Heidepol bij Arnhem

Mooiste NederlandHeidepol

De lente komt op de natuurbegraafplaats

Heidepol bij ArnhemBeeld Monica Wesseling

Er zijn steeds meer mogelijkheden om in de natuur begraven te worden. De begraafplaatsen bieden op hun beurt ruimte aan nieuwe natuur. De mooie gebieden zijn vrij toegankelijk voor bezoekers.

Het weer is ‘emotioneel’ als ik de natuurbegraafplaats oploop: onstuimig en wankelmoedig. Storm geselt de takken, doet bomen kreunen. Hagel, regen en felle zon wisselen elkaar in rap tempo af. Schrille tegenstellingen, ook hier op deze dodenakker waar ik de lente wil verbeiden te midden van vergankelijkheid. Een contradictie die contemplatief maakt maar vooral ook blijmoedig. Het komt, het komt; het voorjaar. Zoeken naar eerstelingen!

De beuken doen nog niet erg mee. De glimmende knoppen zijn nog stevig gesloten. De beuk rust, zo niet de struik in de luwte én de zon achter een schuurtje. De onderste knop heeft zich ontvouwd tot een vers groen blaadje. Meteen komen de biologielessen terug, ­gegeven door een smoezelige leraar die de schimmelcultuur als levenswerk leek te hebben gekozen. Wellicht juist daardoor beklijfde de kennis. Dat het uitlopen van bladknoppen afhankelijk is van de temperatuur én de daglengte. Zou het alleen de daglengte zijn dan zou een enkele warme dag in januari op een beschutte plek al tot het uitlopen van een struik of boom kunnen leiden, direct gevolgd door catastrofale bevriezing na een weersomslag. Niet dat het nu niet onverstandig vroeg is. De kou kan nog komen.

Groeispurt

Ik ben niet alleen op natuurbegraafplaats Heidepol. Twee vrouwen staan midden in een open veld stil naar beneden te staren, wat verderop lopen er twee juist opgewekt te kwebbelen. In de verte het geluid van de immer voortspoedende auto’s. Ook graf­rust blijft betrekkelijk. Op een vruchtbaar bed van dode bladeren hebben heldergroen fluitenkruid en smeerwortel een groeispurt ingezet en kijk, zelfs een eerste kleine veldkers in bloei. Ook de els is weer ontwaakt en is al tot bloei gekomen. De naaldbomen lijken zich niets van het seizoen aan te trekken. Saai maar ach, het is een kwestie van tactiek.

Beeld Monica Wesseling

Om de droogte van de wintermaanden te overleven – door de kou nemen de wortels weinig water op – laten loofbomen hun verdampende bladeren vallen. Naaldbomen hebben dat niet nodig. Hun bladoppervlakte is veel kleiner, de bladeren zijn ‘ingesmeerd’ en de huidmondjes liggen dieper. Wel beschuttend voor de korrelhagel die opeens over me wordt uitgestort. In het kleine bosje ligt een bergje aarde waarin bloemen zijn gestoken als teken van een recente begrafenis. Dood en leven. Ze liggen hier zo dicht bijeen.

Een gaai loopt – zo vul ik in – vertwijfeld rond, probeert zich te herinneren waar hij alle eikels begraven heeft. In een grasveld heeft een mol flink huisgehouden. Hij gaat de regenwormen achterna die, nu de temperatuur zo hoog is, hoger in de bodem zitten en daarmee dicht bij vers organisch materiaal oftewel voedsel.

De zon trekt vlekken over het open veld. Een glooiend veld, ooit gevormd door de laatste ijstijden. Smeltwater sleet in de voorlaatste diepe dalen uit waarna poolwinden in de laatste voor de glooiende zandhellingen zorgden. Wetenschap maar vooral schoonheid.

Er zeilt een merel voorbij. De vleugels verfomfaaid en in een stand die het ergste doet vrezen. Ze kantelt, lijkt te landen, vliegt weer op en weet zich uiteindelijk aan een tak vast te grijpen. De vleugels worden opgevouwen en met de snavel op orde gebracht. Even bijkomen. Voor een koolmees in dezelfde boom is van rust geen sprake. De hormonen gieren alweer op deze vroege lentedag. TIE-ta TIE-ta TIE-ta. Nieuw leven.

Beeld Monica Wesseling

Alles over natuurbegraven

Natuurbegraafplaats Heidepol nabij Arnhem is niet de grootste of rustigste natuurbegraafplaats, maar wél de eerste van Natuurbegraven Nederland en daarmee landelijk de eerste waar de natuur leidend is. Ook Maashorst nabij Oss, Schoorsveld in Heeze (Brabant) en Landgoed Mookerheide bij Nijmegen, alle van Natuurbegraven Nederland, liggen in een natuurgebied en worden als natuur beheerd.

Natuurbegraven is bepaald geen nieuw concept; onze voorvaderen wisten niet anders. Begin deze eeuw begon natuurbegraven aan een voorzichtige heropleving met de aanleg van – traditioneel beheerde – begraafplaatsen in de natuur compleet met grafstenen, kruizen en zerken. Natuurbegraven Nederland werkte als eerste vanuit het idee People, Planet, Profit. De natuurbegraafplaatsen liggen midden in de natuur en worden ook als zodanig beheerd. De gedenktekens bestaan uit dunne boomschijven en zijn daarmee vergankelijk. Bij het delven van een graf wordt eerst de bovenste 30 centimeter van de grond afgestoken en opzijgezet. Na de begrafenis wordt de bovenlaag met daarin al het bodemleven, teruggezet. Bij de begrafenis zijn bloemen natuurlijk toegestaan, maar ze worden na twee weken als gebiedsvreemde elementen wel weggehaald.

Het ‘Planet’ in het uitgangspunt krijgt niet alleen gestalte door het beheer als natuurterrein – inclusief onder meer de omzetting van naaldbos in gemengd bos en verschraling en daarmee bloemrijker maken van de grond – maar vooral ook door natuurontwikkeling, legt directielid Roy van Boekel uit. Alleen op plaatsen waar ook natuurontwikkeling mogelijk is, worden nieuwe natuurbegraafplaatsen aangelegd. Zo zijn op Heidepol maisakkers omgezet in natuur en is dankzij het beheer de zandhagedis teruggekeerd. Een deel van de opbrengst van de graven wordt gebruik voor de aankoop van nieuwe terreinen.

Beeld Monica Wesseling

Ruim 80 procent van de mensen die op een natuurbegraafplaats begraven worden, heeft dit bij leven geregeld. “Vaak gewoon omdat ze het een fijne plek vinden. De graven hier zijn eeuwigdurend en ook dat is voor velen doorslaggevend. Ze willen niet dat hun graf wordt ‘geruimd’, zoals dat zo gruwelijk heet”, vertelt Van Boekel. “Maar het belangrijkste is misschien toch wel het echt onderdeel zijn van de natuur; erin opgaan.”

Natuurmonumenten

Natuurbegraven Nederland werkt nauw samen met ­Natuurmonumenten. Vorig jaar is natuurbegraafplaats Landgoed Mookerheide bij Natuurmonumenten geopend. De natuurbegraafplaatsen Schoorsveld, Heidepol en Maashorst worden als ze vol zijn ook overgedragen aan de natuurorganisatie. Naar ­verwachting wordt dit najaar op het Natuurmonumenten-landgoed Huis ter Heide (Loon op Zand) een natuurbegraafplaats geopend.

Voor Natuurmonumenten is meewerken aan het realiseren van natuurbegraafplaatsen logisch. “Natuurbegraven is in opkomst. Vanuit Natuurmonumenten vinden we het mooi dat we mensen deze mogelijkheid kunnen bieden. Maar natuurlijk alleen daar waar het uit natuuroogpunt mogelijk is”, brengt persvoorlichtster Simone Prinsen naar voren.

Praktisch

De natuurbegraafplaatsen zijn voor iedereen vrijelijk toegankelijk van zonsopkomst tot -ondergang. Honden zijn welkom mits aangelijnd. Heidepol is te vinden aan de Harderwijkerweg 37 in Arnhem en is perfect per openbaar vervoer bereikbaar. Streekbus 105 vanuit NS-Arnhem of NS-Ede-Wageningen brengt je op vijf minuten afstand (halte ’s-Koonings Jaght, Arnhem). natuurbegravennederland.nl

Voor Het mooiste Nederland probeert de redactie van Trouw de mooiste fiets- en wandelroutes door Nederland uit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden