WandelenHondsrug

Heerlijk dwalen over de toendra’s van de laatste ijstijd

null Beeld Sarah Mie Luykx
Beeld Sarah Mie Luykx

Een rondwandeling van acht kilometer op de Hondsrug biedt een staalkaart van 470.000 jaar landschappelijke ­historie. Mét hunebedden.

Sarah Mie Luyckx

Smerig stuk wc-papier, blikkerende snoepwikkels en verlepte mondkapjes; we treffen de troep die sinds de C-crisis de natuur extra teistert gelukkig niet of nauwelijks aan op de heerlijke Hondsrug ­nabij Exloo. Zijn de Drenten verwoede afvalrapers, heeft Staatsbosbeheer er flink de wind onder, of wordt het gebied niet erg intensief gefrequenteerd?

De Hondsrug staat in de schaduw van de westelijker gelegen heidewalhalla het Dwingelderveld, beaamt boswachter Martijn Harms. Hoe dat komt? Hij heeft geen idee. Het licht glooiende lint van Groningen tot Emmen – maar liefst 70 kilometer lang – gold in lang vervlogen tijden als een belangrijke verbindingsroute van het Hoge Noorden met de rest van de wereld. Sinds 2013 staat het te boek als enige Nederlandse Geopark met de Unesco-status. Een predicaat dat enkel en alleen zowel aardkundige als culturele juwelen op hun conto mogen schrijven (Europa telt er 69), mits de ­beheerders er hard genoeg aan trekken om de diamant zo optimaal mogelijk op de kaart te zeten.

Onlangs heeft ook wandelauteur Fokko Bosker een duit in het zakje gedaan. Hij publiceerde afgelopen lente een stevige gids over het kersvers gemarkeerde Hondsrugpad, dat hij opknipte in negen etappes – variërend in lengte van minimaal een kilometer of 10, tot meer dan het drievoudige – voor de diehards onder ons. Aangevuld met zeven rondwandelingen en verbindingsroutes vanuit Assen en Coevorden.

Dagen achtereen kachelen

Keuzestress! Welke van de negen trajecten te doen in het pre-vakantietijdperk, waarin dagen achtereen kachelen helaas niet aan de orde is. Ook een lastige: hoe keren we van zo’n lijnwandeling terug naar het beginpunt, waar het geparkeerde blik geduldig staat te wachten? Met het openbaar vervoer moet je vaak een flinke dosis geduld en geluk hebben, is de ervaring.

null Beeld Sarah Mie Luykx
Beeld Sarah Mie Luykx

Boswachter Harms biedt uitkomst. Doe de rondwandeling ‘Tijdreisroute Leewal’ door 470.000 jaar landschappelijke historie, die Staatsbosbeheer samen met het Geopark uitzette, adviseert hij. Slechts een kleine 8 kilometer, maar een sublieme staalkaart van wat de Hondsrug allemaal omvat: heidevelden, stuifzanden, zo her en der een hunebed of grafheuvel, en nog meer fijns. Makkelijk in een middagje te doen, om eenmaal thuis te kunnen pochen dat je een ware Hondsrugexpert bent.

Startpunt is de met naaldbomen omzoomde parkeerplaats van het openluchtzwembad van ­Exloo, in het hart van de Hondsrug. De langverwachte zomerzon gluurt door de hoge toppen, de dennen geuren. Soms zit het allemaal mee. Vogelgezang zorgt voor een opgewekte symfonie, libellen helikopteren lukraak rond, fladderende citroenvlinders en koolwitjes lijken ons de weg te willen wijzen. Eat your heart out, Walt Disney!

De toendra’s van de laatste ijstijd

De bewijzering van de route loopt snel in het oog: een knal­oranje bordje met wolharige mammoet, die eens samen met de sabeltandtijger heerste over de toendra’s van de laatste ijstijd. Koud de hoek om belanden we via een idyllisch zandpaadje op het Molenveld, een geweldig weids heidegebied, dat ooit Exloo volledig omsloot.

Haast ongemerkt passeerden we even daarvoor de naamgever van het wandeltraject: de Leewal, een opvallend steile richel parallel aan de toegangsweg naar het zwembad, waarvan de exacte herkomst geografen nog altijd voor een raadsel stelt. Het zou een zogenoemde esker kunnen zijn, luidt een van de theorieën. Tijdens een van de twee laatste ijstijden – die een enorm stempel drukten op het Drentse landschap – ontstonden onder de smeltende ijskap langgerekte tunnels. Die vulden zich met een potpourri van klei, zand en grind, die na het uiteindelijke ontdooien van het ijs bloot kwam te liggen.

Voor de geboorte van de Hondsrug geldt een soortgelijke verklaring. Die is ontstaan door de alles opzij bulldozerende land­ijstongen, zou de leek denken. Mis, weet fysisch geograaf Enno Bregman, die in 2014 op het mysterie promoveerde. Omdat de Hondsrug vanuit de lucht ­bekeken een extreem lange, kaarsrechte, en daarbij relatief lage streep vormt, kan die onmogelijk een stuwwal zijn. Maar wel het resultaat van een ondergrondse ijstunnel.

De jeneverbesstruik tiert welig

Na het Molenveld volgen de Odoorner Dennen, gelegen op een voormalige zandverstuiving. Een aangenaam gemengd bos, aangelegd door boeren die hoorndol werden van het alles verstikkende gedwarrel op hun akkers. Niet elke bolling kon worden ­beplant, waardoor de steeds zeldzamere jeneverbesstruik – liefhebber van arme grond – er nog altijd welig tiert.

Het is heerlijk stappen op de grotendeels onverharde grond, die dikwijls twee evenwijdig aan elkaar gelegen lijnen vertoont. Eeuwenoude karrensporen, beseffen we met enig ontzag. Zo voert de route soepeltjes naar het verkoelende Hunzebos, dat geldt als een van de hotspots van de Hondsrug.

Tot slot dan eindelijk een grafheuvel, en ook diens voorganger: het hunebed. Nummer D31 – goed verscholen in het woud – maar desondanks een ‘puinhoop’. In 1820 werd de historische grafkamer nog in goede staat opgegraven, maar in de eeuw daarop viel ze helaas ten prooi aan cultuurbarbaren. Desondanks zijn we content met de halve cirkel van een zevental enorme keien. Het maakt een dag wandelen in Drenthe compleet.

Tijdreisroute

Het beginpunt van de Tijdreisroute Leewal (7,5 km) is ­relatief makkelijk met het openbaar vervoer te bereiken. Vanaf Emmen Centraal vertrekt bus 59 elk uur naar Exloo. Uitstappen bij halte Zuideinde en de weg naast de Leewal aflopen naar het ­gelijknamige zwembad. De wandeling is te vinden op: dehondsrug.nl/routes

De wandelgids Hondsrugpad, wandelen door de prehistorie, esdorpen en grenzeloze natuur van Fokko Bosker is uitgegeven door Noordboek, € 19,90.

Het Hondsrugpad (de Hünenweg) is in totaal 200 kilometer als je de langeafstandsroute helemaal loopt tot aan het Duitse Meppen. Het pad is duidelijk (geel) gemarkeerd en komt op een paar punten overeen met de Tijdreisroute. De (fraaie) gids van Bosker bevat geen beschrijvingen van het stuk over de grens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden