. Honke is geboren en getogen op de Honkenswarf. Met zijn vrouw Britta en hun vier kinderen runt hij er een boerderij, waar ze hun eigen zuivelproducten verkopen. En net als de meeste Halligbewoners verhuren ze vakantiehuizen.

De Hallig

Tien Halligen zijn er, waarvan vier onbewoond. Met een lengte van 10 kilometer en met ongeveer 200 inwoners is Langeneß de grootse. Hallig Gröde telt twee terpen, op Oland staat zelfs alle bebouwing op een enkele terp. Ook van dichtbij gezien lijken de terpen op elkaar, met in het midden een kleine ronde vijver en daaromheen een handjevol huizen en stallen. Ze doen denken aan oude dorpjes in het noorden van Friesland en Groningen, maar er is een belangrijk verschil. Het ontbreken van een dijk heeft zo z’n consequenties. In de herfst en de winter neemt de zee regelmatig bezit van de Hallig, normaal gesproken tien tot twaalf keer per jaar. Land­unter, heet dat. De hoofdweg, de enige weg op Langeneß, overspoelt en het leven komt tot stilstand. Iedereen trekt zich terug op de eigen terp.

Friezen

Net als de eilanden Sylt, Föhr en Amrum maken de Halligen deel uit van de regio Nord-Friesland, die tegen de Deense grens ligt. Vanaf de achtste eeuw werd het gebied gekoloniseerd door Friezen. Het Noord-Fries is er op het vasteland nu een minderheidstaal, op de Halligen wordt het amper nog gesproken. Het boomloze weideland zal veel Friezen echter vertrouwd voorkomen. En zijn de meeste terpen in het Nederlandse kustgebied afgegraven – de vruchtbare terpaarde bracht tot een eeuw geleden veel geld op – hier leven de bewoners nog met de getijden. Net als in het kustgebied van Friesland en Groningen duizend jaar geleden.

Herfst

Zelfs al staan er geen bomen, toch tooien de kwelders zich met de prachtigste najaarskleuren. De zeekraal kleurt diep rood, daarna geel, en vormt met andere zoutminnende planten een herfstbos in miniatuur. Behalve de getijden, bepalen ook de seizoenen het leven op de Hallig. Boeren van het vasteland laten er in de zomer hun vee grazen. In de winter gaat het terug naar de wal, de koeien en de stier van de familie Johannsen naar de stal hoog op de terp. Zij zijn de enigen op Langeneß die nog melken. De Halligboter die ze verkopen is van nature licht gezouten omdat de koeien in feite zout kwelderland begrazen.

Kirchhofswarf Beeld Flip van Doorn

Vogels kijken

De slikplaten rond Langeneß vallen twee keer per dag droog, duizenden vogels komen er foerageren. Scholeksters, wulpen, kluten, grutto’s en andere strand- en steltlopers scharrelen langs de vloedlijn, verschillende soorten eenden en meeuwen dobberen verderop. Ook een visarend heeft rond deze wateren zijn jachtterrein. Achter de lage zomerdijk, die voorkomt dat de Hallig afkalft, grazen ganzen de weilanden af.

De vrijwilligers van het informatiecentrum op de Peterswarf doen vogeltellingen en ander onderzoek. Daarnaast verzorgen ze het hele jaar rond vogelexcursies, wadlooptochten en andere activiteiten op Langeneß en Oland. De veerboot naar Langeneß vaart via de Hallig Hooge, die daarmee een mooie bestemming voor een dagexcursie is.

Musea

Twee kleine musea laten zien hoe het leven op de Halligen er vroeger uitzag. Op de Honkenswarf is een stijlkamer ingericht met meubels en voorwerpen van vroegere bewoners, de voorouders van Honke. Bij gebrek aan hakhout brandde de kachel op gedroogde koeienmest. Een 18de-eeuwse kapiteinswoning op de Ketelswarf is wat groter, maar ademt dezelfde sfeer van betegelde muren, bedsteden en een afgezonderde wereld. De enige kerk, op de Kirchswarf, en de twee begraafplaatsen zijn bezienswaardigheden op zich. Al is een graf geruimd, de steen blijft op het kerkhof tot geen eilander meer een verhaal over de overledene weet te vertellen.

Nationaal Park Sleeswijk-Holsteinse Waddenzee Beeld Hollandse Hoogte

Landunter

De jaarlijkse overstromingen zijn van levensbelang omdat de zee laagjes vruchtbaar slib achterlaat. Die zorgen ervoor dat Langeneß per eeuw een centimeter of vijf groeit. Af en toe gaat het echter mis. De laatste keer, in 1962, leidde een combinatie van storm en springtij ertoe dat veel huizen op de terpen beschadigd raakten. Sindsdien zijn alle terpen met een kniehoog ringdijkje opgehoogd en alle huizen van een betonnen versterking voorzien. Dat maakt de Halligen ook, misschien wel juist in het stormseizoen, een spannende bestemming. Het is niet mogelijk lang van tevoren te voorspellen wanneer zich weer een Landunter voordoet, maar het moet een belevenis zijn het gieren van de storm te voelen en de dreiging van de golven die de terp omspoelen.

Meer informatie

De Halligen liggen op ongeveer twee uur rijden ten noorden van Hamburg, aan de Duitse Waddenkust net ten zuiden van de Deense grens. Een overzichtelijke website (Duitstalig) zet alle praktische informatie op een rij: halligen.de.

Halligen Langeneß en Oland: langeness.de

Vakantiewoningen Honkeswarf: honkenswarf.de

De informatiecentra op de Halligen Langeneß en Hooge en omringende eilanden verzorgen excursies en activiteiten: schutzstation-wattenmeer.de.

Neem een Nederlandstalig vogelgidsje mee, bijna alle vogels hebben in het Duits een andere naam en op een Duitstalige vogelexcursie leidt dat tot spraakverwarring.

‘De Wadden. Een geschiedenis’ van Mathijs Deen, € 12,99.

Het fotoboek ‘De Wadden’ van filmmaker Ruben Smit, € 17,90. 

‘Mijn wadden’ van Gerrit Jan Zwier, € 13,95.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden