Het mooiste Nederland Zuid-Holland

Hollandsche IJssel: varen op één paardekracht

Beeld Johan Nebbeling

Een eeuw na de laatste afvaart wordt het jaagpad tussen Oudewater en Hekendorp weer gebruikt waarvoor het bedoeld is: een tochtje met de trekschuit. Slow Tourism – je raakt er een beetje van in trance.

Met verbluffend gemak zet het Belgische trekpaard Ivor de Jan Kordaat in beweging. Geruisloos verlaat het vaartuig de graskade even buiten Oudewater en zet over het kabbelende water van de Hollandsche IJssel gladjes koers naar de eindbestemming de Goejanverwellesluis bij Hekendorp.

Oudewatenaar Wim Knol (64) van Reederij de IJsel is euforisch. ‘Historisch’ noemt hij, met gevoel voor dramatiek het tochtje van ongeveer 5 kilometer. “Dit is de eerste keer sinds 1910 dat er weer wordt gejaagd langs de IJssel!”

Of dat historisch 100 procent correct is, blijft in het midden, maar Knols enthousiasme is behalve aanstekelijk ook begrijpelijk. Na jaren touwtrekken met de instanties is het hem gelukt zijn droom – ‘ja­gen’ met paard en trekschuit langs ‘zijn’ rivier – te verwezenlijken.

Van jaagpad naar werkrivier

Tot het laatste moment bleef het spannend of het vandaag door zou gaan. De avond tevoren heeft hij met een ploegje medewerkers nog tot diep in de nacht de laatste bosjes verwijderd om de route vrij te maken van obstakels. “Het waterschap heeft bomen omgezaagd, maar de struiken laten staan. Voor de bomen die zijn gekapt, hebben we in Brazilië nieuwe laten aanplanten.”

Eeuwenlang werd met paarden – soms ook met mensen – gejaagd op de gekanaliseerde waterweg tussen IJsselstein en Gouda. Met de opkomst van de gemotoriseerde binnenvaart begin vorige eeuw, verdween het jagen en raakte het jaagpad in verval. De rivier zelf leidde als ‘werkrivier’ decennia een zwaar vervuild bestaan door de talloze steenbakkerijen, fabrieken en werkplaatsen langs de oevers en het ongezuiverd lozen van rioolwater.

Maar sinds een grondige sanering van de vergiftigde rivierbodem, een jaar of tien geleden, krijgen recreatie en toerisme alle ruimte. De stichting De Hollandse IJssel Altijd Anders beijvert zich om bekendheid te geven aan de toeristische en recreatieve kwaliteiten van de rivier en de pittoreske middeleeuwse stadjes aan haar oevers. Onder auspiciën van de stichting is ook het grotendeels onverharde jaagpad in ere hersteld. Het is nu een 65 kilometer lange, ononderbroken wandelroute tussen IJsselstein en Capelle.

Beeld Johan Nebbeling

Groninger Snik

Voor Knol, die met zijn rederij van historische schepen tochtjes over de IJssel organiseert, aanleiding het jagen met paard en trekschuit aan zijn repertoire toe te voegen. De Jan Kordaat is een Groninger Snik uit 1902, een scheepstype dat tot begin vorige eeuw vaak als trekschuit werd gebruikt. “Het is een van de weinige schepen van dit type die behouden zijn gebleven. We hebben hem als wrak gekocht en volledig gerestaureerd. Wist je trouwens dat de uitdrukking ‘tot de laatste snik’ op dit scheepstype is gebaseerd? Als iemand niet kwam opdagen, bleef je wachten tot de laatste Snik was vertrokken.”

Zoals de trekschuit een fenomeen is uit het verleden, zo brengt een tochtje met dit vervoermiddel je terug in de tijd. Varen op 1 pk betekent reizen in een rustig wandeltempo, terwijl het grandioze, weidse polderlandschap aan je voorbij trekt. Slow tourism, waarvan je een beetje in een tijdloze trance raakt.

De intense stilte wordt alleen verbroken door het gekabbel van het water, het ruisen van het riet, het gezang van vogels en – het is natuurlijk wel de 21ste eeuw – af en toe het geluid van een passerende motorboot. Wandelaars op het jaagpad en gasten van camping De Boomgaard zwaaien enthousiast en maken met hun telefoon foto’s van paard en boot.

Beeld Johan Nebbeling

Ivor, het Belgische trekpaard dat is gewend aan werk in de bosbouw, heeft er zichtbaar zin in. Als hij indruk wil maken op een paar merries in de wei moet hij worden afgeremd door zijn begeleiders. “Ivor doet het goed, maar je ziet ook dat hij snel is afgeleid. Hij moet het jagen nog echt leren”, zegt Knol. “Logisch, want paarden zijn dit werk niet meer gewend.”

Dat geldt ook voor de twee bemanningsleden van de Jan Kordaat. Varen met een trekschuit is een vak apart én hard werken. De sleepkabel loopt via een katrol aan de mast naar de achterzijde van het schip, waardoor dat als het ware vanaf de plecht wordt voortgetrokken. Voortdurend moet de bemanning gespitst zijn op paal­tjes, verkeersborden, boomstronken, parasols en picknickbanken langs de oevers, waarachter de ka­bel vast kan lopen. Door de plotselinge druk op de mast kan deze als een luciferhoutje afbreken, zoals tijdens een proefvaart is gebeurd. Door de kabel beurtelings te laten vieren en aan te trekken vermijdt de bemanning obstakels.

Sneller dan verwacht arriveren we in Hekendorp, waar we afmeren en ons met een drankje en een hap­je opmaken voor de terugreis naar Oudewater. Vooralsnog zal dit de eindhalte blijven van de regu­lie­re trekschuitverbinding die de IJsel gaat onderhouden tussen Oudewater en Hekendorp. Woningen, particuliere gronden, borden, paaltjes, struiken en bomen verhinderen vooralsnog jagen vanaf hier richting Gouda. Maar daar, belooft Knol, wordt aan gewerkt.

Met de trekschuit:

Reederij de IJsel jaagt op zaterdagen in augustus en september. Vertrektijden zijn: 11.00 uur vanaf de Noord-IJsseldijk in Oudewater en 13.30 uur vanaf de Goejanverwellesluis in Hekendorp, steeds een enkele reis. Deelnemers kunnen terug wandelen langs het jaagpad (circa 5 kilometer) of het Graaf Floris V pad aan de zuidzijde van de IJssel of streekbus 107 nemen tussen Hekendorpse Veer en Oudewater. Kosten per vaart: € 20,- volwassenen, € 10,- kinderen 3-12 jaar. Reserveren en kaarten bestellen bij: Toeristisch Informatiepunt Oudewater (0348-561628) en Reederij de IJsel (06-83705193; www.reederijdeijsel.nl.

Voor ‘Het mooiste Nederland’ probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden