null Beeld

BoekrecensieSpionage

Ze bakte een taart en speelde atoomgeheimen door. Niemand die haar verdacht.

Een goed geschreven, waargebeurd spionnenverhaal van Ben Macintyre.

De Britse inlichtingendiensten lieten zich niet zomaar in de luren leggen. Maar in een onopvallend huisvrouw in een soort Nergenshuizen in de Cotswolds, moederend voor haar kinderen, gezellig keuvelend met de buren en ondanks de rantsoenen toch nog behoorlijke maaltijden serverend wilden zelfs de meest wantrouwige heerschappen geen spionne zien. Verdacht waren veel eerder haar vader, haar broer en de mannen om haar heen.

Het was een misser van reuzenformaat. Ursula Kuzcynski sluisde vanuit haar onbetekenende gehucht op het Britse platteland de geheime voorbereidingen voor de eerste atoombom naar de Sovjet-Unie.

Kuzcynski werkte onder de codenaam uit de titel van het nieuwe boek van Ben Macintyre, Agent Sonya. Het bloedstollende en waargebeurde verhaal over de belangrijkste vrouwelijke spion uit de geschiedenis. De Brit is een specialist op dit terrein, maar eerdere boeken hadden altijd mannen als belangrijkste personage.

Ben Macintyre Beeld
Ben Macintyre

Het communistische ideaal pakte Kuzcynski al op jonge leeftijd. Als echtgenote van een expat in Shanghai liet ze zich (aanvankelijk zonder medeweten van haar man) werven voor geheime opdrachten van Moskou. Aanvankelijk bleef dat beperkt tot het beschikbaar stellen van een safe house. Al snel werd het nog veel gevaarlijker werk. Na Shanghai volgden Mantsjoerije, Polen en Zwitserland, van waaruit ze een klein inlichtingennetwerk in nazi-Duitsland runde. De grootse plannen daar (opblazen van een luchtschip, een aanslag op Hitler zelf) kwamen nooit tot uitvoering, omdat ze bij het begin van de Tweede Wereldoorlog gevaar begon te lopen in Zwitserland. De nieuwe bestemming werd Groot-Brittannië. Collega’s waren ondertussen ook al gesneuveld onder Stalins terreur.

Het boek verdient een andere omslag

Boeken als Agent Sonya verdienen andere ondertitels als Het bloedstollende en waargebeurde verhaal over de belangrijkste vrouwelijke spion uit de geschiedenis en misschien ook wel een ander omslag dan die waarvoor de uitgever nu heeft gekozen. Maar het zal wel een bewuste keuze zijn, bedoeld om op zoveel mogelijk plekken de concurrentie aan te kunnen met fictieve thrillers die zichzelf aanprijzen met soortgelijke taal en beeldtaal. Het kan echter lezers met vrees voor pulp afschrikken.

Dat is in het geval van Macintyre jammer. Hij is in de loop der jaren uitgegroeid tot een merk op zich en staat garant voor geschiedenissen die vrijwel elk bedacht verhaal aftroeven. Lees bijvoorbeeld Operatie Mincemeat over het in pilotenkledij gestoken stoffelijk overschot van een Britse zwerver dat de Duitsers op een dwaalspoor bracht over de plek van de belangrijkste geallieerde invasie. De auteur weet zijn spionagegeschiedenissen steeds weer smeuïg te brengen maar bezondigt zich nooit aan overdreven sensatiezucht.

Nadat Fuchs begin jaren vijftig in de handen van de Britse inlichtingendiensten viel, vluchtte ‘Sonya’ met haar gezin (drie kinderen van drie verschillende vaders, ook een erfenis van haar spionnenbestaan) naar Oost-Duitsland. Daar leefde ze nog bijna een halve eeuw, tot na de Duitse hereniging. De spionage zwoer Kuczynski, hoewel behoorlijk verslaafd aan het geheime werk, af. Onder de naam Ruth Werner bouwde ze in de DDR naam op als schrijver van boeken voor kinderen en volwassenen. Ook haar eerste man Rudi belandde in Oost-Duitsland. Een gevangenschap in de Goelag schaadde zijn geloof in het communisme niet. In zijn nieuwe thuisland werd hij agent voor de Stasi. Voor Macintyre is het stof voor het laatste van 24 korte hoofdstukken. Daar had wat meer ingezeten.

null Beeld

Ben Macintyre
Agent Sonya. Het bloedstollende en waargebeurde verhaal over de belangrijkste vrouwelijke spion uit de geschiedenis
Vert. Marieke van Muijden
Boekerij; 416 blz. € 20

Lees ook:

Spionnen moorden als het zo uitkomt: ‘Je raakt gewend aan het doden’

Geheime diensten, ook van andere landen dan Rusland, liquideren soms tegenstanders. ‘Je raakt gewend aan het doden’, zegt een Israëlische oud-spion. ‘Een mensenleven wordt iets gewoons, dat je makkelijk weggooit.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden