Detail uit ‘Leesbaar Friesland’

Het Mooiste Nederland Friesland

Friesland in letters en verhalen

Een landkaart vol citaten die het Friese literaire landschap weerspiegelen. ‘Leesbaar Friesland’ is een uitnodiging voor een rondreis door de provincie. In het echt of vanuit de leunstoel. 

Friesland. Woorden lijken er uit de klei, uit het veen, uit het zand op te schieten. De taal is er gul, de rijkdom aan klanken zo groot dat alleen het voorlezen van een boodschappenlijstje al klinkt als pure poëzie. Niet voor niets is onze huidige Dichter des Vaderlands een Fries. Speciaal voor de citatenkaart ‘Leesbaar Friesland’ schreef Tsead Bruinja ‘In Grêft’ – ‘Een Gracht’. In het gedicht verwijst hij naar die andere geboren Fries, die alleen in zijn gedichten kon wonen. En ja, ook regels van Slauerhoff staan op de kaart. Vier keer, maar liefst, samen met nog 569 andere citaten uit werk van in totaal 305 schrijvers, dichters en zangers in een heerlijk wervelende wirwar van woorden.

 ‘Wêr bisto?’

Groen is het land, blauw het water, rood en bruin de bebouwing, grijs de wegen, de spoorlijnen zwart. Tot zover de overeenkomsten met een gewone landkaart. De verschillen springen meteen in het oog. ‘Wêr bisto?’ staat in grote letters in het hart van de letterbrij. Natuurlijk, dat is een nummer van Twarres. Maar het is ook een uitnodiging. Waar ben je, en waar wil je heen? Keuze te over. Matthijs Deen neemt je mee naar de Wadden, Theun de Vries naar Veenwouden, Geert Mak – dat kan niet missen – naar Jorwerd. Bij Leeuwarden staat ‘It giet oan’, daar begint het grillige blauwe woordensnoer langs de Friese Elfsteden. Drs. P heeft iets te melden omtrent een cafeetje in Sneek, Anne van der Mark stapt in ‘it Dokkumer lokaaltsje’ en Kobus gaat naar Appelscha.

Een ontdekkingsreis langs de citaten is een feestje. Minstens zo leuk moet het zijn geweest de kaart vorm te geven. Het uitroepteken bij de Oldehove staat een tikje scheef, net als de toren zelf. Op elk Waddeneiland is de vuurtoren typografisch uitgelicht. Dijken van donkergroen scheiden blauwe woorden in Waddenzee en IJsselmeer van lichtgroene citaten op het vasteland. ‘Halfdronken op de boot in Holwerd’ slingeren woorden van Jan Wolkers zich door het Wad.

Museum Dr8888 Beeld Flip van Doorn

Leesbaar Friesland – of Lêsber Fryslân, zoals de Friezen zeggen – is een uitnodiging de provincie beter te leren kennen. Tegelijkertijd verleiden de citaten je een nummer van Nynke Laverman op te zetten, een duik te nemen in de poëzie van Gysbert Japicx, Obe Postma, Tsjêbbe Hettinga en al die andere dichters die door de eeuwen heen het mooiste uit de Friese taal wisten te halen. ‘De stêd, fol swijende rjochten en sljochten.’ Je hoeft geen woord Fries te begrijpen om de schoonheid ervan te ervaren. En anders zijn er prima vertalingen die alle Nederlanders in staat stellen kennis te nemen van de rijke Friese literatuur, alleen ‘De Oerpolder’ van Hylke Speerstra levert al een schat aan verhalen. En dan is er nog alles wat in het Nederlands over de provincie geschreven is. Hoe zat het ook weer met Reve in Greonterp, met Vestdijk in Lahringen?

dAdA

Weinig mensen weten dat het laatste optreden van de kunstenaars van dAdA in 1923 plaatsvond in Drachten, dat daarom als Dr8888 op de kaart staat. Het plaatselijke museum vertelt het bijbehorende verhaal. Ook op andere plekken is de literatuur neergeslagen, tastbaar geworden. Een poëzieroute door Leeuwarden toont de stad door de ogen van dichters, hun woorden gebeiteld in vijftig hardstenen tableau’s. Sommige hebben de kaart van Leesbaar Friesland gehaald, zoals die van Jean Pierre Rawie:

Al had je er ook verder niets te zoeken,
het loonde wel naar Leeuwarden te gaan
alleen om de begraafplaats te bezoeken,
de dodenakker aan de Spanjaardslaan.

Op dus naar Leeuwarden, Lemmer, of naar Tzum. ‘Wa giet mei nei Hantumhuizen?’ ‘Afstappen maar, dit is Laaxum.’ ‘Nog een groot uur gaans tot Oudkerk.’ Een landkaart kan tegelijkertijd een reisgids zijn, zowel voor dagjesmensen als voor leunstoelreizigers. En deze kaart doet nog iets. ‘Hij liet mij weer inzien dat Friesland mooi is. De wereld draait daar niet.’

Oldehove, Leeuwarden Beeld Flip van Doorn

Praktisch

Was Leeuwarden vorig jaar nog Culturele Hoofdstad van Europa, vanaf 30 oktober jl. is ‘Unesco City of Literature’ de aanspreektitel. Een belangrijk verschil is dat het etiket van Literatuurstad beklijft. De Friese hoofdstad voegt zich bij plaatsen als Praag, Dublin, Granada, Edinburgh, Bagdad, Seattle en Utrecht, dat de titel in 2017 verwierf. Het draait daarbij niet alleen om poëzie en literatuur, maar ook om bijvoorbeeld volksvertellingen en meertaligheid. Binnen een internationaal netwerk zet Leeuwarden een schijnwerper op talen, vertalen en verhalen. lanfantaal.nl  en poezieroute.nl

Na Amsterdam, Bergen en Groningen is de kaart van Friesland de vierde in een reeks. ‘Leesbaar Friesland’ is verkrijgbaar als poster en als vouwkaart. Ook zijn er mogelijkheden om een wand of een vloer met de kaart te decoreren. leesbaarlaagland.nl

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden