Het Mooiste NederlandEnschede

Enschede, met recht ‘de grootste van het oosten’

Oude Markt en Grote Kerk van Enschede.Beeld Marjo Baas

Twintig jaar geleden werd Enschede getroffen door de vuurwerkramp. De wijk Roombeek is herbouwd, en ook de rest van de stad staat vol aantrekkelijke architectuur.

‘Wanneer ga jij naar Enschede?’ tettert een radiospotje in de laatste maand van het oude jaar met enige regelmaat door de ether. In het nieuwe jaar besluit ik dat de tijd rijp is. Tamelijk plotsklaps. Maar daar doen ze bij de Stichting Enschede Promotie, die met de campagne hoopt op meer toeristen, niet moeilijk over. Ze leggen subiet de spreekwoordelijke rode loper uit.

Een staaltje van de veerkracht waarmee de stad zich graag affichieert, zou je kunnen zeggen. Enschede kwam in de loop der geschiedenis met succes flink wat klappen te boven. En niet de minste: drie alles verzengende stadsbranden in een ver verleden, even zoveel dramatische vergissingsbombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog, de teloorgang van de textielindustrie sinds de jaren zestig, en uiteraard de vuurwerkramp – komend voorjaar alweer 20 jaar geleden.

Herrezen phoenix

Toch zitten ze er bij de promotiestichting monter bij. “We zijn er als stad altijd sterker uitgekomen”, verklaart marketingman Bjorn de Voer. De volkswijk Roombeek, waarvan driekwart door 177 ton vuurwerk de lucht in ging, is daar een goed voorbeeld van. Eigenlijk kwam ik louter voor deze uit de as herrezen phoenix, maar stadsgids Ton Völker – Enschedeër in hart en nieren – neemt me eerst graag op sleeptouw langs een paar andere highlights. En daar krijg ik geen spijt van.

Het stadhuis uit 1933.Beeld Enschede

Pas vanaf 1830 – als de Nederlandse overheid na de onafhankelijkheid van België besluit dat de textielindustrie naar Enschede wordt verplaatst – komt het tot dan toe armetierige Enschede tot wasdom. Behalve de zandstenen bonk van een kerk – midden op de Oude Markt – is de stad daarom verstoken van ‘oeroude’ gebouwen. Maar dat een bonte mix aan architectuur van latere datum toch een interessant centrum oplevert, bewijst ‘de grootste van het oosten’ wat mij betreft ruim voldoende.

In hartje stad stuiten we op een vooroorlogse parel. Het stadhuis uit 1933. Een sobere schoonheid met kloeke klokkentoren waarvoor architect Gijsbert Friedhoff – exponent van de functionele Delftse School – zich liet inspireren door de Scandinavische bouwstijl. Ook van binnen is het feest. De bijzondere burgerzaal is statig en licht met een eretrap, lange pilaren en een zevental gebrandschilderde ramen.

Voordat Völker en ik het stadhuis verlaten, wijst hij me in de hal op een stadskaart uit 1933 – bezaaid met blauwe blokjes. Symbolen voor de textielfabrieken die door de concurrentie van de lagelonenlanden uiteindelijk allemaal het loodje legden. 

De synagoge.Beeld Laurens Kuipers

Mooiste van Europa

Onze volgende stop is een indrukwekkende erfenis van de rijkdom die de industrie eens bracht. De synagoge aan de zuidwestkant van de stad – in opdracht van de Joodse fabrikant Miljam Isidoor Menko ontworpen door de befaamde architect Karel de Bazel. “Het is de mooiste van Nederland en zelfs Europa”, klinkt het. Geen woord te veel gezegd, alleen al voor het opvallend omvangrijke complex met drie koperen Byzantijns aandoende koepels zou je naar Enschede kunnen komen.

Met gepaste trots gidst Irene Berg, die er in haar meisjesjaren het Joodse schooltje bezocht, ons door de verschillende vertrekken in Amsterdamse School-stijl. De rijk versierde grote sjoel boordevol symboliek en met enorme kroonluchter boven de bima – het spreekgestoelte – vervult je met ontzag. Wat een wonder dat dit bewaard is gebleven, terwijl tijdens de oorlogsjaren nota bene de Sicherheitsdienst – kan het cynischer– gebruikmaakte van het gebouw.

Nagenoeg niks evenaart de synagoge, maar de monumentale panden die we, op weg naar eindbestemming Roombeek, ‘aantikken’ verdienen het ook gezien te worden. Waaronder de mysterieus ogende, atypische Jacobuskerk aan de bruisende Oude Markt.

Roombeek Cultuurpark.Beeld Eric Brinkhorst

Rampwijk

Vlak voordat we de voormalige rampwijk binnengaan, trekt het Rijksmuseum Twenthe, ontstaan uit de kunstcollectie van textielbaron Jan van Heek. Dat laten we door tijdgebrek rechts liggen, en we slaan de Museumlaan in. Een chic stuk met moderne stadsvilla’s, waar op nummer 8 vorig jaar het allerlaatste pand van het herrezen Roombeek werd voltooid. “Een vinexwijk mocht het niet worden”, zegt mijn gids. En dat is onder de bezielende leiding van architect/stedenbouwkundige Pi de Bruijn – afkomstig uit het nabij-gelegen Losser – ook niet gebeurd.

Roombeek II groeide grofweg uit tot een charmante mix van textielgeschiedenis, oude arbeiderswijk, en moderne architectuur. Met de nodige ruimte voor kunst en cultuur. Zo’n beetje het oude Enschede in het klein. Passend besluit van de dag is een bezoek aan het herdenkingsmonument voor de rampdag 13 mei 2000 op de Lasonderbleek, waar het gazon her en der kleine heuveltjes vertoont. Het gevolg van de enorme drukgolf van die dramatische dag, waarvan in het parkje gebruik is gemaakt. Eigenlijk ook weer typisch Enschede.

Praktisch

• Gratis wandelroutes zijn verkrijgbaar bij de Tourist Info Enschede aan de Langestraat 41. Info: uitinenschede.nl. Wie veel meer wil weten van de stad kan op stap met stadsgids Ton Völker en collegae. Info: enschedestadswandeling.nl.

• Enschede telt ‘slechts’ twee musea: het Rijksmuseum Twenthe (kunst), en de Museumfabriek in Roombeek (geschiedenis en techniek), maar telt liefst negen theaters plus tientallen galerieën. En gaat prat op zijn vele jaarlijkse evenementen. Info: uitinenschede.nl

• De stad biedt genoeg voor een weekendje. Stadsgids Ton Völker tipt het Intercityhotel midden in het centrum. En voor een bakkie of biertje: café Het Bolwerk, waar popgroep Normaal werd opgericht. Tevens stamkroeg van een van Enschedees grootste zonen: wijlen dichter en tekstschrijver Willem Wilmink.

• In de knusse Walstraat en Haverstraatpassage stuit je op originele winkels.

• Voor groen/natuur: het elegante Volkspark met indrukwekkend oorlogsmonument is ook een ommetje waard. Buiten de stad kunnen fietsers en wandelaars hun hart ophalen op het Veluwe-achtige Buurserzand, en de voormalige vliegbasis Twenthe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden