ReizenNoordkaap

Fietsen naar de Noordkaap door een wonderschoon leegtelandschap

Met de kop in de wind de dijk op.Beeld Johan Nebbeling

Eindeloze vergezichten in een grenzeloze verlatenheid: het noordelijkste puntje van Nederland ligt in Groningen, zo’n tien kilometer boven Uithuizen. Het is even doorstampen op de pedalen.

Daar, boven op de Waddendijk, staat-ie, De Hemelpoort. Nog even op de fiets met de kop in de wind, de dijk op, om enigszins buiten adem het doel van de tocht te bereiken: de ­Nederlandse Noordkaap. Het meest noordelijke plekje van ons vasteland, gemarkeerd door een kunstwerk van de Groninger kunstenaar René de Boer.

Containerschepen als speelgoedbootjes

Het roestbruine, ongeveer tweeënhalve meter hoge bouwwerk van staal doet in de eindeloze ruimte wat nietig aan. Maar het uitzicht vanaf het stenen bankje ernaast is er niet minder om. In alle mogelijke tinten grijs en blauw strekt de Waddenzee zich uit. In de verre verte ligt, amper zichtbaar, het Duitse Waddeneiland Borkum, waarvoor een cruiseschip werkeloos voor anker ligt. Containerschepen en kustvaarders varen als speelgoedbootjes af en aan naar de havenstad Hamburg.

Links en rechts loopt de groene, deels met asfalt beklede Waddendijk krommend naar de einder, helemaal rechts stuitend op de fabriekinstallaties met rookpluimen, glinsterende opslagtanks en woest draaiende windmolens van de Eemshaven. Een kleine plaquette naast De ­Hemelpoort herinnert aan de Engelse vliegtuigbemanning van wie de lichamen in de buurt in 1940 aanspoelden. Zes jongens, de jongste twintig, die nooit meer thuis zouden komen.

Monument De Hemelpoort van René de Boer op de Noordkaap.Beeld Johan Nebbeling

Het achtergelegen vlakke Groningse land is met noeste arbeid op de zee gewonnen. Ingepolderde kwelders, boordevol vruchtbare zeeklei. In 1827 de Uithuizerpolder, in 1876 de Eemspolder en in 1944 de Emmapolder. Samen vormen ze Het Hogeland, zo genoemd omdat het gebied een paar meter hoger ligt dan de omliggende gronden.

Dommelend dorp

De kortste route naar de ­Nederlandse Noordkaap vanuit Uithuizen, een dommelend dorp met smalle, kronkelige straten en lieve huisjes, is dik een half uur fietsen. Maar dit lege gebied aan de noordelijke rand van ­Nederland vraagt voor een bezoeker uit de verre Randstad om een uitgebreidere verkenning.

Meteen buiten de bebouwde kom van Uithuizen begint een lieflijk platteland met de nadruk op plat. Statige, lage boerderijen met hoge daken, bochtige klinkerweggetjes, slootjes en watertjes, hier en daar bosschages.

Na een door groen omgeven Boeddhistische tempel – in dit onthaaste landschap moet het fijn mediteren zijn – voert de tocht over de enkelspoorlijn van Groningen naar Roodeschool en een coupure in de dijk naar de Noordpolder. Links en rechts van de smalle, kaarsrechte wegen liggen vette akkers zover het oog reikt. Langs de akkerranden smeulen gewasresten, de rook verwaait in de wind.

Opgestapelde suikerbieten

Het zijn de laatste dagen van de bietencampagne en veel akkers zijn al kaal. Regelmatig moet je als fietser aan de kant voor een megatractor die met een aanhanger vol opgestapelde suikerbieten op weg is naar de suikerfabriek in Hoogkerk, bij de stad Groningen. Als dank een vriendelijke groet van de vaak jonge bestuurder.

Als het geronk van de tractor is verstorven, keert de diepe stilte van het landschap terug en de ban van de verlatenheid die deze on-Nederlandse uitgestrektheid oproept. Boven de akkers lijkt de hemel hoger en eindelozer, het licht intenser, helderder.

Noordpolderzijl dient zich aan, een gehucht direct aan de Waddenzee met, zoals de Groningse VVV trots meldt, de kleinste zeehaven van ons land. Het blijkt een door wind en weer schraal geschuurde nederzetting aan het einde van een doodlopende weg. Een uitspanning met terras, een dichtgemetselde spuisluis, een gemaal, een paar huizen. Het haventje is via een kaarsrecht, maar nu wegens eb half drooggevallen kanaal verbonden met de zee en op een dobberend motorbootje na leeg. Behalve de wapperende vlag van het terras en het rimpelende water ontbreekt elke beweging. Of de tijd stilstaat.

Valom, de meest noordelijk gelegen buurtschap van Nederland

Verder maar weer, want ook Valom, het meest noordelijk gelegen buurtschap van Nederland, staat op de route. Langs de Waddendijk gaat het, waar schapen grazen die slechts met tegenzin en een beetje sikkeneurig opzij stappen. Langs een vogelbroedgebied met kijkvenster en het beeldenmuseum van kunstenaar Eddy Roos, gevestigd in een oud schoolgebouw uit 1886, dat helaas alleen in het weekeinde of op afspraak is geopend.

Valom bestaat uit een paar pittoreske huisjes langs een doorgaande boerenweg, een mechanisatiefirma en een twintigtal moderne boerenbedrijven met grote opslagschuren. Een stapel suikerbieten langs de weg, op de dijk een eenzaam paard met de kop in de wind en McMeikes, met een in huisvlijt nagemaakt logo van een bekende hamburgerbakker, belooft IJS! maar is gesloten. 

Beeld Johan Nebbeling

Op de terugweg naar Uithuizen, ploeterend over bemodderde polderwegen, mijmer ik over hoe het moet zijn om hier te leven. De leegte, de ruimte, de rust, de zee, de dijk, de akkers, het ritme der seizoenen, de afwezigheid van stadse afleiding: wat doet dat met je als kind, als mens? Om dat een beetje te begrijpen luister ik thuis naar de legendarische Groninger bard Ede Staal, die het landschap van zijn jeugd heeft bezongen in ‘Mien Hogeland’.

‘t Is de lucht achter Oethoezen
‘t Is ‘t torentje van Spiek
‘t Is de weg van Lains noar Klooster
En de Westpolder langs de diek
‘t Binnen de meulens en de moaren
‘t Binnen de kerken en de beurg’n
‘t Is ‘t laand woar ik as kind
Nog niks begreep van pien of zurgen
Dat is mien laand, mien hogelaand

Dat dus.

Noordkaap

De Nederlandse Noordkaap ligt een kilometer of acht boven Uithuizen in de gemeente Hogeland. Wie er met de auto naartoe gaat, moet het laatste stuk fietsen of ­lopen. Er is een rondwandeling van Uithuizen naar De Noordkaap als ­onderdeel van een pelgrimsroute (zie spig.nl/n5b-rondwandeling-naar-de-noordkaap). Fietsen huren kan onder meer bij Lietmeijer Tweewielers in ­Uithuizen.

Bezienswaardig­heden in de streek zijn onder meer de Menkemaborg in Uithuizen, openluchtmuseum Het Hoge Land in Warffum, molen De Lelie in Eenrum en het zeehondencentrum in Pieterburen. De stad Groningen ligt een halfuur ­rijden met de auto.

Zie ook: visitgroningen.nl.

Bereikbaar per auto: vanaf Groningen N46 volgen. Openbaar vervoer: stoptrein Groningen – Roodeschool.

Lees ook: 

Het Sint-Odulphuspad voert door de ‘Friese Ardennen’: het mooiste wat de provincie te bieden heeft

In de zuidwesthoek van Friesland vormt religieus erfgoed de leidraad van het Sint-Odulphuspad. Deze heilige wordt ook wel de ‘Apostel der Friezen’ genoemd

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden