null

WandelenMaastricht

Dolen door groen Maastricht, net als natuurliefhebber Jac. P. Thijsse ooit deed

Beeld Sander Groen

Jac. P. Thijsse woonde er slechts drie jaar, maar keerde vaak terug naar zijn geboortestad: Maastricht. Een eeuw later kun je er nog altijd onbekommerd wandelen in het voetspoor van Jac. P. Thijsse, de oprichter van Natuurmonumenten.

tekst & foto's Sander Groen

‘Ik ben er nog altijd trotsch op, dat ik in Maastricht ben geboren. Die trots heeft nu niet zoo’n bijzonder stevigen grond, want ik was nog geen drie jaar oud, toen wij die stad weer verlieten. Maar de verhalen van mijn oudere broers en de onverflauwde lofspraken van mijn ouders bleven glans en glorie geven aan Maastricht en aan den Sint-Pietersberg. Een land van schoonheid en plezier.’ Aldus Jac. P. Thijsse in het plaatjesalbum Waar wij wonen uit 1937. Dankzij die albums van koekjesfabrikant Verkade, misschien wel de succesvolste en langstlopende reclamecampagne van de vorige eeuw, wordt auteur Thijsse de beroemdste veldbioloog, schoolleraar en natuurvorser van Nederland. In zijn volgende album, Onze groote rivieren uit 1938, beschrijft hij een wandeling door zijn Maastricht die je 84 jaar later nog altijd kunt maken.

null Beeld Sander Groen
Beeld Sander Groen

1. GEBOORTEHUIS - Commandantswoning in het Jekerkwartier

Jacobus Pieter Thijsse – roepnaam Ko – wordt op 25 juli 1865 geboren in Maastricht. Ko’s vader Jacobus Thijsse is beroepsmilitair en woont samen met echtgenote Catharina en twee eerder geboren zoons in de commandantswoning van de Sint-Pieterskazerne, in de schaduw van de Oude Minderbroederskerk en vlak bij de Helpoort. Het huis staat er nog altijd en is te zien vanaf het straatje Achter de Oude Minderbroeders, verscholen achter een hek en een elektriciteitshuisje. Het zou een museum ter ere van de grootste natuurbeschermer uit de Nederlandse geschiedenis kunnen zijn, maar is niet te bezoeken. Thijsse richt in 1896 het tijdschrift De Levende Natuur op, dat nog altijd bestaat, en in 1905 de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten, nu een van de grootste verenigingen van Nederland.

null Beeld Sander Groen
Beeld Sander Groen

2. STADSPARK - Vijf parken, 144 boomsoorten

Maastricht is een van de leefbaarste steden van Nederland, mede door het vele groen: naast het centrum loopt langs de rivier de Jeker een 10 hectare grote gordel van vijf parken met 144 verschillende soorten bomen. De oudste is het zeventiende-eeuwse Stadspark, dat in 1837 opnieuw werd aangelegd in Engelse landschapsstijl als arboretum; een verzameling van bijzondere bomen. In de nabijheid van de Maas is het goed wandelen onder de oude vleugelnootbomen, rode beuken of ‘kathedraalbomen’, paardekastanjes, moerascipressen en hemelbomen. In 1969 moest een deel van het park wijken voor de aanleg van de Maasboulevard en de Kennedybrug, toch staan er nog veel oude, monumentale bomen die Thijsse destijds ook heeft bewonderd.

null Beeld Sander Groen
Beeld Sander Groen

3. NATUURMUSEUM - Waar de maashagedis tot leven komt

Het Natuurhistorisch Museum (De Bosquetplein 7) geniet in de tijd van Thijsse al ‘zeer terecht een groote vermaardheid’. Sindsdien is het museum volledig opnieuw ingericht, volgens de nieuwste inzichten in tentoonstellingsvormgeving, waar Nederlanders zo in uitblinken. Het zou Thijsse ongetwijfeld kunnen bekoren. Al was het maar omdat het museum uitgebreid aandacht besteedt aan de 75 miljoen jaar oude mosasaurus, die hijzelf omschrijft als een ‘krokodilachtig dier, dat eigenlijk meer van een hagedis heeft en tegenwoordig dan ook gewoon als maashagedis vermeld wordt.’ Eén zaal is nog precies zoals in Thijsses tijd: in het ‘bruine museum’ vind je antieke vitrinekasten vol opgezette grutto’s, zwanen, schildpadden, reigers, apen en uilskuikens, plus apothekerspotten met gekko’s, slangen, ratten en vliegende draakjes op sterk water. Een fascinerend natuurhistorisch rariteitenkabinet.

null Beeld Sander Groen
Beeld Sander Groen

4. STADSMUREN - Langs rondelen en oude poorten

‘Maastricht is een stad van forten en vestingwerken. Geen stad in ons land is zoo vaak en zoo fel omstreden. Leiden, Haarlem, Alkmaar hebben ieder hun befaamd beleg, doch één slechts. Maastricht heeft er minstens een half dozijn, de minder verschrikkelijke nog niet eens meegeteld. Overal rondom de stad vinden we dan ook fortificaties uit allerlei tijdperken.’ Aldus Jac. P. Thijsse in Onze groote rivieren. Op de vestingmuren groeien allerlei bijzondere muurplanten en je hoeft er de stad niet voor uit: bij de monding van de Jeker in de Maas vind je ‘de vestingbuurt met de rondeelen, de Vijf Koppen en Haat en Nijd, het torentje van Vink, de Helpoort en de oude Walmuur bij het Lange Grachtje. Niet alleen de vestingwerken, maar het heele buurtje is wel een doolpartijtje waard.’

null Beeld Sander Groen
Beeld Sander Groen

5. ENCI-GROEVE - Het zonnigste en mooiste plekje van het land

In De levende natuur bejubelt Thijsse de Sint-Pietersberg in 1898 als het zonnigste en mooiste plekje van het land, waar hij plantjes bewondert als de Orobanche minor en Aster parviflora. Als een grootschalige afgraving door de Eerste Nederlandsche Cement Industrie dreigt, doet Thijsses Vereniging Natuurmonumenten verwoede pogingen de berg aan te kopen, maar zonder resultaat. In Waar wij wonen noteert Thijsse teleurgesteld: ‘Thans hebben wij hem verloren. Hij is grootendeels vermalen tot cement en daarmee ging ook verloren zijn bewonderenswaardig bovenland, dat lang niet genoeg bekend, bewonderd en geprezen is.’ De mergelwinning is jaren geleden gestaakt en Natuurmonumenten verwierf de berg alsnog. De groeve is opengesteld voor bezoekers en toegankelijk gemaakt met een 18 meter lang overhellend uitzichtplatform en een 40 meter hoge trap.

Jac. P. Thijssewandeling

Ter gelegenheid van zijn vijftigste sterfjaar (1995) heeft het Centrum voor Natuur- en Milieueducatie Maastricht Thijsses beschrijvingen van zijn geboortestad en van de Sint-­Pietersberg uit De levende natuur, Waar wij wonen en vooral Onze groote rivieren aaneengeregen tot een wandelroute, compleet met plattegrondje, tekst en uitleg en historische foto’s.

In al die jaren is er het een en ander veranderd, maar de route is nog prima te volgen. Het boekje is op papier alleen nog antiquarisch verkrijgbaar, en is integraal en gratis te downloaden als pdf via de site van IVN. Googel daarvoor even op ‘Jac. P. Thijsse-wandeling Maastricht’.

Praktische informatie

De wandeling

Het startpunt van de wandelroute is bij de VVV, vlak bij de Sint-Servaasburg, op loopafstand van het treinstation van Maastricht. Vanaf het Natuurhistorisch Museum is het ongeveer een half uur lopen naar de Enci-groeve, of huur op station Maastricht voor 4,15 euro een OV-fiets; ov-fiets.nl

Boeken

De Verkade-plaatjesalbums Onze groote rivieren en Waar wij wonen zijn na bijna een eeuw nog volop antiquarisch verkrijgbaar, bijvoorbeeld via Boekwinkeltjes en Marktplaats. Beide albums staan ook integraal op Delpher, de archiefsite van de Koninklijke Bibliotheek.

Eten & drinken

Langs de wandelroute zijn er horecagelegenheden volop. In de Enci-groeve vind je Bistro Hoffmanni (za-zo 12-18u) en Chalet d’n Observant (ma-wo 10-17, do-vr 11-18, za-zo 10-18); bistrohoffmanni.nl, chaletobservant.nl

Correctie: In een eerdere versie van dit verhaal stond dat in Maastricht bomen groeien die nergens anders in Nederland willen aarden: de oude vleugelnootboom, rode beuk, paardenkastanje, moerascipres en hemelboom. Dat klopt niet. Die soorten vindt men ook in de rest van Nederland.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden