De Bostoren op Landgoed Schovenhorst.

Mooiste NederlandVeluwe

In deze sprookjestuin vind je mammoetbomen en bostorens

De Bostoren op Landgoed Schovenhorst.

Woest en ledig was de Veluwe. Voor een prikkie kon je er een flinke lap grond kopen. Rijke stedelingen vestigden er zo hun landgoederen. Zoals Schovenhorst bij Putten, in 1848 gesticht door de Utrechtse advocaat Johan Hendrik Schober. Nu is het een sprookje met vijf bomentuinen.

Het was voor die tijd natuurlijk nog best een flink bedrag. Ongeveer duizend keer het dagloon van een arbeider. Evengoed: 1000 gulden voor een stuk grond van 80 hectare was in 1848 een koopje voor Johan Schober (1818-1901). De Utrechtse advocaat en directeur van de legendarische Utrechtse broodfabriek De Korenschoof kocht de grond van de gemeente Putten en vestigde er een landgoed op, dat hij Schovenhorst doopte en later aanmerkelijk uitbreidde.

Bijna 175 jaar later behoort Schovenhorst zonder twijfel tot de mooiste van de tientallen landgoederen die de Veluwe kleuren. Een ruim bosgebied doorsneden met brede lanen, vaak oude handelswegen, en kronkelende bospaden, vijf bomentuinen, een villa in houtskeletbouwstijl, een koetshuis, een landhuis, een speelbos, diverse bijgebouwen, een brasserie en historisch museum de Tien Malen dat door corona nog is gesloten, maar wellicht op 1 augustus opengaat.

Beeld Johan Nebbeling

Experimenteren met gewassen

Het is op deze doordeweekse morgen aangenaam toeven op Schovenhorst. Het ruisen van de hoge bomen bij het geringste zuchtje wind vermengt zich naadloos met het verkeersgeluid van de Garderenseweg die het gebied doorkruist. Een paar wandelaars, een man die zijn vervaarlijk uitziende honden uitlaat en oudere echtparen in uniseks op elektrische fietsen.

Schovenhorst is een plek van tijdloze schoonheid En dat terwijl het scheppen van schoonheid niet het doel was van de eerste eigenaar. Schober was vooral geïnteresseerd in het ontginnen van woeste gronden ten dienste van ‘de vooruitgang’. Hij experimenteerde met allerlei gewassen, maar ontdekte al snel dat met bosbouw de heide- en zandgronden productief konden worden gemaakt.

Maar welke bomen zouden het doen op de droge Veluwse zandgronden? Om dat uit te zoeken kweekte Schober allerlei boomsoorten, vooral naaldbomen. We hebben er de oudste naaldbomentuin van Nederland aan te danken: het Kleine Pinetum. Maar ook de alom tegenwoordige Douglasspar, nog altijd belangrijk voor de binnenlandse houtproductie, is te danken aan Schobers experimenten.

Het oudste naaldbomenbos van Nederland.Beeld Johan Nebbeling

Mammoetboom

Schobers inspanningen werden na zijn dood in 1901 voortgezet door zijn schoonzoon en insectendeskundige Johan Oudemans. Hij had meer oog voor de landschappelijke waarde van het landgoed en was in 1905 de eerste voorzitter van Vereniging Natuurmonumenten. Schovenhorst werd een centrum voor wetenschappelijk bomenonderzoek met in totaal vijf bomentuinen. Sinds 1984 is het landgoed eigendom van een stichting die het erfgoed van de familie Schober-Oudemans conserveert en openstelt voor het publiek.

De meer dan 170 jaar oude bomen in het Kleine Pinetum, de eerste bomentuin uit 1848, zijn tot volle wasdom gekomen. Bij elke boom staat gelukkig een bordje met de naam in het Latijn en Nederlands, het gebied van oorsprong en het plantjaar. Ik vind vooral de ruim 40 meter hoge Mammoetboom met zijn dikke stam imposant.

Het Grote Pinetum, even verderop, dateert uit 1865 maar is in 2004 heringericht onder het motto ‘De verborgen tuin’. Verstild en omheind vormt deze bomentuin een soort sprookjestuin waarin de besneden houten stam van een dode boom als een Toren van Babel opschiet. Twee verweerde gedenkstenen eren Johan Oudemans, de schoonzoon van de stichter van Schovenhorst.

Terecht waarschijnlijk, maar ook wel een beetje sneu voor Johan Schober, de man bij wie het allemaal begon. Die verdient ook wel een gedenksteen. De eerste jaren na zijn aankoop reisde hij elk weekeinde per koets vol zaden van Utrecht naar Putten, destijds een lange en moeizame reis over hobbelige keienwegen. Schober had geen keus: hij was aangewezen op de weekeinden, omdat hij vanwege zijn werk als advocaat en fabrieksdirecteur in de Domstad moest wonen en treinen reden er pas in 1863.

Kronkelende wegenBeeld Johan Nebbeling

De Bostoren

Via brede dreven en kronkelende bospaden, waar ik alleen ben met vogels en insecten, kom ik bij de Oude Prinseweg, een van de eeuwenoude verbindingswegen die de Veluwe doorkruisen. De Prinseweg verwijst naar de prinsen van Oranje die zich gaarne met groot gevolg op reis begaven en daarvoor brede wegen nodig hadden. Voor ik mijn rondje over Schovenhorst beëindig, bezoek ik nog even de Bostoren.

Tegen betaling van 4 euro beklim ik de 40 meter hoge toren met zijn 235 treden. Het beloofde uitzicht bestaat uit boomtoppen alom, met alleen ver aan de einder iets van de bebouwing. Logisch misschien voor een toren midden in een bomenterritorium, maar toch een beetje teleurstellend, constateer ik nog nahijgend. 

Meer info

Landgoed Schovenhorst ligt iets ten oosten van Putten aan de Garderenseweg. Het is tussen zonsopgang en zonsondergang vrij toegankelijk, de Bostoren tegen betaling tussen 10 en 17.15 uur (contactloos betalen via pinautomaat). 

Parkeren kan, beperkt, gratis op het landgoed. Buslijn 107 stopt voor de ingang. Honden zijn welkom, mits aangelijnd. Geregeld zijn er voorstellingen en activiteiten op het landgoed, ook voor kinderen. schovenhorst.nl

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

NB: In een eerdere versie van dit artikel stond de achternaam van de stichter van het landgoed geschreven als ‘Sober’. De man heette echter Johan Hendrik Schober. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden