null Beeld
Beeld

RecensieJeugdboek

Zo schokkend als in ‘De laatste reis van Garoeda’ kom je het zelden tegen in een jeugdboek

Robin Raven schrijft een confronterend jeugdboek over de ervaringen van zijn moeder als kind op Java.

In de recente jeugdliteratuur is weinig aandacht voor de geschiedenis van voormalig Nederlands-Indië. Robin Raven schreef er wél over, bijvoorbeeld in de omnibus De kracht van Pak. Hij kon daarbij putten uit zijn familieverleden en doet dat nu opnieuw in het aangrijpende en goed geschreven De laatste reis van Garoeda, gebaseerd op ervaringen van zijn moeder.

De Nederlandse Meiske (11) woont in 1942 op Java als de oorlog uitbreekt. De koloniale sfeer en verhoudingen worden door haar kinderogen geschetst. Meiske leeft tussen twee werelden: ze houdt van haar Indonesische baboe (oppas) en de tuinman met zijn mystieke verhalen, maar hoort ook hoe volwassenen om haar heen zich denigrerend en racistisch uitlaten over de ‘heidense inlanders’.

Meiske en haar moeder komen in een kamp terecht

Na de Japanse bezetting, komen Meiske en haar moeder in een kamp terecht. Raven beschrijft de verschrikkingen daar zowel tussen de regels als zeer expliciet: Meiske is getuige van afschuwelijke martelingen en onthoofdingen. Zo schokkend kom je het zelden tegen in een jeugdboek.

De coverillustratie van Peter van Dongen wekt de indruk dat dit een boek voor basisschoolkinderen is, maar dat is het zeker niet. Ook om het verhaal­­ in de historische context te kunnen plaatsen, is enige kennis van de geschiedenis vereist.

Dat Meiske in het kamp steeds gezelschap heeft van haar vriend Boetje bevreemdt: dit is toch een vrouwenkamp? Gaandeweg wordt duidelijk dat hij een denkbeeldige figuur is, die haar helpt te overleven.

Fantasie is nog een wezenlijk onderdeel van haar leven

Daarmee zet Raven Meiske overtuigend neer als een kind dat de drempel naar de puberteit nog niet is overgestoken. De fantasie is nog een wezenlijk onderdeel van haar leven. Dat uit zich ook in haar angst voor de Seetan (duivel), haar geloof in de bescherming van Garoeda, het mythologische rijdier van de god Visjnoe, en in haar tamelijk passieve opstelling: de gebeurtenissen overkómen Meiske. Ze observeert, bevat veel nog niet en dóét zelf nauwelijks iets.

Een tijdsprong brengt ons in 1945. De gebeurtenissen en onthullingen volgen elkaar in dit deel wel erg snel op, de psychologische uitwerking komt daardoor wat in de verdrukking. Het kamp wordt bevrijd, maar nu woedt er een oorlog tussen de Indonesische vrijheidsstrijders en de Nederlanders. Meiske, inmiddels veertien, en haar broer worden zonder ouders op de boot naar Nederland gezet. Onderweg laat zij haar verscheurde kindertijd achter zich door afscheid te nemen van Indië en van Boetje en Garoeda.

null Beeld
Beeld

Robin Raven
De laatste reis van Garoeda
Omniboek; 240 blz. € 19,99.
Vanaf 13 jaar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden