Wandelen

Het Sint-Odulphuspad voert door de 'Friese Ardennen’: het mooiste wat de provincie te bieden heeft

Bij IJlst.Beeld Flip van Doorn

In de zuidwesthoek van Friesland vormt religieus erfgoed de leidraad van het Sint-Odulphuspad. Deze heilige wordt ook wel de ‘Apostel der Friezen’ genoemd. 

“Als de ganzen komen, dat is schitterend. Eind september. Je kunt er de klok op gelijkzetten.” Natuurlijk snapt Sjirk Reijenga dat zijn boerderijcamping in de zomer vol staat. “Maar de herfst vind ik eigenlijk veel mooier. Dan is hier bijna niemand meer.” Sowieso is Idzega een bestemming die niet voor de hand ligt. De buurtschap ligt goed verstopt.

Helemaal aan het einde van de enige verharde weg vormt een klokkestoel het middelpunt van een van de mooist gelegen begraafplaatsjes van Friesland. Op de naastgelegen boerderij melkt Reijenga zijn koeien en runt er de camping. Zijn familie woonde hier al voordat Napoleon kwam, hij is er geboren en getogen. En toch zijn het zijn gasten die hem steeds weer de schoonheid van de plek doen beseffen. “Voor mij is het zo gewoon dat ik het bijna niet meer zie.”

Wandelaars die het Sint-Odulphuspad volgen, zal de ­bevoorrechte ligging niet ontgaan. Ze passeren de boerderij op hun weg van Gaastmeer naar Blauwhuis. Hun route zweeft ­ergens tussen de hoge hemel en de weidse, vlakke aarde, langs rietkragen aan de oever van de Idzegaasterpoel en daarna door grasland naar het dorpje Oudega. De boeren in dit gebied werken samen om de weidevogelstand op peil te houden: laat maaien, percelen inzaaien met kruidenrijk gras en de aanleg van plas-dras waar vogels kunnen foerageren. De kans er in het voorjaar grutto’s en kievieten van dichtbij te spotten is groot, al lopen ook hier de aantallen terug. ­Vanuit de vogelkijkhut aan de spoorlijn Sneek-Stavoren zijn, afhankelijk van het seizoen, ook lepelaars, kluten, scholeksters en tientallen andere soorten waargenomen. En in de herfst en winter wemelt het er van de ganzen.

Het Sint-Odulphuspad doorkruist het Nationaal Landschap Zuidwest-Fryslân en ook een deel van de Friese Greidhoek, ten noorden van de lijn Bolsward-Sneek. Waar veel kerken in die regio nog de naam dragen van heiligen als Martinus of Mauritius en iedereen weet over wie het gaat als de naam van Bonifatius valt, is Sint-Odulphus relatief onbekend. Naar verluidt zette hij in Friesland in de negende eeuw het werk van eerdere missionarissen voort. Het leverde hem de titel ‘Apostel der Friezen’ en een heiligverklaring op. Bij de toen al belangrijke handelsnederzetting Stavoren stichtte hij in 837 een klooster, dat eeuwen later in de golven van de Zuiderzee verdween. Na de Reformatie raakte ook Odulphus zelf wat in de vergetelheid, maar sinds de opening van de wandelroute in 2018 klinkt zijn naam weer veelvuldig.

Met de tastbare overblijfselen van zijn missiewerk is het niet al te best gesteld. De meeste oude kerken zijn overgegaan in protestantse handen, van vrijwel alle kloosters aan de route rest slechts de naam. Alleen in het Russisch-orthodoxe klooster van Hemelum leven en bidden nog monniken, nota bene in een voormalige gereformeerde kerk.

WolvetinteBeeld Flip van Doorn

Bij Hartwerd, even buiten Bolsward, geeft de straatnaam Oldeclooster een hint naar het verleden. Voor autoverkeer loopt de weg dood, wandelaars kunnen verder over een onverhard pad. Van het roemruchte klooster Bloemkamp, vanwaaruit tot in de wijde omgeving kleigronden werden ontgonnen, is weinig meer over dan een gracht. Een maquette in de kleine expositie in het tuinhuisje van de boerderij op nummer 8 geeft een idee van de omvang die het complex ooit had. De rest is aan de verbeelding. Hetzelfde geldt op het kerkhof van Greonterp. Een klokkestoel neemt de honneurs van de in onbruik geraakte kerk waar. Uiteindelijk werd zelfs de beroemdste inwoner van het buurtje er niet begraven. Een gedenksteen geeft wel aan waar Gerard Reve woonde en ‘zeer korte tijd, bijna gelukkig was’.

Vanaf de kleinste vissershaven van Europa in Laaksum, waar de oude zoutloods onlangs in ere is hersteld, maakt het Sint-Odulphuspad een flinke slag door het Gaasterland. Terecht, landschappelijk gezien horen deze ‘Friese Ardennen’ tot het mooiste wat de provincie te bieden heeft: het glooiende land rond Bakhuizen, de kliffenkust, het statige Rijsterbos en de andere bosgebieden rond Oudemirdum. Veel wandelaars die van elders komen, zal het verbazen dat ook dit een van de gezichten van Friesland is.

Waar het terrein weer vlak wordt, in het merengebied, wacht een van de grootste verrassingen onderweg. Aan de oever van de Fluessen ligt een lapje nieuwe natuur: de Wolvetinte. Het is verbluffend te zien welke planten er opschieten wanneer de mens zich terugtrekt, hoe divers het ogenschijnlijk eenzijdige weideland kan zijn. Als een reliek van de gelijknamige boerderij die er ooit stond, steekt een deel van een dak boven het water uit. Een stalen ûlebord doet dienst als gedenkteken. Langs het smalle pad door de Wolvetinte geurt wilde kamille.

Kloosters, kerken en boerderijen komen en gaan. De voetsporen van een vergeten heilige zijn weinig meer dan een excuus om eropuit te trekken. In dit eindeloze, open landschap draait het om de natuur, de vogels. Binnenkort komen de ganzen.

Het Sint-Odulphuspad

De wandelroute van 260 kilometer start in Bolsward en gaat eerst de zuidwesthoek van Friesland in. Via het Gaasterland en het merengebied buigt het pad af naar Sneek, om via een lus ten noorden van de stad naar Bolsward terug te keren. De vijftien etappes zijn tussen de 15 en 21 km lang: odulphuspad.nl

Wandelgids

De gids bij de route is helder en gebruiksvriendelijk, maar erg summier. De nadruk op pelgrimage en het religieuze erfgoed komt wat geforceerd over, vooral omdat andere cultuurhistorische achtergronden onderbelicht blijven. De bijbehorende app is gratis voor wie de gids koopt, maar bleek onderweg – ook bij andere wandelaars – niet goed te functioneren. De kaartjes in de gids zijn te basaal om dat gemis op te vangen en ook de markering van het pad is karig. Omdat de route soms wel en soms niet het wandelknooppuntennetwerk volgt, kan verwarring ontstaan over het te volgen traject en de afstand. De gids kost €16,95.

Lees ook:

Aan surrealisme geen gebrek in de Zuid-Limburgse Enci-groeve

Het is spannend om ergens naartoe te gaan waar je nooit mocht komen, het gevoel te hebben de eerste te zijn. En dan voert die ontdekkingsreis ook nog eens naar Zuid-Limburg.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden